Галоўная старонка Навіны Пра праект Кантакт Спасылкі Кнігі ў PDF/DJVU Канвэртар лацінкі Бібліяграфія
Шукаць:    
 
 толькі ў назьве    віртуальная клявіятура Уставіць беларускае "і" Уставіць у-кароткае (ў)
 

Вынікі пошуку
 
 
Старонкі: 1  2  3  4  5  


На ваш запыт слон знойдзены больш за 100 артыкулаў

  1. слон (род. слана) м., в разн. знач. слон;
    афрыканскі с. африканский слон;
    белы (чорны) с. шахм. белый (чёрный) слон;
    слана не заўважыць слона не приметить;
    рабіць з мухі слана погов. делать из мухи слона // Беларуска-расейскі (Крапіва)
  2. слон
    хадзіць як слон па бутэльках. Воран. Асудж. Пра чалавека, які няўклюдна, нязграбна, няспрытна ходзіць. Даніловіч, 249.
    як слану шраціна каму што. Слон. Жарт. Пра зусім слабы неадчувальны ўдар камусьці. Высл., 431. // Беларускія народныя параўнанні
  3. слон м. слон, РВ слана, слану, сланом, слане; мн. сланы, РВ сланоў, сланам, сланамі, сланах // Граматычны назоўніка
  4. как слон в посудной лавке як кныр у куратніку *ЗС** // Расейска-беларускі слоўнік дадатковай лексікі
  5. картофель синий слон — бульба сіні слонь  // Слоўнік тэрміналёгіі агульнае расьлінагадоўлі (БНТ)
  6. слон слана, -не, -ноў // Слоўнік беларускай мовы
  7. слон м. РВ слана, слану, сланом, слане; мн. сланы, РВ сланоў, сланам, сланамі, сланах // Граматычны назоўніка 2013
  8. сабака
    гіркаць як на сабак. Нараўл. Няўхв. Пра чалавека, які злосна, няветліва абыходзіцца з іншымі. Гавораць, 21.
    многа як нярэзаных сабак. Мсцісл. Насмешл. Пра нейкі непаважаны збор людзей. Юрчанка 1998, 227.
    многа як сабак. Ваўк. п. Насмешл. Federowski, 188. Тое ж.
    хоць вадою разлівай бы сабак. Слуцк. Няўхв. Пра людзей, якія моцна сварацца, б'юцца. Сержпутоўскі 1999, 138. ≺ Сабак, якія ярасна грызуцца, лёгка разагнаць, лінуўшы на іх вады.
    аблезлы як сабака. Гродз. п., Бяр., Івац. Пагардл. Пра чалавека з нясвежай знешнасцю. Federowski, 2; ФА; ЗЗайкі.
    аблізвацца як сабака на сала. Насмешл. Пра чалавека, які выяўляе прагу займець нешта яму прывабнае. Шатэрнік, 4.
    абмокнуць як сабака. Ваўк. п. Насмешл. Пра чалавека, які моцна вымак, выпацкаўся. Federowski, 2.
    агінацца бы сабака. Слуцк. Няўхв. Раздраж. Пра чалавека, які не займаецца патрэбнай справай, толькі мітусіцца побач з іншымі. Сержпутоўскі 1998, 251.
    аглядацца як сабака ў чужым двары. Мін. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе падазрона, з апаскай. ЛЦ, 47.
    Адзін брэша як сабака, а другі маўчыць як срака. Люб. Прык. Няўхв. Вульг. Пра балбатлівага лгуна і пра неактыўнага маўчуна. ФА.
    азірацца як сабака на кірмашу, згубіўшы гаспадара. Гродз. п. Няўхв. Пра баязлівае, няўпэўненае становішча чалавека ў складанай сітуацыі. Federowski, 11.
    аскыляцца як сабака на чужую працу. Слон. п. Няўхв. Пра чалавека, які ганіць намаганні іншага. Federowski, 10.
    багаты як сабака кудлаты. Брасл. Іран. Насмешл. Пра зусім беднага чалавека. СПЗБ 1, 147.
    баяцца як [шалёны] сабака вады. Ваўк. п. Пра чалавека, які нечага панічна баіцца. Federowski, 20; Янк., Пар., 14.
    баяцца як сабака мух. Навагр. п. Іран. Пра чалавека, людзей, якія зусім не баяцца чаго-н. Federowski, 20.
    бегчы (валачыся) як сабака за возам. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які ідзе за некім, яго мэтамі, пра несамастойнага. Federowski, 31, 206; Янк., Пар., 24.
    бегчы бы [куцы] сабака. Слон., Слуцк. Насмешл. Пра чалавека, які вельмі хутка бяжыць, спяшаецца. Высл., 290; Сержпутоўскі 1999, 20.
    блішчаць у вочы людзям як сабака. Сміл. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе лісліва, дагодліва перад іншымі. Шатэрнік, 22.
    блытацца як сабака ў збане. Ваўк. п. Насмешл. Пра чалавека, які не бачыць ісціны, рухаецца бязладна. Federowski, 32.
    босы як сабака. Брэсц. Насмешл. Пра беднага чалавека. ЛЦ, 69.
    брахаць (ілгаць) як сабака. Сак. п., Слон., Рэч. Асудж. Пра непраўдзівага чалавека, ілгуна. Дуб., 6; Каспяровіч, 145; Pietkiewicz, 359; Federowski, 42; Высл., 288.
    брахаць як сабака на азярод. Светл. Асудж. Пра чалавека, які моцна лжэ, дапякае іншым злоснымі нарокамі, сваркай. Высл., 289.
    брахаць як сабака на вецер. Івац. Асудж. Янк., Пар., 19; ЗЗайкі. Тое ж.
    брахаць як сабака на месяц. Асудж. Янк., Пар., 19. Тое ж.
    брахаць як сабака на неба. Слаўг. Асудж. Высл., 289. Тое ж.
    брахаць як сабака ў лесе. Асудж. Шпилевский, 180. Тое ж.
    бурчаць як сабака. Сміл. Няўхв. Пра чалавека, які злосна выражае свае думкі. Шатэрнік, 38.
    бы сабака на дварэ жыць. Слуцк. Няўхв. Пра бядотнае, бязладнае жыццё кагосьці. Сержпутоўскі 1999, 148.
    верыць як сабака ў дзесянцёры. Іўеў. Іран. Пра чалавека, які ў нешта зусім не верыць. Даніловіч, 244. ≺ Дзесянцёры - ‘дзесяць рэлігійных запаведзяў у Бібліі, дэкалог’.
    віляцца (выкручвацца, туляцца, хавацца, уцякаць) [ад работы] як сабака ад мух. Ваўк. п., Рэч., Мін. Асудж. Пра чалавека, які ўсяляк выкручваецца ад работы, абавязкаў, заданняў. Анимелле, 264; Нос., 172; Dybowski, 190; Federowski, 343; Pietkiewicz, 360; Высл., 293.
    віляць як сабака хвастом. Астр. Асудж. Пра чалавека, які паводзіць сябе лісліва, дагодліва, прыніжана. СПЗБ 5, 300; Янкоўскі, 124.
    віляць як сабака хвастом паміж палкай і кустом (паміж палкай і кавалкам). Мін. Здзекл. Пагардл. Пра чалавека, які арыентуецца ў жыцці толькі на пагрозу і на выгаду (карысць). ЛЦ, 50.
    вісець як сабака пры (на) рэзніцы. Ваўк. п. Асудж. Пра чалавека, які назаляе ўсім у чаканні спажывы, карысці. Federowski, 333; Янк., 399. ≺ Вісіць - тут: тарчыць пастаянна.
    вурсь на каго як сабака. Брасл. Няўхв. Пра чалавека, які можа кінуць камусьці злоснае слова. СПЗБ 1, 337. ≺ Вурсь - фырк.
    выбегацца як сабака. Мін. Насмешл. Пра чалавека, што моцна выгаладняўся, стаміўся. Высл., 295.
    выглядаць (паглядаць, пазіраць) як сабака з буды. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе не так, як трэба. Federowski, 210, 343.
    вылезці (выскакваць) з языком як сабака з хвастом. Мсцісл. Асудж. Пра чалавека, які нядобрым словам умешваецца ў чужыя справы. Юрчанка 1969, 190.
    выскаліцца як сабака ў пастцы. Асудж. Пра чалавека, які паводзіць сябе злосна, агрэсіўна. Санько, 120.
    выскаліць зубы як сабака на высеўкі (на пятніцу, на мяса). Насмешл. Пра чалавека, які злосна рэагуе на штосьці яму непрыемнае, непрывабнае. Federowski, 361.
    выскачыць як нашкодзіўшы сабака. Мін. Няўхв. Насмешл. Пра чалавека, які панічна збягае ад нечага. Высл., 298.
    выць як сабака. Ваўк. п. Пагардл. Пра плач, енкі, крыкі непрыяцеля. Federowski, 343.
    вышчарыць клэ як сабака. Шчуч. Няўхв. Пра непрыемнага чалавека, які насміхаецца. СПЗБ 2, 456.
    вякаць як сабака. Міл., Касц. Няўхв. Пра чалавека, які нешта брыдкае гаворыць. Бялькевіч, 398.
    вярцець як сабака хвастом. Мсцісл. Асудж. Пра дробнага махляра, ілгуна. Юрчанка, 175.
    гаварыць як сабака брэша. Слон. Няўхв. Пагардл. Пра злоснага, безадказнага балбатуна. ФА.
    галодны як сабака [валачашчы]. Івац. Насмешл. Пра моцна галоднага чалавека. Дуб., 8; Federowski, 102; ЗЗайкі.
    гаркаць як собака. Жытк. Няўхв. Пра чалавека, які моцна агрызаецца. ТС 5, 67.
    гаўкаць як сабака на месяц. Мін. Няўхв. Пра чалавека, што нешта несправядлівае гаворыць, сварыцца. ЛЦ, 32.
    гламнуць як сабака муху. Ваўк. п., Слаўг. Няўхв. Пра чалавека, які некага пакрыўдзіў, знішчыў. Federowski, 110; АВНЛ. ≺ Гламнуць - глынуць.
    глядзець (узірацца) як сабака на высеўкі. Ваўк. п., Слон. Насмешл. Пра чалавека, які непрыязна, злосна ў некага, нешта ўзіраецца. Federowski, 109; Высл., 305.
    глядзець як галодный сабака. Мсцісл. Асудж. Пра чалавека, які з прагнасцю на некага ці нешта глядзіць. Юрчанка, 181.
    глядзець як сабака на костку. Мін., Хоц., Петр. Насмешл. Пра чалавека са злосным, агрэсіўным позіркам. ЛЦ, 50.
    глядзець як сабака на кошку. Брэсц. Насмешл. Пра чалавека, які выказвае агрэсію, злосць. ЛЦ, 63.
    глядзець як сабака на палку. Мсцісл. Насмешл. Пра чалавека, які з апасеннем, недаверліва на некага ці нешта глядзіць. Юрчанка, 196.
    голы як сабака. Капыл. Няўхв. Пра беднага чалавека. ФА.
    голыш як біч, гуляка як сабака. Гл. біч.
    грызціся як сабака з катом. Ваўк. Асудж. Пра несуладнае жыццё ў сям'і, калектыве. Высл., 308.
    гуляка як сабака. Пруж. Асудж. Пра чалавека, аматара пагуляць. Шейн, 475.
    гэтак хто да морды як сабака да торбы. Докш. Пра звычку кагосьці да мардабою. Высл., 310.
    дбаць як сабака аб пяту ногу. Ваўк. п. Іран. Пра раўнадушнае стаўленне да нечага. Federowski, 77.
    дваровая служака што вясковая сабака. Асудж. Пра нізкі маральны ўзровень дваровых слуг. Ляцкий, 9.
    дзяўкаць як сабака. Бар. Асудж. Пра чалавека, які недарэчна абы-што вярзе. СПЗБ 2, 71. ≺ Дзяўкаць - гаварыць недарэчнае, балбатаць.
    драцца як сабака з катом. Гродз. п. Асудж. Пра несуладнае жыццё сужонкаў і інш. Federowski, 95.
    дрыжаць бы сабака на марозе. Слуцк. Насмешл. Пра нечае баязлівае захаванне. Сержпутоўскі 1998, 34.
    дурны як (што) сабака (шчаня) да году. Зэльв., Івац., Капыл. Асудж. Груб. Пагардл. Пра вельмі дурнога чалавека. Даніловіч, 245; ФА.
    дыхаць як сабака ў горач. Ваўк. п. Насм. Пра цяжкое дыханне пасля бегу, работы. Federowski, 90.
    жалець як сабака палку. Брасл. Іран. Пра адсутнасць шкадавання наогул. СПЗБ 2, 135.
    жанаты як пан багаты, а халосты як сабака бясхвосты. Гл. пан.
    жыд брэша як сабака ў лесе. Асудж. Пра падманлівасць гандляроў-яўрэяў. Нос., 43.
    задумацца як сабака ў чаўнеоўне). Слуцк. п., Сак. п. Кплів. Пра нешанаваную чыюсьці задуменнасць. Шейн, 484; Federowski, 347.
    запеніцца бы кручаны сабака. Слуцк. Асудж. Пра злоснага, крыклівага, несправядлівага чалавека. Сержпутоўскі 1999, 137.
    заседзецца дома як сабака ля будкі. Карэл. Няўхв. Пра дамаседа. Высл., 325.
    заядлы як сабака. Слон. Няўхв. Пра вельмі заўзятага, упартага чалавека. Federowski, 348; Высл., 325.
    збіраць як сабака косці. Ваўк. п., Докш., Івац. Няўхв. 1. Пра згаладалага або сквапнага чалавека, які збірае дзе што трапіцца. 2. Пра чалавека, які для працы, паездкі з цяжкасцю камплектуе бязладна раскіданыя рэчы. Federowski, 373; Высл., 325; ЗЗайкі.
    звяглівы (звягуе) як сабака [усіх аббрэша]. Сак. п., Стаўб. Асудж. Пра чалавека, які ўсіх злосна абмаўляе. Federowski, 374; Нар. слов., 150.
    здохнуць як [паследні] сабака. Ваўк. п., Слон. Асудж. Зласл. Пра смерць благога чалавека. Dybowski, 21; Federowski, 353; Высл., 328.
    з'ехаць як сабака з сена. Уздз. Асудж. Насмешл. Пра нечаканае паніжэнне кагосьці (службовае, маёмаснае). ФА.
    з'ехаць як сабака са страхі. Мін. Асудж. Насмешл. ЛЦ, 106. Тое, што з'ехаць як сабака з сена.
    злавіць (схапіць) як сабака муху. Слон. Насмешл. Пра нечыю лёгкую расправу над кімсьці дакучлівым. Высл., 328; Янк., Пар., 159.
    злосны (ліхі, сярдзіты, куслівы) як сабака. Ваўк. п., Карэл., Зэльв., Гродз., Івац. Асудж. Пра вельмі злоснага чалавека. Federowski, 164, 277; Высл., 329; Жыв. сл., 140; Янк., Пар., 91; СПЗБ 5, 21; ЗЗайкі.
    змёрзнуць як сабака. Ваўк. п., Слон., Івац. Жарт. Пра чалавека, які моцна замёрз. Federowski, 374; Высл., 329; ЗЗайкі.
    зморшчыцца як сабака на пасеі. Вілен. Насмешл. Пра чалавека, які сутыкнуўся з чымсьці яму непатрэбным, непрыемным. Sielicki, 163.
    знаць як сабака пятніцу. Ваўк. п. Іран. Зусім не ведаць пра нешта. Federowski, 359. ≺ Пятніца - посны дзень.
    кідацца (рвацца) як злы сабака з ланцугаю. Бялын., Слон. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе агрэсіўна, злосна, пагрозліва. Высл., 335; Яўсееў, 102.
    клацаць зубамэ бы собака. Драг. Асудж. Пра чалавека, што паводзіць сябе пагрозліва. Нар. слов., 147.
    круціцца як сабака ля разніцы. Люб. Няўхв. Пра чалавека, які марнуе час у чаканні спажывы. ФА.
    круціцца як сабака за хвастом. Мсцісл. Асудж. Пра чалавека, які мітусіцца бязмэтна, бесталкова. Юрчанка, 196.
    круціцца як сабака ля ганку. Няўхв. Пра чалавека, які знаходзіцца ў чаканні спажывы. Янк., Пар., 88.
    круціцца як сабака ў мяшку. Няўхв. Пра распуснага, легкадумнага мужчыну. Козенка, 160.
    круціцца як шалёны сабака. Слон., Ваўк. п. Асудж. Пра чалавека з няправільнымі паводзінамі. Federowski, 153.
    круціць як сабака. Лоеў. Асудж. Пра распуснага мужчыну. Янкова, 167.
    круціць [носам] як сабака хвастом. Ваўк. п., Іўеў., Мін. Няўхв. Пра чалавека незадаволенага, неспагаднага. Federowski, 153; Высл., 338.
    курчыцца як сабака ад холаду. Сміл. Няўхв. Пра нечые непрыгожыя паводзіны. Шатэрнік, 143.
    лашчыцца (ласіцца) як сабака. Слон. Няўхв. Пра чалавека, які хоча ўвайсці ў давер, падлізваецца. Federowski, 169; Янк., Пар., 94; Высл., 340.
    лёгак як сабака. Жарт. Пра чалавека, лёгкага на хаду. Высл., 340.
    лёгкі з языком як сабака з хвастом. Няўхв. Пра балбатлівага чалавека. Янкоўскі, 211.
    лыгаць як сабака. Краснап. Асудж. Пра чалавека, які прагна хапае ежу. Бялькевіч, 253. ≺ Лыгаць - хутка, спяшаючыся, есці.
    лысы як сабака. Гродз. п. Насмешл. Пра лысага чалавека. Federowski, 173.
    любіць што як сабака біч. Іран. Пра адсутнасць любові, а варожае стаўленне да нечага. Аксамітаў, 134.
    любіць што як сабака вілашнік. Мсцісл. Іран. Юрчанка, 196. Тое ж.
    любіць каго як сабака ката. Ваўк. п., Паст. Іран. Пра непрыязнае, агрэсіўнае да каго-н. стаўленне. Federowski, 168; Высл., 342.
    любіць што як сабака палку. Уздз., Іўеў., Стол., Смарг., Івац. Іран. Ляцкий, 44; Янк., 413; Высл., 342; ТС 3, 54; ФА; ЗЗайкі. Тое, што любіць што як сабака біч.
    любіць што як сабака цыбулю. Сак. п. Іран. Пра раўнадушнае стаўленне да чагосьці. Federowski, 168.
    ляжаць як сабака пад плотам. Ваўк. п. Няўхв. Пра гультая, п'яніцу, валацугу. Federowski, 161.
    малоць (менціць, вярцець, віляць) языком як сабака хвастом. Лід., Ваўк., Гродз. п., Слон., В.Дзв., Дзятл., Клецк. Асудж. Пра хлуслівага, балбатлівага чалавека. Шпилевский, 184; Киркор, 238; Нос., 14, 129; Ляцкий, 6; Pietkiewicz, 397; Dybowski, 184; Federowski, 127, 333; Сцяшковіч, 598; Шаталава, 96; Высл., 346.
    маўчаць як сабака. Карэл. Няўхв. Пра чалавека, якому няма чым апраўдвацца. Высл., 346.
    мужык не сабака, а мяса выесць. Вілен. Жарт. Пра пераборлівае стаўленне мужчыны да кабет. Sielicki, 145. ≺ Замужняя кабета менш прывабная за паненку (тлумачэнне збіральніка).
    на чужое мяса як сабака ласы. Воран. Асудж. Пра залётніка, аматара чужых жонак. Янкоўскі, 193; Даніловіч, 131.
    набрацца як сабака блох (вошай). Шчуч., Карэл. Асудж. Пра моцна п'янага чалавека. Даніловіч, 244.
    набрацца як сабака заціркі. Капыл., Карэл. Няўхв. Пра п'янага чалавека. Высл., 349.
    наежыцца ек собака. Стол. Няўхв. Пра чалавека, які прыняў злосную, агрэсіўную позу. ТС 3, 126. ≺ Наежыцца - наставіць хіб, ашчацініцца, зазлаваць.
    наеўся як бык, перагнуўся як смык, а галодны як сабака. Гл. бык.
    накінуцца як сабака на костку (мяса). Смал. п. Насмешл. Пра чалавека, які вёў сябе нястрымана, прагна, сквапна. Янк., Пар., 110; Добр., Смол., 443.
    накормлены як сабака на разніцы. Жарт. Пра чалавека, які накормлены дасыта. Янк., Пар., 110.
    напіцца як сабака. Слон. п. Зласл. Пра вельмі п'янага чалавека. Federowski, 230.
    нарабіць як сабака на трэскі. Вілен. Пра малую колькасць зробленага. Sielicki, 160.
    насіцца як пакінуты сабака. Мсцісл. Няўхв. Пра чалавека, няўрымслівасць, неспакойныя паводзіны якога раздражняюць. Бялькевіч, 309.
    насіцца як сабака, сарваўшыся з ланцуга /з прывязі. Мін. Няўхв. ЛЦ, 75. Тое, што насіцца як пакінуты сабака.
    пабегчы як зацкаваны сабака. Бял. Асудж. Пра чалавека, які злосна кінуўся прэч. Яўсееў, 47.
    пагаўкаць як [той] сабака на лісіную нару. Няўхв. Пра чалавека, які шмат благога нагаварыў на кагосьці. Янк., 418.
    падвільнуць як сабака хвастом. Няўхв. Пра чалавека, які не выконвае свае абяцанні. Нос., 129.
    пажывіцца як сабака мухаю (каларом). Ваўк., Сак. п. Насмешл. Пра чалавека, якому не ўдалося пажывіцца. Federowski, 226; Дуб., 69.
    пазіраць як набіты сабака. Кплів. Пра чалавека, які зрабіў праступак, адчувае сябе вінаватым. Янк., 419.
    пайсці як пабіты сабака. Мін. Кплів. Высл., 360; Станкевіч, 1014. Тое, што пазіраць як набіты сабака.
    палкнуць як сабака муху. Ваўк. п. Жарт. Пра чалавека, які некага лёгка «з'еў». Federowski, 215.
    паляцець як сабака з цэпу спушчаны. Петр. Асудж. Пра чалавека, які раптоўна кінуўся ў разгул, нейкую не вельмі разумную справу. Высл., 430.
    Пан шалёны як сабака, а ты яму служы, небарака. Слуцк. Прык. Пра цяжкае становішча падначаленага пры злым кіраўніку. Сержпутоўскі 1999, 131.
    папасці як сабака ў саладуху. Мін. Насмешл. Пра незайздросную сітуацыю кагосьці. ЛЦ, 69.
    пацягнуцца як сабака да разніцы. Насмешл. Асудж. Пра чалавека, які імкнецца да нечага. Янк., 420.
    пачцівы як сабака сівы. Навагр. п. Здзекл. Пра непачцівага чалавека. Federowski, 208; Dybowski, 15.
    праўда як сабака сякеру з'еў. Маст. Іран. Пра адсутнасць праўды, чыстую лухту. Даніловіч, 244.
    прывыкнуць як сабака да падлы. Докш. Зласл. Пра чалавека, якому давялося прывыкнуць да аб'едкаў, беднасці, зняваг. Высл., 370.
    прывыкнуць як сабака да разніцы. Няўхв. Пра чалавека, які адвучыўся працаваць і толькі цікуе дармавой спажывы. Янк., 422.
    рад як сабака палцы. Іран. Пра адсутнасць радасці наогул. Высл., 375.
    разгуляцца як сабака ў торбе. Ушацк. Іран. Пра адсутнасць гуляння, пра несвабоду, скаванасць каго-н. Барадулін, 91.
    розумны ек Лейзероў собака. Жытк. Іран. Пра чалавека, які лічыць сабе разумным. ТС 4, 307.
    сарвацца як сабака з ланцуга. Івац. Асудж. Пра чалавека, які ў злосці кідаецца на іншых. ЗЗайкі.
    сказаў як сабака гаў. Слон. Няўхв. Пра нешта сказанае пустое, не падумаўшы, толькі каб сказаць. Высл., 383.
    скуголіць як сабака пры парозе. Няўхв. Пра нараканні, жаласныя словы, скаргі кагосьці. Янк., Пар., 150.
    служыць каму як сабака. Ухв. Пра вернага, надзейнага слугу, спадарожніка. Янк., Пар., 151.
    служыць каму як верны сабака. Ухв. ЗЗайкі. Тое ж.
    смярдзець як сабака псінаю. Карэл. Абразл. Пра непрыемны пах ад некага, смурод. Высл., 386.
    стары як сабака. Пра некага даволі старога. Ляцкий, 42; Сержпутоўскі 1999, 97.
    стаяць як сабака пад дзвярыма. Ваўк. п. Няўхв. Пра папрашайку, бадзягу. Federowski, 289.
    стаяць як сабака ля разніцы. Карэл. Няўхв. Пра чалавека, які бяздзейнічае і толькі чакае дармавой спажывы. Высл., 389.
    сядзець у даўгах як сабака ў блыхах. Воран. Няўхв. Пра чалавека, які трапіў у вялікія даўгі. Даніловіч, 244.
    Сядзець як сабака на сене: i сам не гам, i другому не дам. Рэч. Прык. Пра чалавека, які нечым не карыстаецца, але не аддае іншым. ПП 2, 333.
    сярдзіты як панскі (кулацкі) сабака. Мін. Насмешл. Пра злоснага чалавека. ЛЦ, 20.
    так паможа як сабака наплача. Ваўк. п. Іран. Пра марнасць чакання чыёй-н. дапамогі. Federowski, 215.
    такая праўда як сабака сякеру з'еў і дзёгцем запіў. Капыл. Іран. Ніякая не праўда, поўная лухта, небыль. Рабкевіч, 199.
    таке няўклюднэ, таке клендатэ як собака горбаты. Жытк. Насмешл. Пра нейчы зусім непрывабны знешні выгляд. ТС 3, 197.
    такі да смеху як сабака да брэху. Валож. Няўхв. Пра смяшлівага чалавека. ФА.
    трапіць як сабака ў саладуху. Мін., Слон. Насмешл. Пра чыюсьці незайздросную сітуацыю. Янк., Пар., 168; Янк., 420; Высл., 400.
    туляцца ек [той] собака. Стол. Асудж. Пра чалавека, што ўхіляецца ад працы. ТС 5, 163.
    уз'есціся бы сабака. Слуцк. Асудж. Пра зацятага, злоснага на кагосьці чалавека. Сержпутоўскі 1999, 88.
    улезці як сабака ў збан. Ваўк. Асудж. Пра чалавека, які няпрошана некуды ўлез. Даніловіч, 244.
    унадзіцца як сабака ў разніцу. Леп. Няўхв. Пра чалавека, які набыў звычку некуды хадзіць, дзесьці надакучліва бываць. Высл., 405.
    уцячы як пабіты сабака. Чэрык. Насмешл. Пра чалавека, які знік прысаромлены. ЛЦ, 58.
    хавацца як сабака ад мух. Карэл., Рэч. Насмешл. Пра чалавека, які хаваецца ад нечага, некага надакучлівых. АВНЛ; ЛЦ, 75.
    хадзіць па пятах як сабака. Стаўб. Няўхв. Пра чалавека, які прыстае, чапаецца да кагосьці. МК, 207.
    хадзіць як сабака босы. Ваўк. п. Няўхв. Неспагадліва пра нейкага басяка. Federowski, 48.
    хадзіць як сабака з абарванай вяроўкай. Мін. Няўхв. Пра чалавека, які не трымае сябе ў пэўных рамках. ЛЦ, 75.
    хапаць як сабака. Сміл. Няўхв. Пра чалавека сквапнага, ухватлівага. Шатэрнік, 293.
    хаўкаць як сабака [той]. Дзярж. Жарт. Пра чалавека задыханага, які ловіць паветра ротам. Нар. слов., 47.
    Стол без хлеба што сабака без хваста. Віл. Прык. Пра пажаданасць хлеба пры кожнай страве. Гілевіч 2007, 101.
    хлебястаць языком як сабака хвастом. Дзярж. Асудж. Пра балбатлівага чалавека. СПЗБ 5, 312.
    цягацца як сабака. Ваўк. п. Асудж. Пра чалавека, які недзе цягаецца, не пільнуецца сям'і. Federowski, 57.
    цяўкаць як сабака. Віл. Асудж. Пра чалавека, што блага пра кагосьці гаварыць. СПЗБ 5, 394.
    шнарыць як сабака. Бялын. Асудж. Пра чалавека, што ўсё вышуквае сабе спажывы. Яўсееў, 110. ≺ Шнарыць - шукаць.
    шчуць носам бы сабака. Слуцк. Пра чалавека, які ўсё пільна адсочвае, прадчувае. Сержпутоўскі 1999, 42.
    як забасуе сваім басам як сабака часам. Бераст. Няўхв. Кплів. Пра непрыемны чыйсці спеў ці гаворку. ФА.
    як падцягне басам як сабака часам. Уздз. Няўхв. Кплів. Пра непрыемны спеў ці гаворку. Мін.-Мал., 1974, 190.
    як сабака без хваста ў чым. Гродз. Іран. Пра чалавека, які непрыгожа выглядае ў якім-н. адзенні. Даніловіч, 254.
    як сабака вільнуў (мільнуў, мялькнуў) хвастом. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які не выконвае сваіх абяцанняў, абавязкаў, не плоціць даўгоў. Шпилевский, 187; Киркор, 239; Dybowski, 192; Federowski, 56.
    як сабака каля разніцы. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які дзесьці пільнуе свае спажывы. Federowski, 333.
    як сабака падхартаны. Ушацк. Пра схуднелага чалавека. Барадулін, 106.
    як сабака пераскочыць. Пух. Пра нешырокую перашкоду - канаву, рэчку. Шатэрнік, 105.
    як сабака хвост паджаўшы. Карэл. Няўхв. Пра паводзіны, паставу спалоханага, прыгнечанага чалавека. Даніловіч 2008, 137.
    якоя тваё гаранё - як сабака на камень. Няўхв. Пра няякаснае ворыва кагосьці. СПЗБ 1, 422. ≺ Гаранё - ворыва.
    жыць (дружыць, любіцца) як кот з сабакам. Гл. кот.
    цягацца як хвост за сабакам. Гл. хвост.
    абсмактаць (абабраць) як сабакі костку. Івац. Няўхв. Пра поўнае рабаванне каго-н. ЗЗайкі.
    баляць як сабакі. Навагр. Пра грызучы боль у нагах, руках. Даніловіч, 245.
    бегаць як сабакі па завуглічу. Зэльв. Няўхв. Пра чалавека, людзей, што бегаюць без работы, марнуюць час у гультайстве. Сцяцко 1970, 113.
    баяцца як воўк сабакі. Гл. воўк.
    баяцца як кот сабакі. Гл. кот.
    баяцца як сабакі дзеда. Ваўк., Сак. п., Рэч. Іран. Пра адсутнасць страху. Federowski, 20, 168; Pietkiewicz, 376.
    баяцца каго як шалёнага (кручанага) сабакі. Пра злоснага чалавека, якога ўсе моцна баяцца. Янк., Пар., 14.
    без старога каля хаты як без сабакі. Карэл. Пра неабходнасць старога чалавека, які дапільнуе парадку і бяспекі дому. ФА.
    бояцца каго ек ліхого собакі. Жытк. Пра злоснага чалавека, якога ўсе баяцца. ТС 5, 67.
    бы собакі рвуць за ногі. Стол. Пра грызучы боль у руках, нагах. ТС 5, 67.
    бэнтацца як у сабакі хвост. Гродз. Пра нешта, што матляецца, ківаецца недзе. Цыхун, 24. ≺ Бэнтацца - матляцца.
    гонару як у сабакі блох. Дзятл. Здзекл. Асудж. Пра вельмі ганарлівага чалавека. СПЗБ 4, 336.
    грызціся (гаркацца) як сабакі. Мін., Лід. Няўхв. Пра людзей (мужа і жонку ці інш.), якія несуладна жывуць, сварацца. Янк., 403; Высл., 308; АВНЛ.
    грызціся як сабакі на бойні. Няўхв. Янк., Пар. 47. Тое, што грызціся (гаркацца) як сабакі.
    даўгоў як у сабакі кляшчоў. Ваўк. п., Асіп., Слон. Насмешл. Пра чалавека, які мае шмат даўгоў. Federowski, 81; Высл., 311.
    жыць як сабакі ў карытцы. Смал. п. Няўхв. Пра благое, беднае жыццё. Доб., Смол., 115.
    жыць як сабакі. Няўхв. Пра благое, беднае жыццё. Янк., Пар., 63.
    збыткавацца як з сабакі. Ваўк. п. Пра чалавека, з якога нехта здзекваецца. Federowski, 352. ≺ Збыткавацца - здзеквацца.
    змята як у сабакі ў горле было. Ваўк. п. Няўхв. Пра пакамечаную вопратку, тканіну. Federowski, 374; Янкоўскі, 178.
    знюхацца як сабакі. Светл. Няўхв. Пра нейкую неўхвальную дружбу, хаўрус. Высл., 330.
    кинутца ў пакуту як сабаки ў канопли. Смал. п. Няўхв. Пра чалавека, які раптам задумаў стаць пакутнікам. Добровольский ІІІ, 3.
    косы ек у собакі рудого. Стол. Няўхв. Пра кудлатыя валасы кагосьці. ТС 4, 334.
    любіць каго як сабакі дзеда ў цеснай вуліцы. Раг. Насмешл. АВНЛ. Тое, што любіць што як сабака біч.
    любіць каго як сабакі дзеда. Насмешл. Dybowski, 12; Аксамітаў, 134. Тое, што любіць што як сабака біч.
    меле езык як у собакі хвост. Жытк., Гродз. Няўхв. Пра балбатлівага чалавека. ТС 3, 89; Цыхун, 186.
    напасці як сабакі на дзеда. Ваўк. п. Насмешл. Пра сумесны напад на кагосьці. Federowski, 197.
    ногі [баляць] як сабакі жуюць. Смал., Навагр. Пра грызучы боль у нагах ці руках, у касцях наогул. Добр., 216; Даніловіч, 245; Янк., Пар., 114.
    ногі як сабакі рвуць (дзяруць). Свісл., Навагр., Сен., Арш., Маладз. Даніловіч, 245; МК, 318; Гілевіч, 167. Тое ж.
    пагаркацца як сабакі. Ваўк. п. Няўхв. Пра людзей, што пасварыліся, нагаварылі адзін аднаму непрыемнага. Federowski, 210.
    паднябенне ў роце чорнае як у сабакі. Івац. Асудж. Пра злога чалавека. ЗЗайкі. ≺ «Кажуць, у злога чалавека паднябенне чорнае» (тлумачэнне інфарманта).
    прыйсці бы ў собакі вочэй позычыўшы. Стол. Асудж. Пра чалавека, які зрабіў іншаму прыкрасць, а потым ідзе да яго, як бы нічога не было. ТС 4, 126.
    разарваць каго як сабакі зайца. Пра бязлітасную расправу над кім-н. Высл., 375.
    расцягнуць як сабакі здохлага каня. Бераст. Няўхв. Пра сквапнае расцягванне чагосьці зайздроснымі людзьмі. ФА.
    розум як у сабакі да году. Навагр. Няўхв. Пра чалавека слабога розуму. Даніловіч, 260.
    сябраваць як галодныя сабакі, што дзеляць костку. Мін. Іран. Пра людзей, што не сябруюць, а грызуцца, кусаюцца. ЛЦ, 64.
    Такая карысць з мужыка багатага як з сабакі касматага. Прык. Насмешл. Пра бескарыснасць чужога багацця. Federowski, 193.
    уцякаць як заяц ад сабакі. Гл. заяц.
    уцякаць як скочкі з дохлай сабакі. Гл. скочкі.
    хлеб у прымакі як у сабакі. Слон. Пра няпэўнасць, несамастойнасць прымацкага жыцця. Арх. Гр.
    чорны рот як у ліхога сабакі. Насмешл. Пра злоснага чалавека. Янк., Пар., 193.
    шыхалявацца як сабакі каля разніцы. Лаг. Няўхв. Пра людзей, якія групуюцца ў чаканні спажывы, карысці. Varłyha, 114.
    язык буўтаіцца што ў сабакі хвост. Мсцісл. Няўхв. Пра балбатлівага чалавека. Юрчанка 1993, 96.
    язык круціцца як хвост у сабакі. Ваўк. п. Няўхв. Добровольский ІІІ, 135; Federowski, 126. Тое, што язык буўтаіцца што ў сабакі хвост.
    як у сабакі блох чаго. Маст. Няўхв. Пра мноства чагосьці непатрэбнага (ганарлівасці, зазнайства, злосці). Даніловіч, 260.
    як у сабакі з горла выцягнуў. Ваўк. п. Няўхв. Пра доўг, вернуты з цяжкасцю, вырваны ў кагосьці. Federowski, 269; Янкоўскі, 128.
    як у сабакі кілбаса на шыі. Лід., Іўеў. Няўхв. Кплів. Пра грошы, якія доўга не затрымаюцца ў кагосьці. Даніловіч, 260.
    біць як сабаку. Карэл. Няўхв. Пра моцную лупцоўку каго-н. Сцяшковіч, 309.
    верыць каму як збродліваму сабаку. Слон. п. Іран. Зусім не верыць. Federowski, 113.
    выгнаць як сабаку. Слон. Абразл. Пра выгнанне кагосьці з абразай, аблаяўшы. Высл., 296.
    вылаяць як сабаку. Ваўк. п. Моцна кагосьці вылаяць не стрымліваючыся. Federowski, 60.
    ганяць як сабаку. Ваўк. п. Пра непаважнае стаўленне да кагосьці. Federowski, 103.
    гнаць як [таго] сабаку з хаты. Пра чалавека, які заслужана трапіў пад абразы, выгнанне. Янк., Пар., 42.
    зажываць як на паганым сабаку. Калінк. Жарт. Пра лёгкае зажыўленне ран, балячак. Рабкевіч, 79.
    збештаць як сабаку. Ваўк. п. Пра чалавека, якога заслужана аблаялі, прысарамоцілі. Federowski, 352.
    злаяць (збэсціць) як сабаку. Ваўк. п., Слон. Federowski, 356; Высл., 328. Тое ж.
    знаць бы сабаку. Слуцк. Пра кагосьці добра знаёмага, хаця і не з лепшага боку. Сержпутоўскі 1999, 27.
    падабацца каму што як сабаку костка. Мсцісл. Насмешл. Пра нешта для каго-н. прывабнае. Юрчанка, 196.
    патрэбен як сабаку печаная цыбуля. Ваўк. Іран. Пра нешта зусім не патрэбнае. ЛЦ, 118.
    патрэбен як сабаку пятая нага. Ваўк., Мін., Чэрык., Ганц., В.Дзв., Дзятл., Круп., Стаўб., Стол., Івац. Няўхв. Іран. ЛЦ, 118; ФА; МК, 210; Барысюк, Буян, 26; ЗЗайкі. Тое ж.
    каму паабяцаць што сабаку хвастом махнуць. Мін. Пагардл. Пра чалавека, які не даражыць сваім словам. ЛЦ, 47.
    каму пабажыцца як сабаку муху схапіць. Ваўк. п. Пагардл. Пра чалавека, які не баіцца граху і можа пабажыцца, там, дзе не варта. Federowski, 206.
    пасунуцца як сабака падпечаны. Насмешл. Пра прысаромленага, зганьбаванага чалавека. Козенка, 160.
    на кім як на сабаку зажывае (прысыхае). Мін. Ухв. Пра чалавека, раны якога лёгка зажываюць. ЛЦ, 88.
    пражыць як на сабаку праехаць. Навагр., Маст. Здзекл. Пра нецікавае, цяжкое жыццё. ФА; Даніловіч 2008, 137.
    травіць як сабаку. Няўхв. Пра чалавека, якога ўсе праследуюць. Ройзензон, 78.
    трэба каму што як сабаку (для сабакі) груздзіла. Мсцісл. Іран. Пра нешта зусім непатрэбнае. Юрчанка, 196.
    трэба каму што як сабаку галстук (расчоска, падцяжкі, штаны, чулкі). Мсцісл. Іран. Юрчанка, 196. Тое ж.
    трэба каму што як сабаку другі хвост. Іўеў., Маладз. Іран. Dybowski, 16; Высл., 362; Даніловіч, 245. Тое ж.
    турнуць як сыбаку. Мсцісл. Пагардл. Пра чалавека, якога груба, бесцырымонна выгналі, прагналі. Юрчанка 1993, 97.
    угадзіць каму як сабацы кіпятком. Карэл. Іран. Пра чалавека, якога моцна нечым апяклі (можа, у пераносным сэнсе). Высл., 403.
    узвальваць як на сабаку. Мсцісл. Няўхв. Пра ўзвальванне на кагосьці мноства спраў, клопатаў. Юрчанка, 192.
    што як сабаку муха. Мсцісл. Няўхв. Пра малую, зусім недастатковую колькасць нечага. Юрчанка 1969, 229.
    язык чэшацца як сабаку. Воран. Асудж. Пра чалавека, якога цягне маніць, балбатаць, плявузгаць. Арх. Гр.
    як на сабаку штаны. Мсцісл. Жарт. Пра адзенне не па фігуры, не па ўзросту. Юрчанка, 192.
    патрэбен як сабацы (сабаку, сабакі) пятая нагаапа). Сак. п., Мсцісл., Маз. Іран. Нос., 38; Federowski, 224, 294; Pietkiewicz, 385; Дуб., 45; Ляцкий, 44; Юрчанка 1969, 140; Высл., 362. Тое, што патрэбен як сабацы другі хвост.
    так хочацца каму рабіць як сабацы пахаць. Іран. Пра поўную адсутнасць жадання працаваць. Дуб., Нар., 1.
    патрэбна як сена сабаццы. Гл. сена.
    стыдна каму як сыбаку. Мсцісл. Іран. Пра чалавека, якому зусім не сорамна. Юрчанка 1993, 86. // Беларускія народныя параўнанні
  9. чорт
    што чарцей у балоце [жаніхоў]. Мсцісл. Насмешл. Пра мноства жаніхоў у кагосьці. Юрчанка 1977, 250.
    абманіць каго як чорт добрую душу. Капыл. Няўхв. Пра чалавека, які падступна падмануў даверлівага. Матэрыялы 1981, 114.
    араць як чорт балотам. Няўхв. Пра бязладнае гаспадаранне некага, кіраўніцтва. Ройзензон, 67.
    Баба як чорт: не атаксцішся, не адмовішся. Сен. Прык. Пра навязлівасць і настойлівасць некаторых кабет. ПП 2, 76.
    багаты як чорт рагаты. Мядз. Іран. Магчыма, пра нейчае ўяўнае багацце. Ром., Зап., III, 223; АВНЛ.
    баяцца чаго як чорт крыжа. Лід. п., Іўеў., Дзятл., Гродз., Клецк. Пра моцны, панічны страх нечага. Federowski, 20; Шырма, 205; Высл., 284; СПЗБ 5, 496; ФА.
    баяцца чаго як чорт (д'ябал) свянцонай вады. Гродз. п., Свісл. Federowski, 20; Ляцкий, 3; Даніловіч 2008, 138. Тое ж.
    баяцца чаго як чорт грому. Брасл. Рабкевіч, 23. Тое ж.
    баяцца чаго як чорт крапідла. Мін. ЛЦ, 58. Тое ж.
    баяцца чаго як чорт ладана. Івац., Мядз., Пін. ФА; Ззайкі; Нар. скарбы, 146. Тое ж.
    баяцца чаго як чорт папа. Ром., Зап., I, 215. Тое, што баяцца як чорт крыжа.
    баяцца чаго як чорт хрыста. Мсцісл. Юрчанка, 175. Тое ж.
    бегаць як чорт. Астр. Асудж. Пра кагосьці, хто паводзіць сябе не па-людску. СПЗБ 5, 368.
    бегчы як чорт па лапушшу. Гом. Няўхв. Пра чалавека, актыўнасць якога выглядае непрыгожа. Высл., 290. ≺ Лапушша - месца, зарослае лапухом.
    бегчы як чорт ад крыжа. Івац. Няўхв. Пра нейчыя панічныя ўцёкі аднекуль. ЗЗайкі.
    Без усоў, без барады, так як чорт малады. Прык. Ваўк. п., Мёр. Жарт. Пра паголенага старога. Federowski, 342; Нар. скарбы, 140.
    брудны як чорт з коміна вылезшы. Воран. Няўхв. Пра кагосьці вельмі бруднага, запэцканага. Даніловіч, 264.
    вадзіць каго як чорт п'янага па балоту. Рэч. Пра чалавека, які сябе дрэнна адчувае. Pietkiewicz, 398.
    выглядаць як чорт з-за крыжа. Бяроз. Насмешл. Пра чалавека, што злосна, спалохана аднекуль выглядае. АВНЛ.
    выплыць як чорт з амута. Шум. Насмешл. Пра нейчае нечаканае з'яўленне. СПЗБ 1, 79.
    выскачыць як чорт з балота. Мсцісл. Насмешл. Юрчанка, 175. Тое ж.
    выскачыць як чорт з бурага балота. Хоц., Брэсц. Насмешл. ЛЦ, 101. Тое ж.
    выскачыць як чорт з канапель. Івац. Насмешл. ЗЗайкі. Тое ж.
    выскачыць як чорт з лазы. Насмешл. Янк., Пар., 32. Тое ж.
    выцапкацца як чорт балотны. Няўхв. Пра кагосьці вельмі перапэцканага, бруднага. Носович, 101.
    вярцецца як чорт у пекле. Мсцісл. Асудж. Пра нейчую залішнюю мітусню, актыўнасць. Юрчанка, 204.
    галодны як чорт. Слон. Пра некага вельмі галоднага. Высл., 303.
    глядзець як чорт з-пад крыжа. Іўеў. Няўхв. Пра нейчы насуплены, варожы, агрэсіўны позірк. Даніловіч, 264.
    глядзець (скасавурыцца) як чорт на папа. Шчуч. Няўхв. Пра нейчы пільны, уважлівы падазроны позірк. Станкевіч, 549; Арх. Гр.
    Дару торт, каб малады не быў як чорт. Жарт. Фальк. З вясельнага пажадання мець прыстойнага мужа. БВ, 52.
    дрыжаць як чорт пад (перад) храстом. Мсцісл. Зласл. Пра нейчыя дрыжыкі ад моцнага страху. Юрчанка, 203.
    дрыжаць (знябожыцца, збяднецца) як чорт пад крыжам. Ваўк., Сак. п., Слон., Іван. Зласл. Federowski, 373; Высл., 315; ЗВалодзінай. Тое, што дрыжаць як чорт пад (перад) храстом.
    дужы як чорт. Ваўк. п. Ухв. Пра некага моцнага, дужага. Federowski, 89.
    Дурань як варона, а хіцёр як чорт. Прык. Жарт. Пра чалавека, у якім спалучаюцца прастата і хітрасць. Federowski, 85.
    ехаць як чорт мацеру да доктара вязе. Ваўк. п. Жарт. Пра вельмі хуткую, не разбіраючы дарогу, язду. Federowski, 90.
    жвавы як чорт. Шчуч. Ухв. Пра некага вёрткага, жвавага. СПЗБ 2, 146.
    замурзаны як смаляны чорт. Рэч. Няўхв. Пра некага выпацканага, бруднага, неахайнага. Пяткевіч, 476.
    з'явіцца як чорт з Кірзевай сажалкі. Мсцісл. Жарт. Пра нейчае нечаканае з'яўленне. Юрчанка, 203.
    звесці (ашукаць, звесці) як чорт добрую душу. Ваўк. п., Рэч. Няўхв. Tyszkiewicz, 413; Нос., 44, 129; Дуб., 22; Dybowski, 3; Pietkiewicz, 209, 358, 361. Тое, што абманіць каго як чорт добрую душу.
    запрасіць што чорт за бацьку. Жлоб., Касц., Мін. Няўхв. Жарт. Пра чалавека, які дорага за нешта запрасіў. ЛЦ, 52.
    заядлы як чорт. Слон. Няўхв. Пра надта ўпартага, настойлівага, заядлага чалавека. Federowski, 348; Высл., 325.
    звязацца як чорт з д'яблам. Няўхв. Пра нейкую падазроную дружбу дваіх. Янкоўскі, 225.
    згаварывацца як чорт з ведзьмаю. Мсцісл. Няўхв. Пра нейчую размову без паразумення. Юрчанка, 203.
    згрыбчыць што як чорт грэшную душу. Слон. Насмешл. Пра чалавека, які нешта сквапна схапіў, прысвоіў. ЖН, 126.
    здатны на прыказкі як чорт на прывязкі. Пра чалавека, які багаты на прыказкі. Станкевіч, 935.
    злосны (злэй, ліхі, сярдзіты) як чорт. Навагр., Ваўк., Слон. п., Мсцісл. Асудж. Пра вельмі злоснага ліхога сярдзітага чалавека. Federowski, 357, 164, 277; Юрчанка 1969, 206.
    знішчыцца як чорт пад крыжам, а ліха думаць. Пра двудушнага чалавека, які, затаіўшыся, плануе нешта ліхое. Federowski, 374.
    калаціць як чорт балотам. Брасл. Няўхв. Пра чалавека, які бунтуе, бударажыць, нервуе іншых. Рабкевіч, 91.
    камандаваць як чорт у пекле. Мсцісл. Няўхв. Пра нейчае самаўладнае, аўтарытарнае кіраванне нечым, некім. Юрчанка, 204.
    кіраваць як чорт вірам (балотам). Мсцісл. Няўхв. Юрчанка, 203. Тое, што камандаваць як чорт у пекле.
    круціцца як [той] чорт. Сміл. Няўхв. Пра некага, хто вельмі актыўнічае, мітусіцца. Шатэрнік, 139.
    круціцца як чорт на пудэлку. Свісл. Даніловіч, 264. ≺ Пудэлак - параўн. польск. pudełko ‘каробачка’. Тое ж.
    круціцца як чорт на тачыдле. Гродз. Няўхв. Даніловіч, 264. Тое, што круціцца як чорт.
    круціцца як чорт перад хмарай. Насмешл. Пра нейчую мітусню ў страху, у роспачы. Шырма, 205.
    круціцца як чорт у круглым крэсле. Мсцісл. Няўхв. Пра нейчыя неспакойныя паводзіны. Юрчанка, 204.
    круціць мірам як чорт вірам. Віл. Няўхв. Гілевіч, 166. Тое, што камандаваць як чорт у пекле.
    круціць як чорт хвастом. Мсцісл. Няўхв. Пра пастаяннае выкручванне, вылузванне каго-н. Юрчанка, 175.
    крычаць як чорт у пекле. Ашм. Няўхв. Пра чалавека, які моцна крычыць. Даніловіч, 265.
    лезці як чорт на ражон. Дзярж. Насмешл. Пра чалавека, які настойліва імкнецца ў небяспечнае для яго месца. Гілевіч, 165.
    лупаты як чорт асмалоўскі. Круп. Няўхв. Пра чалавека з непрыгожымі лупатымі вачыма. СПЗБ 2, 685.
    лупаты бы чорт [які]. Няўхв. ЛА, 24. Тое ж.
    Ляцела як ангел, ударылася як чорт. Гл. ангел.
    Ляцеў як анёл, а ўпаў як чорт. Гл. анёл.
    ляцець (перці) так як [чэрці] з пекла. Сак. п., Слон. Няўхв. Пра нейкую хуткую язду, панічны рух. Federowski, 160; Высл., 344.
    ляцець як чорт на калясніцы. Слон. Няўхв. Пра надта шпаркае перамяшчэнне кагосьці. Даніловіч, 264.
    ляцець як чорт падсмалены. Іўеў. Няўхв. Сцяшковіч, 621. Тое ж.
    Мужык глядзіць як варона, a хіцёр як чорт. Гл. варона.
    мурзаты як чорт. Слон. Няўхв. Пра некага надта замурзанага, бруднага. Высл., 347.
    насіцца як чорт. Мсцісл. Няўхв. Пра нейкае мітуслівае нашэнне, перамяшчэнне, бегатню. З нар. сл., 129.
    насіцца як чорт з лялькаю. Лід. Няўхв. Пра чалавека, які надта носіцца з нейкім клопатам, дакучае іншым. Даніловіч, 264.
    насіцца як чорт з бубнам. Ветк. Няўхв. Пра чалавека, які нечым надта выхваляецца, выстаўляе тое напаказ. Горленка, 249; Санько, 169.
    насіцца як чорт з грэшнай душой. Ушацк. Няўхв. Пра чалавека, які дакучае ўсім сваёй справай, ідэяй, размовай. Барадулін, 108.
    няма як чорт хвастом накрыў. Насмешл. Пра бясследнае знікненне нечага. Янк., Пар., 117.
    перці каго/што як чорт цёшчу. Іўеў., Воран. Жарт. Пра вельмі хуткае перамяшчэнне некага. Даніловіч, 265.
    пабегчы як чорт з набілак. Лоеў. Насмешл. Пра чалавека, які хутка аднекуль уцякае. Янкова, 198. ≺ Набілкі - набіліцы.
    паглядаць (пазіраць) як чорт на папа. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які пільна, варожа глядзіць. Federowski, 210, 225.
    падторкнуцца як чорт з каўшом пад брагу. Ушацк. Няўхв. Пра чалавека, які сваім умяшаннем нечаму перашкодзіў. Барадулін, 106.
    панесці як чорт грэшную душу. Няўхв. Пра чалавека, які нешта сквапна схапіў. Высл., 361.
    пасходзіла што як чорт калом патыкаў. Ваўк. п. Няўхв. 1. Пра рэдкія ўсходы збажыны, гародніны. 2. Пра хуткі рост пустазелля. Federowski, 222.
    перці што як чорт хмару. Шчуч. Насмешл. Пра чалавека, які нешта хутка нясе. Сцяшковіч, 622.
    перціся як чорт лазаты. Пра чый-н. імклівы бег. Янк., Пар., 135.
    прапаў як чорт у ваду буркнуў. Докш. Зласл. Пра знікненне каго-н. Высл., 368.
    прыбрацца як чорт да хворага. Шчуч. Іран. Пра чалавека, які непрыгожа, неакуратна, нястройна апрануўся. Даніловіч, 263.
    прывыкнуць як чорт к балоту. Рэч. Пра прывычку да нейкага месца, прыстанішча. Pietkiewicz, 388.
    прывязацца як чорт да старой ігрушы. Ушацк. Няўхв. Пра чалавека, які да нечага моцна прывязаўся, прывык. Васюковіч, 19.
    пяяць як чорт анучы дзярэ. Докш. Няўхв. Насмешл. Пра нейчыя немілагучныя спевы. Высл., 373.
    садраць як чорт за бацьку. Мін., Ушацк. Няўхв. Жарт. Пра чалавека, які за нешта дорага ўзяў. ЛЦ, 52; Барадулін, 90.
    скасавурыцца як чорт на пана. Насмешл. Пра чалавека, які непрыхільна на каго-н. пазірае. Матэрыялы 1981, 123.
    скурчыцца як чорт пад крыжам. Глыб., Мядз. Насмешл. Пра чалавека, які нечага баіцца. Рабкевіч, 189, Гілевіч, 166.
    Спераду як хорт, а ззаду як чорт. Гл. хорт.
    спрытны як чорт. Насмешл. Пра лоўкага, хуткага, кемлівага чалавека. Янк., 429.
    стаяць як чорт над добраю душой. Ваўк. п. Пра пастаяннае адчуванне небяспекі, перашкоды. Federowski, 289.
    стаяць як чорт пад крыжам. Астр. Насмешл. Пра чалавека, які баязліва, разгублена стаіць. ФА.
    страшны як чорт. Навагр. п. Няўхв. Пра кагосьці вельмі непрыгожага, з непрыемным і агідным выразам твару. Federowski, 292.
    сядзець у радзе як чорт у расадзе. Смарг. Насмешл. Пра кагосьці, хто прыкметна вылучаецца сярод іншых. Сцяшковіч, 658.
    сядзець як чорт на выскідзі. Кліч. Няўхв. Пра чалавека, які сядзіць у сваім запушчаным двары. Жыв. сл., 126. ≺ Выскідзь - выварацень.
    сядзець як чорт на пні. Рэч. Асудж. Пра чалавека, які жыве недагледжаны, неадбудаваны. ЛЦ, 122.
    сядзець як чорт на шаламяці. Вілен. Няўхв. Пра чыесьці незразумелыя паводзіны, пра чалавека, які жыве не так, як усе. Sielicki, 127. ≺ Шаламяць - грэбень страхі.
    сядзець як чорт у балоце. Ваўк. п., Рэч. Пра кагосьці, хто месціцца ў сваёй сядзібе. Federowski, 275; Pietkiewicz, 363.
    таўчыся як чорт у пекле. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які робіць бясконцую работу. Federowski, 311.
    трэсці як чорт лазой. Брасл. Няўхв. Пра чалавека, які самаўладна і бесталкова камандуе, распараджаецца. Рабкевіч, 203.
    увязнуць як (бы) чорт у балоце. Слуцк. Няўхв. Пра чалавека, які ў нешта моцна ўліп. Ляцкий, 47; Сержпутоўскі 1999, 21.
    углядацца як чорт у засланку. Зэльв. Іран. Пра пільнае, уважлівае ўгляданне ў што-н. Даніловіч, 265.
    узяць як чорт жыда. Ваўк. Насмешл. Пра чалавека, які нешта/некага моцна схапіў. Federowski, 371.
    улезці як чорт у гнілыя (у кіслыя) грыбы (бліны). Воран. Няўхв. 1. Пра некага, хто моцна ўлез, ублытаўся, убіўся ў якую-н. справу. 2. Пра нейчую недарэчную закаханасць. Даніловіч, 264.
    улезці куды як чорт у шнуроўку (ліфік). Брасл. Пра чалавека, які ўлез не туды, куды яму можна ці трэба. Рабкевіч, 214.
    улюбіцца (утрэскацца) як чорт у сухую (коляву) грушу (сухую вярбу). Ваўк. п., Докш., Іўеў., Івац., Мядз., Слон., Шарк., Маладз., Пін. Насмешл. Пра чалавека, які моцна закахаўся. Federowski, 319; Высл., 405; ФА; Гілевіч, 166; Ззайкі; Нар. скарбы, 145.
    умурзацца (упэцкацца, урабіцца) як чорт. Гродз. п., Ваўк. п., Сміл. Няўхв. Пра моцна ўпэцканага, замурзанага, бруднага чалавека. Federowski, 320, 321; Шатэрнік, 288.
    уперціся як чорт у грэблю. Капыл., Воран., Маст., Стол., Лід., Карэл. Няўхв. Пра кагосьці настырнага, хто вельмі моцна заўпарціўся. Высл., 406; Янк., 435; Даніловіч, 265; ТС 5, 202; Сцяшковіч, 621; ФА.
    утрэскацца як чорт у сухую асіну. Шчуч. Насмешл. Сцяшковіч, 622. Тое, што улюбіцца як чорт у сухую грушу.
    утрэскацца як чорт у сухую грушу. Ваўк., Дзятл., Бераст. Даніловіч, 265. Тое ж.
    уцякаць як чорт ад ладану. Леп. Насмешл. Пра чыесьці хуткія панічныя ўцёкі. ЗВалодзінай.
    уцякаць як чорт ад свянцонай вады. Ваўк. п. Насмешл. Federowski, 317. Тое ж.
    уцякаць як чорт з бабінцу. Воран. Насмешл. Даніловіч, 263. Тое ж.
    уцякаць як чорт з канопляў. Воран. Насмешл. Даніловіч, 264. Тое ж.
    хадзіць як чорт па смале. Вілен. Кплів. Пра чалавека, які пачуваецца слабым, нямоглым. Sielicki, 126.
    Хітры наш брат як чорт, але і дурны як варона. Прык. Капыл. Пра хітрага, але недалёкага чалавека. ФА.
    хіцер (хітры) як чорт. Сак., Ваўк., Гродз. п., Віл., Івац. Пра хітрага, спрытнага, лоўкага чалавека. Шпилевский, 178; Tyszkiewicz, 427; Dybowski, 192; Federowski, 52, 86, 109, 173; СПЗБ 3, 40; ЗЗайкі.
    цягаць як чорт Марку па пекле. Шарк. Няўхв. Пра кагосьці, хто робіць клопаты і пакуты іншаму. Высл., 416.
    цягнуць як чорт за папом. Ваўк. п. Жарт. Пра кагосьці, хто неадступна пераследуе іншага. Federowski, 57.
    чорны як чорт. Ваўк. п., Асіп., Жытк. Няўхв. Пра моцна чорнага, магчыма, бруднага чалавека. Ляцкий, 58; Federowski, 66; АВНЛ; ТС 5, 362.
    чысты як чорт. Ваўк. п. Іран. Пра бруднага, запэцканага чалавека. Federowski, 67.
    чыхаць як чорт на добру душу. Ваўк. п. Няўхв. Пра незадаволенае, пакрыўджанае стаўленне да каго-н. Federowski, 70.
    шатацца як чорт па пеклі. Ваўк. п. Няўхв. Пра кагосьці, хто ходзіць з благімі намерамі. Federowski, 297.
    Язык у роти як чорт у балоти. Смал. п. Прык. Пра балбатлівага, нястрыманага чалавека. Добровольский ІІІ, 135; Санько, 206.
    як чорт аблізаў (пацалаваў). Ушацк. Пра таго, хто нечакана і цяжка захварэў. Васюковіч, 200.
    як чорт гарох малаціў на чым. Няўхв. Пра нейчы васпаваты, рабы твар. ФСБМ 2, 565.
    як чорт жыда з'еўшы. Здзекл. Пра чалавека, які пачувае сябе не вельмі добра. Dybowski, 17.
    як чорт з балота. Бераст., Мсцісл. Няўхв. Пра вельмі бруднага, запэцканага чалавека. Даніловіч, 263; Юрчанка, 203.
    як чорт з лазы вылез. Драг. Няўхв. Пра чалавека, які раптоўна і недарэчы з'явіўся. АВНЛ.
    як чорт з лазы. Няўхв. Пра бруднага, непрыемнага каго-н. Санько, 69.
    як чорт лапатай збіў. Астр. Пра некага вельмі падобнага да кагосьці. ФА.
    як чорт на пікеце. Акц. Жарт. Пра чалавека, гатовага да ўсяго, да любой нечаканасці. Гор., Руд., 255.
    як чорт на чалавека чмут пусціў. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які нешта зрабіў няправільна, нібы пад уздзеяннем нячыстага. Янкоўскі, 78.
    як чорт на форму ўзяў (забраў) каго, што. Навагр., Свісл. Пра бясследнае знікненне некага альбо нечага. Даніловіч, 264.
    як чорт наварожыць. Воран. Пра штосьці, што наканавана лёсам. Даніловіч, 264.
    як чорт перад хмарай. Маст. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе мітусліва, неспакойна. Сцяшковіч, 621.
    як чорт пугаю назганяў. Ваўк. п. Жарт. Пра зборышча кагосьці, сабраных нібы выпадкова, без бачнай прычыны. Federowski, 199.
    як чорт сухую грушу: засуша, засуша, а тады і любіць. Нясв. Іран. Пра жорсткае каханне некага. ФА.
    як чорт у бабінец. Шчуч. Пра чалавека, які з'явіўся не да месца, не да часу. Сцяшковіч, 621; ФА.
    сказаць як чорт у ваду (у лужыну) плюнуў. Слон., Шчуч., Гарад. Няўхв. Пра штосьці недарэчна сказанае. Даніловіч, 264; Сцяшковіч, 622; КВДУ.
    як чорт уссеў на каго. Стаўб. Пра нечаканы агрэсіўны напад на кагосьці. МК, 93.
    як чорт ухапіў. Пра раптоўнае знікненне некага альбо нечага. Бялькевіч, 490.
    як чорт хвастом накрыў. Санько, 69. Тое ж.
    баяцца каго як чорта [якога]. Ваўк. п., Бран., Слон. Пра моцны страх перад кім-н. Federowski, 20; Расторгуев, 188; Высл., 285.
    величать каго як чорта на вилах. Смал. Іран. Пра чалавека, якога не велічаюць, а толькі ганьбуюць. Добровольский ІІІ, 132.
    грошай як у чорта. Гродз. Пра вялікую колькасць грошай у каго-н. Federowski, 117; Цыхун, 180.
    грошай як у чорта скалак. Воран. Жарт. Даніловіч, 261. Тое ж. ≺ Скалка - каменьчык, сколак крэменю для крэсіва.
    лятаць як чорта з'еўшы. Шчуч. Жарт. Пра некага, хто хутка, імкліва, энергічна бегае, лятае. Даніловіч, 263.
    міна як у чорта пад крыжам. Ваўк. п. Здзекл. Пра чалавека з перакрыўленым тварам. Federowski, 187.
    падняць як чорта на вілах. Сен. Няўхв. Пра чалавека, якога расхвалілі. Высл., 358.
    Пользы як ад казла, а грахоў як у чорта. Гл. казёл.
    цяжка што чорта ажаніць. Шчуч. Няўхв. Пра чалавека, якога вельмі цяжка прымусіць зрабіць што-н. Даніловіч, 208.
    цякець з каго як ад чорта з балота. Мсцісл. Пра каго-н. вельмі моцнага ці нават выпацканага граззю. Юрчанка 1977, 48.
    чупрына скаўтунілася бы начэ ў смалянога чорта. Рэч. Няўхв. Пра чые-н. неўпарадкаваныя, непрычасаныя валасы. Пяткевіч, 476.
    як чорта на вілах насіць каго. Ушацк. Барадулін, 119. Тое, што велічаць як чорта на вілах.
    з кім што з чортам. Мсцісл. Няўхв. Пра цяжкасць зносін з кім-н. Юрчанка 1977, 202.
    лётаць як чортам падшыты. Паст. Ухв. Пра чалавека, які лёгка, энергічна рухаецца, перамяшчаецца. СПЗБ 2, 651.
    як чортам падшыты. Мядз., Маладз. Няўхв. Пра кагосьці вельмі благога. СПЗБ 5, 427; Гілевіч, 151.
    потрібный як чортовы постолы. Кам. Іран. Пра нешта некаму не патрэбнае. ЖН, 55.
    патрэбна як чорту пацеры. Іран. Пра нешта не толькі непатрэбнае, але і небяспечнае для каго-н. БПФС, 212.
    ляцець як на чорту. Зэльв. Няўхв. Пра хуткае зношванне адзення. Сцяцко 1970, 93.
    што на кім як на чорту хата. Лоеў., Жытк. Няўхв. Пра вопратку не па фігуры. Горленка, 251.
    вісець як на забітым чорце. Мёр. Няўхв. Нар. скарбы, 139. Тое ж.
    быта яго чэрці носяць. Рас. Пра рухавага чалавека, хто ўсюды паспее, даскочыць. МК, 302.
    дурэць як на каго чэрці ўсселі. Слуцк. Няўхв. Пра дзяцей, моладзь, што надта раздурэліся, няма ўпыну. Сержпутоўскі 1999, 61.
    рано бы чэрці на кулачку. Стол. Пра абуджэнне без пары, уночы. ТС 2, 249.
    як чэрці пад каўняром калдычуць. Свісл. Асудж. Насмешл. Пра несупынную прагу да выпіўкі. Сцяшковіч, 622. // Беларускія народныя параўнанні
  10. дзіця // Чалавек
    н. — Лаг., Мен., Чэрв., Воран., Слон. (ДАБМ, Варлыга, Шатэрнік), дзетка м. і ж. памянш., дзетачка м. і ж. памянш. — Віц. р., усх.-маг. р. (Каспяровіч,
  11. свіння
    патрэбны як сьвіне кульбачка. Шчуч., Навагр. Іран. Даніловіч, 247. Тое, што нада як свінне рубанак. ≺ Кульбачка - падсядзёлак.
    у пасцелі так як сем свіней апарасілася. Ваўк. п. Няўхв. Пра непрыбранасць, скамечанасць пасцелі. Federowski, 224.
    цягацца як барана за свіннею. Гл. барана.
    гаварыць як гусь з свіннёю (з парэсем). Гл. гусь.
    вочы як у свінні. Няўхв. Пра нечыя непрыгожыя вочы. Янк., Пар., 28.
    вялікія вушы як у свінні. Сміл. Няўхв. Пра нечыя вялікія вушы. Шатэрнік, 50.
    гонару што ў свінні блох. Мядз. Насмешл. Пра чалавека, які беспадстаўна ганарыцца, задаецца. Высл., 307.
    грошы плодныя бы свінні. Слуцк. Пра здатнасць грошай быць заробленымі ізноў. Сержпутоўскі 1999, 42.
    дабра з каго як ад свінні пуху. Лельч. Іран. Пра тое, што ад кагосьці нельга чакаць дабра, не можа быць там дабра. Высл., 310.
    жыць як на свінні праехаць. Гом., Івац. Леп. З горыччу, расчаравальна. Пра нецікавае, невясёлае, цяжкае жыццё. АВНЛ; Гілевіч, 166; ЗЗайкі.
    з каго работнік як з свінні музыкант. Брасл. Іран. Пра неадпаведнасць кагосьці пэўнай пасадзе, рабоце. Рабкевіч, 74.
    ісці (пасаваць, падыходзіць, прыстаць) як свінні набэдрыкі (сядло, паўшоры, падсядзёлак). Ваўк. п., Слон., Гом., Валож., Мсцісл. Іран. Пра нешта, што зусім не падыходзіць, не пасуе, не адпавядае. Federowski, 251; Сержпутоўскі 1999, 56; Янк., 411; Высл., 332; Юрчанка 1977, 288; Скарбы, 179. ≺ Набэдрыкі - частка збруі: шляі, якія ідуць ад хамута па баках каня і злучаюцца папярэчнымі шляямі.
    ісці як свінні пацеркі. Слон. Іран. Высл., 332. Тое ж.
    йсці як свінне под попонкою. Стол. Няўхв. Насмешл. Пра нешта непрыгожае. ТС 4, 173.
    карак як у свінні. Краснап., Сен. Ухв. Пра сытага чалавека. Бялькевіч, 400; Каспяровіч, 154.
    клыкі як у свінні. Карэл. Няўхв. Пра нечые непрыгожыя зубы. Высл., 335.
    нада каму што як свінне рубанак. Мсцісл. Іран. Пра нешта непатрэбнае каму-н. Юрчанка, 197.
    накінуцца бы свінні на мякіну. Слуцк. Няўхв. Пра нейчае прагнае, непрывабнае накідванне на нешта. Сержпутоўскі 2000, 165.
    насадились як свиньни кормныя. Смал. п. Няўхв. Пра людзей, што залішне наеліся. Добр., Смол., 460. ≺ Насадзіцца - залішне наесціся.
    павага каму як свінні ў карыце. Мін. Іран. Пра поўную адсутнасць павагі. ЛЦ, 63.
    падыходзіць каму што як свінні парасон. Астр. Іран. Пра тое, што зусім не падыходзіць каму-н. Даніловіч, 247.
    пасаваць каму як свінне рогі. Мсцісл. Іран. Пра нешта, што зусім не падыходзіць. Юрчанка 1977, 242.
    патрэбен як свінні падкова. Ваўк. Іран. ЛЦ, 118. Тое, што нада як свінне рубанак.
    патрэбен як свінні хамут. Касц. Іран. ЛЦ, 118. Тое ж.
    плодны бы свінні. Слуцк. Няўхв. Пра чыюсьці шматдзетнасць. Сержпутоўскі 1999, 143.
    пражыць як на 〈рабой〉 свінні праехаць (пераехаў). Воран., Гродз., Маст. З горыччу. Пра сваё няўдалае, нялёгкае жыццё. Даніловіч, 237.
    прыстало як да свінні кульбачка. Дзятл. Насмешл. Пра нешта зусім неадпаведнае, непадыходзячае. Сцяшковіч, 614.
    разгуляцца як свінні на дожджык. Мін. Няўхв. Пра тых, што разышліся, раздурэліся, засваволілі. ЛЦ, 120.
    трэба (патрэбны) як свінні завушніцы. Іран. Пра поўную непатрэбнасць нечага. Янк., 434.
    Удалося як свінні ў гаросе. Прык. Докш. Пра нейкую няўдачу. Высл., 403.
    як з свінні гарманіст. Мсцісл. Іран. Пра дрэннага, ніякага спецыяліста. Юрчанка, 185.
    як з свінні нявеста (ухажорка). Мсцісл. Іран. Пра чалавека, не адпаведнага нейкай ролі. Юрчанка, 173.
    як на свінні сядло. Чэрык., Касц., Хоц., Брэсц. Насмешл. Пра неадпаведнасць нейкага ўбору, адзення. ЛЦ, 76.
    як хамут на свінні. Гл. хамут.
    брудны як свінню ссаўшы. Астр. Насмешл. Пра кагосьці вельмі бруднага, запэцканага з твару. Даніловіч, 247; ЛЦ, 72.
    мурзаты быццам свінню ссаў. Насмешл. ЛЦ, 72. Тое ж.
    аб'есціся (наесціся) як свіння. Ваўк. п., Карэл. Асудж. Пра чалавека, які многа еў, задужа наеўся. Federowski, 2; Высл., 279.
    абкешкацца (выкачацца) як свіння [у гразі]. Езяр. Няўхв. Пра чалавека, які неакуратна працаваў, забрудзіўся. Каспяровіч, 3; Янк., Пар., 29. ≺ Абкешкацца - вельмі запэцкацца.
    адна на свеця век пражыла, як свіня па гнаю хвост працягнула. Астр. Няўхв. Пра сумна, нецікава пражытае жыццё (у самотнасці). СПЗБ 4, 78.
    асмалены бы перад Калядамі свіння. Гл. Каляды.
    Баба п'яная як свіння худая. Ашм. Прык. Асудж. Пра п'яную кабету. Сцяшковіч, 624.
    басам - як свіння часам. Капыл. Жарт. Пра нейчы спеў непаважна, непрыгожа. Рабкевіч, 23.
    бегаць бу надворна свінья. Жытк. Асудж. Пра чалавека, які мітусіцца ў пошуках спажывы, выгоды. ТС 3, 122. ≺ Надворны - які гадуецца не ў хляве (пра свіней).
    біць як свіння гарбуз. Старадар. Пра моцнае ўпартае біццё кагосьці. ФА.
    брудны як сьвіньня. Чэрык., Дзятл. Асудж. Пра бруднага чалавека. Бялькевіч, 135; СРЛГ, 6; Янк., Пар., 19.
    варочацца як свіння. Івац. Няўхв. Пра павольнага, няўклюднага чалавека. ЗЗайкі.
    варочаць як свіння ў карыце. Лаг. Няўхв. Пра чалавека, які капаецца ў місцы з ежай, неахвотна есць, вышуквае смачныя кавалкі. АВНЛ.
    вішчаць як свіння ў плоце. Люб., Воран. Няўхв. Пра чалавека, які моцна прарэзліва крычыць. ФА; СПЗБ 5, 210.
    вішчаць як свіння ў прасле. Мсцісл. Няўхв. Юрчанка, 197. Тое ж.
    вукаліцца як свіння. Лельч. Няўхв. Пра чалавека, які неакуратна трымае сябе, забрудзіўся. Кучук, Малюк, 22. ≺ Вукаліцца - запэцкацца.
    выквацацца як свіння. Івац. Няўхв. ЗЗайкі. Тое ж.
    гаспадарыць як свіння ў гародзе. Навагр. п., Докш. Асудж. Пра чалавека, які дрэнна гаспадарыць. Federowski, 106; Дуб., 8; АВНЛ.
    гладкі як свіння. Лельч. Пра сытага чалавека. Кучук, Малюк, 25.
    гуляць як свіння на вяроўцы (прывязі). Капыл. Іран. Пра кепскае гулянне або яго адсутнасць. Высл., 309; Янк., Пар., 46.
    дабрацца (дапасці, дарвацца) як свіння да брагі. Ваўк. п., Слон. Асудж. Пра чалавека, які прагна да нечага дабраўся. Federowski, 76; Высл., 310.
    дапамагчы як свіння (кабан, вапер) на вяселлі. Мсцісл. Іран. Пра адсутнасць дапамогі наогул. Юрчанка, 174.
    дарвацца бы свіння да цеста. Слуцк. Асудж. Пра чалавека, які да нечага прагна дапаў. Сержпутоўскі 1999, 133.
    Дужы як свіння ў лужы. Слон. Прык. Іран. Здзекл. Пра сумніўную дужасць кагосьці. Высл., 316; Арх. Гр.
    дурны як свіння. Ваўк. п. Няўхв. Пра не вельмі разумнага чалавека. Federowski, 86. ≺ Несправядлівае параўнанне, свіння зусім не дурная жывёла.
    дурны як сто свінней. Смаляв. Няўхв. ФА. Тое ж.
    Ек прышоў Ілья, то чоловек ек свінься. Стол. Прык. На Іллю чалавек ужо можа паесці на агародзе. ТС 5, 21.
    жраць як свіння. Івац. Абразл. Пра чалавека, які шмат і неахайна есць. Dybowski, 21; ЗЗайкі.
    жыць як свіння. Ваўк. п. Абразл. Пра чалавека, які блага жыў, рабіў брыдкія ўчынкі. Federowski, 368.
    задавацца як свіння на вяроўцы. Пруж. Насмешл. Пра чалавека, якому няма чым ганарыцца. ФА.
    задавацца як свіння ў карыце. Маз. Насмешл. Высл., 322. Тое, што задавацца як свіння на вяроўцы.
    задраць нос як свіння лыч. Люб. Зласл. Пра чалавека, які неапраўдана заганарыўся. АВНЛ.
    заквэцаць як свіння. Слон. Няўхв. Пра чалавека, які забрудзіў нешта. Высл., 323. ≺ Заквэцаць - забрудзіць.
    занадзіцца куды як свіння. Ваўк. п. Няўхв. Пра частае нетактоўнае наведванне кагосьці. Federowski, 349.
    запэцкаць што як свіння гарбуз. Бераст. Няўхв. Пра вельмі моцна, да непазнавальнасці нешта запэцканае, часцей пра адзенне. Даніловіч, 247.
    заробытыся як свыння в Спасовку. Кобр. Насмешл. Пра моцна стомленага чалавека. ЖНС, 119.
    зграбны як [худая] свіння ў дождж. Іран. Насмешл. Пра некага зусім нязграбнага, непрывабнага. Янк., 405.
    зграбны як свіння да алтара. Ваўк. п. Іран. Пра некага зусім неадпаведнага. Federowski, 353.
    здарова як карова, багата як зямля, пладавіта як свіння. Гл. карова.
    знацца як свіння на пастах. Іран. Пра адсутнасць ведаў у каго-н. Янк., 410.
    знацца як свіння на перцу. Іран. Аксамітаў, 212; Матэрыялы 1981, 115. Тое ж.
    знацца як свіння на саладзінах. Іран. Санько, 136. Тое ж.
    качаць як свіння гарбуз. Саліг., Хойн. Няўхв. Пра нейкія настойлівыя безвыніковыя дзеянні. ФА.
    красіва як свіння сіва. Рэч., Чэрык. Іран. Пра некага зусім не прыгожага. ЛЦ, 71.
    красівая як свіння ў дождж. Хойн. ФА. Тое ж.
    крычаць (пішчыць) як свіння ў дождж. Ваўк. п., Асіп. Няўхв. Пра нечыю гаворку, пранізлівы непрыемны спеў. Federowski, 154; Высл., 338.
    крычаць як свіння недарэзаная. Асіп. Няўхв. Пра нейчы рэзкі пранізлівы крык. АВНЛ.
    крычаць як свіння, увязшы ў плот. Ваўк. п. Няўхв. Federowski, 154. Тое ж.
    курносая як заводная свіння. Сен. Жарт. Пра курносую, не вельмі прыгожую жанчыну. Каспяровіч, 173. ≺ Заводная - пародзістая, пакінутая для заводу.
    любіць што як свіння гарбуз. Рэч. Насмешл. Пра нечыю палкую любоў. Pietkiewicz, 376.
    любіць што як свіння сена. Слуцк. Іран. Пра абыякавае стаўленне да пэўнай ежы. Высл., 342.
    ляжаць (валяцца) як свіння. Ваўк. п. Асудж. Пра гультая, што марнуе час без працы. Federowski, 1961; Янк., Пар., 25.
    набожна як свіння падарожна. Гродз. Іран. Пра зусім ненабожную, нецнатлівую жанчыну. Цыхун, 187; Высл., 348.
    набрацца бы свінья. Сміл., Стол. Асудж. Пра моцна п'янага. Шатэрнік, 163; ТС 3, 36.
    набрацца як свіння мыла. Слон., Крыч. Асудж. Federowski, 194; Высл., 349; Даніловіч 2010, 91. Тое ж.
    набрацца горэлкі як свінья мула. Жытк. Асудж. ТС 3, 110. Тое ж.
    набрацца як свіння брагі. Нясв., Жытк. Асудж. ФА; Янк., Пар., 108; ТС 3, 110. Тое ж.
    набрацца як свіння гразі. Мядз., Капыл., Маладз., Касц., Мін. Асудж. ФА; Санько, 155; ЛЦ, 97; Гілевіч, 57. Тое ж.
    наесціся як свіння рэпы. Рэч., Мін., Чэрык. Няўхв. Пра чалавека, які занадта наеўся. ЛЦ, 93.
    наесціся як свіння гразі. Чэрв. Няўхв. Пра чалавека, што перабраў з ежай, піццём. ФА.
    напіцца як сьвіня. Астр. Асудж. Пра моцна п'янага чалавека. СРЛГ, 13.
    нарабіць як свіння ў гародзе. Няўхв. Пра чалавека, які нарабіў пустак. Ройзензон, 74.
    нассацца як свіння. Слон. п. Асудж. Federowski, 288. Тое, што напіцца як свіння.
    нос задраць як свіння лыч. Клецк. Зласл. Насмешл. Пра чалавека, які неапраўдана заганарыўся. Высл., 355.
    пабратацца як свіння з сядлом. Гродз. п. Іран. Зусім не пабратацца, не здружыцца. Federowski, 207.
    пагаворна як свіння дворна. Ваўк. Асудж. Пра залішне гаваркую жанчыну. Даніловіч, 247.
    пагуляць як свіння на вяроўцы. 1. Гродз., Смарг. Іран. Пра кагосьці, хто кепска або зусім не пагуляў, не павесяліўся. 2. Іўеў. Асудж. Пра чалавека, што не ў меру, залішне разгуляўся, раздурэўся. Даніловіч, 248.
    падобны як свіння да лебедзя. Насмешл. Іран. Пра зусім непадобных. Янк., 418.
    пазнацца як свіння на мыдлі. Насмешл. Пра чалавека, які зусім не мае досведу. Ляцкий, 32.
    пазнацца як свіння на перцы. Ваўк. п. Насмешл. Federowski, 358; Dybowski, 16. Тое, што пазнацца як свіння на мы'длі.
    перабіраць як свіння лычам. Докш. Няўхв. Пра пераборлівага ў ежы чалавека. Высл., 365.
    перціся як свіння пад чалавека. Рэч. Няўхв. Пра чалавека, які ўпарта некуды імкнецца. Pietkiewicz, 386.
    пішчаць як свіння ў плоце. Гродз., Свісл., Бераст., Воран., Слон., Навагр., Ашм., Дзятл. Няўхв. Пра пісклявы голас, рэзкі непрыемны спеў і інш. Даніловіч, 248; ФА.
    пішчаць як сьвіньня ў пярэплаце. Ушацк. Няўхв. Барадулін, 96. Тое ж.
    плямкаць бу свінья. Стол. Асудж. Пра чалавека, які есць чвякаючы. ТС 4, 65. ≺ Плямкаць - чвякаць.
    Пражыць жызь як на свіні пераехаць. Гом. Прык. Няўхв. Пра нецікавую, цяжкую жыццёвую дарогу. АВНЛ.; Арх. Гр.
    прывыкнуць як свіння да гразі. Кругл. Няўхв. Пра прывыканне чалавека да чагосьці непрыемнага, бруднага. Высл., 370.
    прыгожы як свіння ў дождж. Мін., Хойн. Насмешл. Пра кагосьці непрыгожага. ЛЦ, 74; ФА.
    прынесці ек свінья на рылі. Жытк. Пра нешта атрыманае без намаганняў. ТС 4, 340.
    прыраўнавалася як свіння да каня, да шэрсць не такая. Здзекл. Пра кагосьці, хто неапраўдана раўнуе сябе да лепшага. Federowski, 251.
    пхаць як свіння. Ваўк. п. Няўхв. Пра празмернае, непрыгожае, хуткае спажыванне ежы. Federowski, 226.
    разбірацца што свіння ў апельсінах. Дзятл., Касц., Нясв. Іран. Пра чалавека, які ў нечым зусім не разбіраецца. ФА; ЛЦ, 40.
    разбірацца як свіння на бязмене. Брасл. Іран. Рабкевіч, 177. Тое ж.
    разбірацца як свіння ў асеўках. Астр. Іран. ФА. Тое ж.
    разбірацца як свіння ў калбасных абрэзках. Шчуч. Іран. ФА. Тое ж.
    разбірацца як свіння ў капусце. Маст. Іран. Даніловіч 2008, 137. Тое ж.
    разбірацца як свіння ў памідорах. Смарг. Іран. Даніловіч, 248. Тое ж.
    разбірацца як свіння ў пацерах. Пруж. Іран. ФА. Тое ж.
    разбірацца як свіння ў пярынах. Мсцісл. Іран. Юрчанка 1977, 242. Тое ж.
    разгуляцца як свіння на лёдзе. Докш. Іран. Пра няўдалыя, нязграбныя гулі каго-н. Высл., 375.
    раздурэцца як свіння на дождж. Шчуч. Няўхв. Звычайна пра свавольствы дзяцей. Сцяшковіч, 619.
    розьесціса як свінья на мякіні. Стол. Няўхв. Пра чалавека, які разбагацеў за кошт іншых. Барысюк, Буян, 24.
    разумны як папова свіння. Брэсц. Насмешл. Пра нейчы невялікі розум. ЛЦ, 43.
    разыйсціся як свіння на дождж. Хойн. Насмешл. Пра нейчые ўзбуджэнне, весялосць. АВНЛ.
    распрараджацца як свіння ў лебядзе. Мсцісл. Няўхв. Насмешл. Пра чалавека, які бесцырымонна сябе недзе паводзіць. Юрчанка, 197.
    раўня як свіння да каня. Іран. Пра двух няроўных людзей. Санько, 179.
    спяваць як свіння анучу дзярэ. Зэльв. Іран. Пра непрыемныя, немілагучныя спевы. Даніловіч, 247.
    убачыць што як свіння неба. Карэл. Іран. Пра цяжкасць нешта ўбачыць, зведаць. Высл., 403; Санько, 189.
    убрацца як свіння ў рэпу. Лаг. Насмешл. Пра чалавека, які дапаў да нечага прыемнага, нашкодзіў. Varłyha, 139.
    уляпаць сваё як свіння ў агарод. Слуцк. Няўхв. Пра чалавека, які звык нязваны хадзіць у госці, да суседзяў. Сержпутоўскі 1999, 122.
    унадзіцца як свіння ў агарод. Івац., Капыл. Няўхв. Пра чалавека, які прывык нязваны хадзіць у госці, да суседзяў. Высл., 405; Pietkiewicz, 397; Янк., Пар., 174; ЗЗайкі.
    унадзіцца як свіння ў бульбу. Воран. Няўхв. СПЗБ 5, 210; Янк., Пар., 175. Тое ж.
    унадзіцца як свіння ў моркву. Ваўк., Гродз. п. Няўхв. Federowski, 320. Тое ж.
    усхадзіцца як свіння на дождж. Насмешл. Пра нечыю ўзбуджанасць, раздражнёнасць, актыўнасць. Санько, 193.
    ушчаміцца як свіння ў плот. Смарг. Няўхв. Пра кагосьці, хто ўмяшаўся ў чужыя размовы. ФА.
    хадзіць як свіння вушы апусціўшы. Навагр. Няўхв. Пра чалавека маркотнага, прыгнечанага, бяссільнага. Даніловіч, 247.
    харош як свіньня ў дождж. Ушацк., Слуцк. Насмешл. Пра не вельмі прыемны выгляд кагосьці. Барадулін, 104; Гілевіч, 166.
    хламаць бі свіня. Стол. Няўхв. Пра чалавека, які есць чвякаючы, прагна хапае ежу. ТС 5, 240.
    Хоць жонка як свіння, абы золата сяўня. Прык. Жарт. Пра сквапнага чалавека, што выбірае не сужонку, а пасаг. БВ, 120.
    цмокаць бы свіння ў карыце. Насмешл. Здзекл. Пра нейчы пацалунак. Сержпутоўскі 1998, 274.
    чухацца як свіння аб вугал (плот, пад плотам). Слуцк. Насмешл. 1. Пра чалавека, які аб нешта цярэбіцца. 2. Пра чалавека, які нечым азадачаны, збянтэжаны. Сержпутоўскі 1999, 45; Ляцкий, 58.
    шкодны як свіння. Ваўк. п. Асудж. Пра кепскага чалавека. Federowski, 299.
    як благая свіння. Вілен. Асудж. Пра непрыемнага чалавека. Sielicki, 159.
    як свіння на вяселлі. Мсцісл. Іран. Пра чалавека, які бесцырымонна недзе распараджаецца. Юрчанка, 174.
    як свіння з граблямі. Мсцісл. Іран. Пра кагосьці, хто выглядае непрыглядна. Юрчанка, 197.
    як свіння на бязмене. Слон. Іран. Пра чалавека, які нічога не цяміць у справе. Сцяшковіч, 619.
    як свінны у дождж. Мсцісл. Няўхв. Пра бруднага, непрывабнага чалавека. Юрчанка, 197.
    як свіння: дзе есь, там і сера. Саліг. Асудж. Вульг. Пра вельмі нястрыманага чалавека, які паводзіць сябе неадпаведна сітуацыі. ФА.
    савгать ек свыны. Драг. Няўхв. Пра прагнае, хуткае спажыванне ежы. Скарбы, 91. ≺ Савгаты - хутка есці. // Беларускія народныя параўнанні
  12. яблыня // Раслінны свет
    яблынка ж. — Краснап., Хоц., Слон., Драг., Вілен. р. (СПЗБ, Бялькевіч, Мат. апыт.), ябланка ж. — Маг. р. (Насовіч), яблонка ж. — Слон. (Мат. апыт.),
  13. агонь
    паправіцца як скурат на агне. Гл. скурат.
    асцярожна як з агнём. Ваўк. п., Слон. Пра максімальна асцярожнае абыходжанне з чым-н. Federowski, 10; Высл., 282.
    вецер зімні проста як агнём паліць. Слон. п. Пра моцны сівер. Federowski, 331.
    вочы пылаюць агнём. Пра чалавека ва ўзбуджаным стане, пра чый-н. гнеўны погляд. НН, 292.
    кусачыя мухі як агнём пякуць. Ветк. Пра балючыя ўкусы мух. Мат. Гом., IV, 270.
    паліць (смаліць) як агнём. Краснап., Лаг., Слон. 1. Пра дотык нечым моцна гарачым. 2. Пра моцны боль у грудзях. Federowski, 7, 118; Бялькевіч, 404; Высл., 360.
    пячы вачамі як агнём. Рэч. Пра жаночыя заляцанні, жаркія погляды. Пяткевіч, 559.
    як агнём апякло каго. Леп. Пра дотык нечым распаленым, гарачым. ЗВалодзінай.
    як агнём пячэ. Ваўк., Слон. п. Federowski, 179; Янк., 442; Нар. лекс., 56. Тое, што паліць (смаліць) як агнём.
    як агнём спаліла каго. Пра нейчае рашучае і безнадзейнае знікненне. АВНЛ.
    адзенне ляціць як на агні. Лаг. Пра адзенне, якое хутка зношваецца, пра неберажлівую носку адзення. Varłyha, 38.
    вочы блішчаць як агні. Мядз. Пра чый-н. гнеўны погляд. СПЗБ 5, 278.
    выкручвацца як скурат на агні. Гл. скурат.
    выпінацца (напінацца) як скурат (шкурат) на агні. Гл. скурат.
    галава як у агні. Бял. Пра хваравіты стан, гарачку, тэмпературу. Бялькевіч, 427.
    гарэць як у агні. Лаг. Пра высокую тэмпературу. Varłyha, 42.
    знікнуць як у агні згарэць. Астр. Пра бясследнае знікненне чаго-н. Даніловіч, 255.
    круціцца як бяроста на агні. Гл. бяроста.
    правіцца як скурат на агні. Гл. скурат.
    як на агні гарыць. Іўеў., Слон., Лаг. Пра адзенне, якое вельмі хутка зношваецца. Сцяшковіч, 616; Varłyha, 38.
    як на агні згарэў. Мядз., Драг. Пра зношаны, стаптаны абутак. СЦБ, 161; ЖНС, 83.
    баяцца як агню. Івац. Пра панічны страх перад нечым. ЗЗайкі.
    бегчы як агню ўхапіўшы. Пра хуткі і разам з тым асцярожны бег. Санько, 70.
    Вады бойся як і агню. Светл. Прык. І агонь, і вада аднолькава небяспечныя. ПП 1, 58.
    выскачыць як з агню. Івац. Пра разгарачонага чалавека, які доўга спрачаўся ці сварыўся. ЗЗайкі.
    выхапіць што як з агню. Пра хуткае, умомант выратаванне чаго-н. Янк., Пар., 32.
    забяжыцца (пабудзе) як агню ўхапіўшы. Ваўк. п., Івац., Пол. Пра вельмі кароткі візіт. Federowski, 207; З нар. лекс., 15; ЗЗайкі.
    панесціся як агню ўхапіўшы. Маладз. Пры імклівы, паспешны бег. Янк., 1968, 427.
    прыбегчы як агню пазычыць (ухапіць). Івац. Пра вельмі кароткі, мітуслівы візіт каго-н. Даніловіч, 211; ЗЗайкі.
    рваць як з агню. Дзятл., Воран. Пра вельмі хуткую, энергічную працу. Даніловіч, 164.
    стаяць як на агню. Ваўк. п. Пра нейчыя неспакойныя паводзіны, узбуджанасць. Federowski, 289.
    ухапіць як з агню. Лоеў. Пра хуткае, імклівае хапанне чаго-н. Янкова, 20.
    уцякаць як ад агню. Ваўк. п., Івац. Пра панічныя ўцёкі. Federowski, 316; ЗЗайкі.
    хватаць як з агню. Ваўк. п. Federowski, 56. Тое, што рваць як з агню.
    як агню баяцца (сцерагчыся). Пра моцны, панічны страх перад чым-н., кім-н. Брасл., Гродз., Ваўк. п., Івац., Лаг., Federowski, 20; Сержпутоўскі 1999, 185; Янкоўскі, 232; Цыхун, 124; СЦБ, 37; СПЗБ 1, 49; ЗЗайкі.
    Без дачкі сям'я, што печ без агня. Гл. печ.
    баяцца як агонь вады. Мсцісл. Юрчанка, 177. Тое, што як агню баяцца.
    быстры як агонь. Ваўк. п., Глыб. Пра вельмі хуткага, імклівага чалавека, жывёлу. Federowski, 46; Высл., 288.
    бярэцца як агонь. Пра хуткае распаўсюджванне чаго-н. Янк., Пар., 21.
    валасы як агонь гараць. Чэрык. Пра яркі, вогненна-рыжы колер валасоў. Бялькевіч, 391.
    гарачы як агонь. Сак. п. Пра ўспыльчывы, гарачы характар. Federowski, 103.
    гарэць як агонь. Слон., Брэсц. Спачув. Пра чалавека, у якога высокая тэмпература. Высл., 303; ЛЦ, 63.
    да работы як агонь. Ухв. Пра хуткага, ахвочага, здольнага чалавека. ЛА, 26.
    дзеўка як агонь. Астр., Мсцісл. Захапл. Пра здатную, прыгожую дзяўчыну. Высл., 312; Юрчанка 1977, 220.
    есці як на агонь кідаць. Івац. Няўхв. Пра хуткае, без апетыту спажыванне ежы. ЗЗайкі.
    жыць як агонь з вадою. Зэльв. Асудж. Жыццё несумяшчальных па характары людзей. Даніловіч, 212.
    каса як агонь. Мсцісл., Слон. Ухв. Пра дужа вострую касу. Юрчанка 1969, 152; Нар. лекс., 60.
    лезці як свяршчок на агонь. Гл. свяршчок.
    моцная што агонь. Слон. Пра моцную гарэлку. Высл., 347.
    нязгодныя як агонь з вадою. Ваўк. п. Пра зусім несуладныя характары. Federowski, 202.
    прыляцець як на агонь. Шальч. Пра рашучае, імклівае да чаго-н. набліжэнне. СПЗБ 4, 146.
    хлопец як агонь. Ухв. Пра гарачага хуткага хлопца. Янк., Пар., 182.
    чырвона як агонь. Ваўк. п. Пра што-н. яркае, насычана-чырвонае. Federowski, 70.
    як агонь у ваду. Бераст. Пра бясследнае знікненне каго-, чаго-н. Даніловіч, 212.
    як на агонь ляцець. Івац. Няўхв. Пра настойлівае імкненне каго-н. куды-н., дзе, аднак, небяспечна. ЗЗайкі.
    як у агонь укінуць. Няўхв. Пра знішчэнне нечага, марнаванне. БПФС, 23. // Беларускія народныя параўнанні
  14. язмін // Раслінны свет
    Верас, Ластоўскі), язьмен м. — Слон. (Мат. апыт), язьмен м. — мясц. (Станкевіч), язмень м. — Ваўк., Беластоц. р. (Сцяшковіч, СПЗБ), язьма ж. — Мядз.,
  15. балбатун // Чалавек
    зневаж. — Жытк., Гл., Уздз., Клецк., Слон. (ТС, СЦБ, Мат. мен.-мал., Мат. дыял. сл., ЖС, НЛ, Насовіч, Станкевіч), болабацень м. і ж. — Нясв. (Мат. мен.-мал.),
  16. галава // Чалавек
    Гарадз.), галамоўза ж. зневаж. — Слон. (ЖНС), башка ж., зневаж. — Іван., Жытк. (ТС, ЖНшС), макацёр м. перан., макотрык м. перан. — Стол., Жытк. (ТС), макатоўша
  17. курыца
    [ну й панчоху робіш]: вочкі ўсё роўна як куры набэрдзалі. Пух. Няўхв. Пра няякаснае вязанне. Шатэрнік, 183.
    Валасы дагуры, а вошы як куры. Прык. Асудж. Кпліва. Пра жанчыну моцную, але неахайную. Federowski, 338.
    кубліцца як куры на кубле. Рэч. Пра стараннае дзе-н. уладкоўванне. Янк., Дыял., I, 212; Высл., 339.
    рукі трасуцца (дрыжаць) быццам куры краў. Касц., Мін., Паст. Насмешл. Пра чалавека, у якога рукі недыхтоўныя з перапою. ЛЦ, 49; Гілевіч, 166.
    сакатаць ек куры на седале. Жытк. Жарт. Пра смех, гамонку гурту дзяўчат, жанчын. ТС 5, 70.
    спяшацца дадому, быццам у каго куры нядоеныя. Брэсц. Жарт. Пра нейчую паспешлівасць без бачнай прычыны. ЛЦ, 123.
    абадзьмуцца як тая курыца. Сміл. Насмешл. Пра некага капрызнага, надзьмутага, важнага. Шатэрнік, 1.
    гняздзіцца (месціцца) як курыца на яйцах. Ваўк. п., Слон., Жабін. Насмешл. Пра чалавека, які неспакойна і доўга ўладкоўваецца дзе-н. Federowski, 186; Высл., 306; Ганчук, Касцючык, 85.
    грабацца як курыца [на сметніку]. Ваўк. п., Клецк. Насмешл. Пра нейкія дробныя хатнія заняткі жанчыны. Federowski, 114; Высл., 307.
    збіраць як курыца валлё. Шум. Насмешл. Пра стараннага, руплівага, запаслівага чалавека, які нешта збірае, назапашвае. Гілевіч, 165.
    капашыцца як курыца на дождж. Карэл., Мсцісл. Насмешл. Пра чалавека, які праяўляе нейкую малазначную актыўнасць, працавітасць. Высл., 333; Юрчанка 1977, 164.
    квактаць як курыца. Сак. п. Няўхв. Пра жанчыну, якая ўвесь час бядуе, выказвае заклапочанасць, незадавальненне. Federowski, 160; Шпилевский, 117; Киркор, 238; Dybowski, 12.
    кволая як курыца. Дзятл. Няўхв. Пра слабую, кволую жанчыну. СПЗБ 2, 455.
    корпацца як курыца ў гняздзе. Івац. Насмешл. ЗЗайкі. Тое, што грабацца як курыца (кура) [на сметніку].
    кошкацца як курыца на гразі. Іўеў. Насмешл. СПЗБ 2, 511. Тое ж.
    кошкацца як курыца ў пяску. Ваўк. п. Насмешл. Federowski, 150. ≺ Кошкацца - тут: грэбсціся. Тое ж.
    кубліцца як курыца на гняздзе. Мін., Рэч. Жарт. ЛЦ, 71. Тое, што гняздзіцца (месціцца) як курыца на яйцах.
    купацца ў грашах як курыца ў пяску. Мін., Драг. Пра вялікую колькасць грошай у каго-н. Высл., 339; Лекс., 231.
    масціцца як курыца на сядале/на яйках. Мін., Рэч. ЛЦ, 71. Тое, што гняздзіцца (месціцца) як курыца на яйцах.
    мясціцца як курыца на гняздзе. Раснян. Бялькевіч, 271. Тое ж.
    награзмоліць як курыца лапаю. Карэл., Жабін. Жарт. Пра невыразнае, неахайнае пісанне. Жыв. сл., 69; Ганчук, Касцючык, 85.
    надзьмуцца як курыца перад дажджом. Рэч., Чэрык. Насмешл. Пра некага надзьмутага, капрызнага. ЛЦ, 72.
    намокнуць як курыца. Карм. Насмешл. Пра вымаклага чалавека, з непрывабным знешнім выглядам. Высл., 352.
    насіцца як курыца з першым яйцом. Брасл. Насмешл. Пра чалавека, які носіцца захоплены нейкай справай, ідэяй, прыбыткам. Рабкевіч, 153.
    насіцца як курыца з яйкам (яйцом). Івац., Сміл., Чашн. Насмешл. Ром., Зап., III, 221; ЗВалодзінай; ЗЗайкі. Тое ж.
    пабегчы як курыца з яйцом. В.Дзв. Насмешл. Пра паспешлівы бег каго-н. ФА.
    пісаць як курыца лапаю. Івац., Мсцісл. Няўхв. Пра невыразны неахайны почырк. Юрчанка, 187; ЗЗайкі.
    расквахтацца як курыца на дождж. Мін. Насмешл. Пра чалавека, які залішне разбурчаўся. ЛЦ, 66.
    рассакатацца як курыца знёсшы яйцо. Мсцісл. Жарт. Пра чалавека, які гучна, публічна выхваляецца. Юрчанка, 174.
    рассесціся як курыца. Мядз. Няўхв. Пра чалавека, які займае зашмат месца. ФА.
    сакатаць языком што курыца. Ветк., Вілен. Няўхв. Пра балбатлівую жанчыну. Мат. Гом., VIII, 1980, 123; Sielicki, 162.
    спяваць як курыца на бяду. Воран. Няўхв. Пра недарэчны, немілагучны спеў каго-н. Арх. Гр.
    спяваць як курыца на здых. Смарг. Няўхв. Даніловіч, 231. Тое, што спяваць як курыца на бяду.
    спяваць як курыца на сваю галаву. Глыб. Няўхв. Высл., 373. Тое, што спяваць як курыца на бяду.
    спяваць як курыца на сметніку. Няўхв. Пра нейкі зусім нікчэмны спеў. ФА.
    спяваць як курыца перад смерцю. Глыб. Высл., 373. Тое, што спяваць як курыца на бяду.
    сшурпіцца як мокрая курыца. Івац. Насмешл. Пра натапыранага, надзьмутага, заклапочанага чалавека. ЗЗайкі. ≺ Сшурпіцца - натапырыцца.
    сядзець як курыца на дажджы. Рэч. Насмешл. Пра прыціхлага, сумнага, заклапочанага чалавека. ЛЦ, 74.
    сядзець як курыца. Мсцісл. Няўхв. Пра кагосьці ў нязграбнай позе. Юрчанка, 189.
    сядзець як мокрая курыца. Івац. Насмешл. Пра кагосьці нахохленага, непрыгляднага, збедаванага. ЗЗайкі.
    так веле мае розуму як курыца. Ваўк. п. Іран. Пра кагосьці не вельмі разумнага. Federowski, 264. ≺ Веле - многа.
    тыцкацца як сляпая курыца. Слон. Насмешл. Пра чалавека, які няўдала нешта шукае. Высл., 402.
    уцякаць як курыца ад петуха. Мсцісл. Жарт. Пра прытворныя ўцёкі. Юрчанка, 189.
    хадзіць як курыца на здыхату. Воран., Шчуч. Няўхв. Жарт. Пра чалавека з кепскім настроем, дрэнным самаадчуваннем. Даніловіч, 231.
    хадзіць як курыца падбітая. Валож. Няўхв. Гілевіч 2007, 54. Тое ж.
    хадзіць як курыца шурпа. Ваўк. Няўхв. Пра ўскудлачаную неахайную жанчыну. СПЗБ 5, 508. ≺ Шурпа - парода кур, гусей з натапыраным, ускудлачаным пер'ем.
    храпсці як асіпша курыца. Слон. Няўхв. Пра нейчы непрыемны голас, храп. Высл., 413.
    як курыца сакатаць. Сак. п., Беш., Бар. Няўхв. Пра жанчыну, якая шмат гаворыць. Federowski, 271; Шпилевский, 187; Dybowski, 192; Каспяровіч, 274; Янк., Пар., 144; АВНЛ.
    як мокрая курыца [прышла]. Слон. Няўхв. Federowski, 316. Тое, што намокнуць як курыца.
    бегчы як пятух за курыцай. Гл. пятух.
    сябраваць як ліса з курыцай. Гл. ліса.
    хадзіць перад кім як пятух перад курыцай. Гл. пятух.
    біць як каршун курыцу. Гл. каршун.
    дзяўбці як курыцу наводную. Паст. Пра злосныя нападкі на каго-н. СПЗБ 3, 125. ≺ Наводны - прыведзены з іншага статку.
    накінуцца як сава (ястраб) на курыцу. Гл. сава.
    разорваты як Настуся курыцу. Гл. Настуся.
    агарод як курыцы сесці. Івац. Няўхв. Пра невялічкі агарод. ЗЗайкі.
    Адинокыму мужику як курицы: иде ни капануў, дак і ўклюнуў. Смал. Прык. Жарт. Пра зручнасць вольнага жыцця халасцяка. Добр., Смол., 106.
    зарабіць як курыцы на соль. Іран. 1. Пра адсутнасць заробку наогул. 2. Відаць, пра лёгкі заробак: прадаць знесенае яйка. Янк., Пар., 68.
    мазгоў што ў курыцы. Гродз. Няўхв. Пра не дужа разумнага чалавека. Нар. скарбы, 130.
    падыходзіць як да курыцы набэдрыка. Слон. Іран. Пра тое, што зусім не падыходзіць, не пасуе. Даніловіч, 219.
    пад'ясі ад сына хлеба, як ад старой курыцы яек. Астр. Іран. Пра выпадкі, калі дзеці не забяспечваюць як належыць бацькоў. Сцяшковіч, 652.
    папала як сляпой курыцы зярня (зярнё, зярнятка) 〈на сметніку〉. Воран., Гродз., Зэльв., Івац., Слон. Жарт. Пра шанцаванне каму-н. Даніловіч, 249; Цыхун, 190; ЗЗайкі.
    пашанцавала як сляпой курыцы знайсці зерне. Мін., Брэсц. ЛЦ, 62. Тое ж.
    попало шчасце, бы слыпуй курыцы зэрне. Пін. ФА. Тое ж.
    толку з гэтай дзеўкі як з курыцы: піску многа, пер'я мала. Докш. Жарт. Пра балбатлівую, ды не вельмі разумную дзяўчыну. ФА.
    трэба каму што як курыцы стамеска. Мсцісл. Іран. Пра нешта зусім непатрэбнае. Юрчанка, 194.
    хадзіць як кокавінь (певень) сярод курэй (з курамі). Гл. кокавінь. // Беларускія народныя параўнанні
  18. мужчына // Чалавек
    сл-сць), мужчыніска м. экспр. — Слон. (ЖНС), мужык м. — усх.-пал. р., Гарадз., Пух., Слаўг. (ТС, СЦБ, Мат. Гом., ГЧ, Цыхун, Янкова), мужычыла н. пагардл.
  19. карова
    абленавацца як Лейзерава карова. Ваўк. п., Слон., Уздз., Слуц. Насмешл. Пра чалавека, што зусім разгультаіўся, абленаваўся. Federowski, 2; Высл., 279; Сержпутоўскі 1999, 60.
    вадзіцца як карова з целям. Ваўк. п. Няўхв. Пра нейчую празмерную клапатлівасць, апякунства. Federowski, 326.
    валачыцца бы жыдоўська корова. Стол. Пагардл. Пра бязмэтавае бадзянне, шуканне занятку ці спажывы. ФА.
    выдурвацца як карова на лёдзе. Маст. Няўхв. Пра непрыгожае, нязграбнае выдурванне кагосьці. Даніловіч, 229.
    вылізаць як карова цяля. Ваўк. п. Жарт. Пра старанны, клапатлівы догляд кім-н. свайго дзіцяці. Federowski, 344.
    глядзець як карова на карову. Ушацк. Відаць, пра абыякавы, непрыхільны пагляд. Барадулін, 112.
    дабрацца (дапасці) да чаго як карова да брагі. Ваўк. п., Слон. Кплів. Пра чалавека, які моцна ў нешта ўсмактаўся, дарваўся да нечага лакамага. Federowski, 76; Высл., 310.
    задрыпацца як мельнікава карова. Ваўк. п. Асудж. Пра неахайную жанчыну. Federowski, 347.
    здарова як [мельнікава] карова. Ваўк. п. Жарт. Пра сытую, здаровую жанчыну. Federowski, 353.
    Здарова як карова, багата як зямля, пладавіта як свіння. Брасл. Фальк. З вясельнага пажадання маладой. Рабкевіч, 82.
    змята (пакамечана) як карова пажавала. Слон. Няўхв. Пра моцна пакамечаную вопратку ці яе дэталі. Высл., 330.
    ісці [паволі] як карова наеўшыся. Хоц. Няўхв. Пра павольную, няспешную хаду каго-н. Бялькевіч, 301.
    ісці як карова па лёдзе. Касц., Бар., Воран., Свісл. Жарт. Пра няўпэўненую, асцярожную хаду па слізкай паверхні, калі ногі раз'язджаюцца ў розныя бакі. ЛЦ, 71; Даніловіч, 229.
    красіва як карова сіва. Драг. Іран. Пра зусім не прыгожага чалавека. Скарбы, 93.
    лётаць як карова бражная. Лаг. Зневаж. Пра нястрыманую ў паводзінах, узбуджаную часцей жанчыну. СЦБ, 186.
    ляжаць як карова ляндэрская. Шчуч. Няўхв. Пра бесклапотнае, без справы і дбання ляжанне. Даніловіч, 229.
    [няма нічога] як карова языком злізала/злізнула. Асіп., Івац., Дзярж., Маст., Валож., Мін., Рэч., Стаўб., Стол., Пін. Пра хуткае і бясследнае знікненне каго-, чаго-н. Юрчанка 1977, 214; Сцяшковіч, 616; МК, 311; СЦБ, 165; ЛЦ, 130; ФА; АВНЛ; Барысюк, Буян, 13; ЗЗайкі; Нар. скарбы, 142.
    Праходзіць Пакрова - раве дзеўка бы карова. Слуцк. Прык. Пра падрыхтоўку дзяўчыны да плачу на вяселлі альбо пра дзеўку, якая на гэты год засталася нявысватанай. Сержпутоўскі 1999, 64. ≺ З Пакровамі надыходзіць перыяд вяселляў, калі маладусе давядзецца плакаць.
    разбрыняць як карова на добрай пашы. Карэл. Няўхв. Пра занадта распаўнелую на добрых харчах жанчыну. Высл., 375.
    раўсці як карова ляндэрская (рандэльская). Маст. Асудж. Пра вельмі моцны, голасны плач, крык. Даніловіч, 229.
    рыкаць як нядоеная карова. Хоц. Няўхв. Пра часты, дакучлівы поклічны крык каго-н. ЛЦ, 120.
    скаўзацца як карова на льду. Асіп. АВНЛ. Тое, што ісці як карова па лёдзе.
    стаяць як дойная карова. Уздз. Насмешл. Пра тоўстую, непаваротлівую жанчыну. Высл., 389.
    танцаваць як карова на ляду (лёдзе). Капыл., Слон. Насмешл. Пра нейчыя нязграбныя непрыгожыя танцы. Высл., 398.
    танцор з каго як карова на лёдзе. Івац. Іран. ЗЗайкі. Тое ж.
    таўчыся як карова ў цесце. Мсцісл. Няўхв. Пра нейчыя нязграбныя дзеянні, павольнае выкананне працы. Юрчанка, 186.
    трапаць языком як карова хвастом. Лід. Няўхв. Высл., 402. Тое, што менціць езыком ек корова помелом.
    уцякаць (бегчы) як карова ад аваднёў. Мін., Хоц. Насмешл. Пра хуткія, імклівыя ўцёкі каго-н. ЛЦ, 58.
    хадзіць удваіх як карова з цялём. Смарг. Пра неразлучных людзей, маці з дзіцем. ФА.
    хадзіць як бондарава карова. Ветк. ФА. Тое, што валачыцца бы жыдоўська корова.
    Хоць жонка як карова, абы здарова. Слуцк. Пра найпершую важнасць здароўя жонкі, а затым яе прыгажосці. Сержпутоўскі 1999, 68.
    цягацца як карова (кабыла) Лейзарава (Лайзэрува). Зэльв., Івац., Кам., Маст. Няўхв. Даніловіч, 229; Скарбы, 178; ЗЗайкі. Тое, што валачыцца бы жыдоўська корова.
    цягацца як карова за целям. Ваўк. п. Насмешл. Пра нейчае неадвязнае хаджэнне за кім-н. Federowski, 57.
    што карова раўсці. Воран. Асудж. Пра моцны жаночы плач, крык. Арх. Гр.
    як карова ляндэрская (рандэльская). Астр., Маст., Слон., Шчуч. Груб. 1. Пра каго-н. вельмі тоўстага. 2. Пра каго-н. нязграбнага, няўклюднага. Даніловіч, 229.
    як Сідарава карова. Мсцісл. Жарт. Пра поўнага, тоўстага чалавека. Юрчанка, 197.
    хадзіць услед як бык за каровай. Гл. бык.
    патрэбен каму што як карове боты. Хоц. Іран. Пра нешта зусім непатрэбнае. ЛЦ, 118.
    трэба каму што як карове сядло. В.Дзв. Іран. Пра нешта зусім непатрэбнае. ФА.
    як на карове (на свінні) сядло. Чэрык. Касц., Хоц. Брэсц., Івац. Кплів. Пра неадпаведны ўбор, вопратку на кім-н. ЛЦ, 76; ЗЗайкі.
    ідзе (пасуе, падыходзіць, прыстала, прыходзіцца) як карове набэдрыкі (сядло, паўшоры, падсядзёлак). Ваўк. п., Слуц., Валож., Гом., Івац., Слон., Мсцісл. Іран. Пра нешта, што зусім не пасуе, не падыходзіць. Federowski, 251; Сержпутоўскі 1999, 56; Янк., 411; Высл., 332; Юрчанка 1977, 288; Даніловіч, 218; ЗЗайкі. ≺ Набэдрыкі - частка збруі: шляі, якія ідуць ад хамута па баках каня і злучаюцца папярэчнымі шляямі.
    патрэбен як карове шляя. Хоц. ЛЦ, 118. Тое, што трэба як карове сядло.
    адбучыць каго як бондараву карову. Насмешл. Пра моцную лупцоўку каго-н. Ром., Бел., 305. ≺ Адбучыць - пабіць.
    драмаць як каровы на стойле. Насмешл. Пра сонных, марудных людзей. Янк., Пар., 56.
    бы корова здохла. Пін. Спачув. Пра сумнага, заклапочанага, нечым прыгнечанага чалавека. Нар. скарбы, 142.
    менціць езыком ек корова помелом. Жытк. Асудж. Пра балбатлівага чалавека. ТС 5, 160. // Беларускія народныя параўнанні
  20. кот
    аддрэнчыць як ката. Сміл. Няўхв. Шатэрнік, 10. ≺ Аддрэнчыць - моцна набіць. Тое, што біць як шкоднага (благога) ката.
    біць як шкоднага (благога) ката. Астр., Навагр. Няўхв. Пра моцнае біццё каго-н. Даніловіч, 265.
    блішчаць як у ката вочы. Мін. Пра нейкія слабыя агеньчыкі ў цемры. Высл., 287.
    блішчаць як у ката яйцы. Нясв. Здзекл. Вульг. Пра нешта занадта бліскучае, часцей пра боты. ФА.
    валіць як на ката. Мсцісл. Асудж. Пра перакладванне сваёй віны на іншага. Юрчанка, 174.
    везці абы сярлівага ката ў мяшку. Івац. Здзекл. Вульг. Пра шкоднага чалавека, якога вязуць на кару. ФА.
    ганяць як ката. Няўхв. Пра чалавека, якога адусюль ганяюць. Янк., Пар., 38.
    захавацца што, у каго як у ката за лапаю пясок. Лід. Іран. Пра чалавека, які ніяк не можа трымаць нешта ў сакрэце. Даніловіч, 258.
    Злосці поўны косці, а сілы як у ката. Леп., Мядз. Прык. Насмешл. Пра злоснага, але слабога чалавека. ФА; ЗВалодзінай.
    капцюрэ як у ката. Сміл. Жарт. Пра чыесьці доўгія вострыя пазногці. Шатэрнік, 130.
    лёгка як ката з печы скінуць. Мсцісл. Жарт. Пра лёгкую, простую справу. Юрчанка, 186.
    любіць як сабака ката. Гл. сабака.
    надзеяцца як на ката: кілбаскі адрэжа, схваціць і катане. Мсцісл. Іран. Пра безнадзейныя, марныя спадзяванні на каго-н. Юрчанка, 174.
    напужаць як ката шкваркаю. Капыл. Іран. Пра ніякае не палоханне, а наадварот пра заахвочванне. ФА.
    настрашыць як ката скваркаю. Слон. Іран. Высл., 353. Тое ж.
    не адцягнеш як ката ад мышы. Мін. Жарт. Пра чалавека, увага якога моцна да нечага прыцягнутая. Высл., 354; Санько, 160.
    пацягнула як ката на варацакі. Ушацк., Лаг. Насмешл. Пра непрыгожы нутраны поцяг чалавека на нядобрую справу. Барадулін, 115; Гілевіч, 24.
    прывезці што як ката ў мяшку. Паст. Няўхв. Пра нешта невядомае. СПЗБ 2, 243.
    разбегчыся як мышы ад ката. Гл. мыш.
    таўкці як ката. Лоеў. Насмешл. Янкова, 356. Тое, што біць як шкоднага (благога) ката.
    цягаць як ката за хвост. Хоц. Няўхв. Пра нейкую валакіту, сумысную цяганіну, марнаванне часу. Бялькевіч, 457.
    грызуцца як сабака з катом. Гл. сабака.
    дзерціся як сабака з катом. Гл. сабака.
    жарты як у мышы з катом. Гл. мыш.
    даць як кату пад'есці. Карэл., Лаг. Няўхв. Пра малую колькасць нечага, часцей ежы. Мін.-Мал., 1974, 186; АВНЛ.
    есці як кату. Лаг., Леп., Івац. Высл., 317; Янк., 406; ЗЗайкі. Тое ж.
    падыходзіць што каму як кату аброць (лапці). Маст., Свісл. Іран. Пра адзенне, яго частку, якое зусім не падыходзіць каму-н. Даніловіч, 230.
    угадзіць каму трудней як кату старой паненкі. Насмешл. Пра цяжкасці ў адносінах з капрызным чалавекам. Ляцкий, 47.
    чэсць як кату ў мяху. Насмешл. Пра здзеклівыя адносіны да чалавека. Дуб., Нар., 1.
    як кату сала: ніяк з кубла не дастаць. Брэсц. Насмешл. Пра чалавека, якому нечага вельмі хочацца, але тое немагчыма дастаць. ЛЦ, 54.
    як кату ў мяху. Віл. Насмешл. Пра чалавека ў дрэнных, невыносных абставінах. МК, 311-312; Юрчанка 1977, 214.
    дзяруцца як каты. Докш. Асудж. Пра вельмі нядружных, варагуючых людзей. Высл., 313.
    драцца як два каты ў адном мяшку. Ваўк. п. Насмешл. Пра вельмі нядружных, варагуючых людзей. Federowski, 95.
    згодны як два каты ў вадном мяшку. Ваўк. п. Іран. Federowski, 354. Тое, што сябраваць як два каты ў мяху.
    сябраваць як два каты ў мяху. Іран. Пра адсутнасць дружбы, бясконцае варагаванне. Санько, 186.
    як каты мармочуць. Віл. Асудж. Пра сучасныя песні. Гілевіч 2007, 121.
    аблізвацца што кот на сала. Сміл., Бярэз. Насмешл. Пра сквапнае на нешта пагляданне, жаданне. Шатэрнік, 4; Янк., 395; Ройзензон, 67; ФА.
    адточаны як кот на смятане. Бялын., Круп. Ухв. Пра добра дагледжанага чалавека. Яўсееў, 15; КВДУ.
    баяцца як кот квакухі. Мсцісл. Жарт. Пра страх перад кімсьці агрэсіўным, злосным. Юрчанка, 187.
    баяцца як кот сабакі. Насмешл. Пра сапраўдны страх перад кім-н. Янк., Пар., 13.
    бегчы як кот ад квакухі. Мсцісл. Насмешл. Пра шпаркія ўцёкі ад каго-н. Юрчанка, 187.
    брыдзіцца чым як кот салам. Ваўк. п. Іран. Пра прагнае жаданне чаго-н. з ежы. Federowski, 43.
    бурчаць як кот. Мсцісл. Няўхв. Пра незадаволенае бурчанне, выгаворванне. Юрчанка, 187.
    важдацца з чым як кот са здохлай мышшу. Мін. Няўхв. Пра чалавека, які залішне з нечым цацкаецца. Высл., 290.
    валачы што як кот селядца. Ваўк. п., Нясв. Насмешл. Пра чалавека, які нешта сквапна павалок. Federowski, 326; ФА.
    вылупіцца як кот. Няўхв. Пра нейчы асаблівы погляд. Янк., Пар., 30.
    вылупіць вочы як кот. Івац. Няўхв. ЗЗайкі. Тое ж.
    вылучвацца як кот. Лельч. Жарт. Пра нейчае пешчанне, пацягванне, выгібанне. Кучук, Малюк, 22. ≺ Вылучвацца - пацягвацца, выгінаць спіну.
    вытрашчыць вочы як кот на гліне. Слон. Няўхв. Пра нейчы характэрны пагляд. Высл., 299.
    глядзець (пазіраць) на што як кот на сала (каўбасу, масла). Карэл., Слон., Мін., Хоц., Петр. Жарт. Пра нейчы прагны, сквапны позірк. Янк., 402; Высл., 305; ЛЦ, 50.
    глядзець як кот на труса. Відаць, пра злосны, драпежны погляд. Янк., 402.
    гуляць (граць, дражніцца) як кот з мышкаю. Ваўк. п., Івац., Слон., Хойн. Няўхв. Пра чалавека, які доўга з нечым забаўляецца, цацкаецца. Federowski, 121; Высл., 309; Мат. Гом., VI, 174; ЗЗайкі.
    дарвацца як кот да рыбы (да сала). Брэсц. Насмешл. Пра чалавека, які атрымаў доступ да нечага жаданага. ЛЦ, 51.
    дзівіцца як кот на аўцу. Мсцісл. Жарт. Пра нейчы здзіўлены, няўцямны позірк. Юрчанка, 174.
    дзярушчы (дзярэцца) як [той] кот. Гродз. п., Сміл. Няўхв. Пра задзірлівага, драпежнага чалавека. Federowski, 95; Шатэрнік, 87.
    драцца ногцямі як кот кіпцюрамі. Сміл. Няўхв. Пра таго, хто ў бойцы пускае ў ход пазногці. Шатэрнік, 178.
    душыць як кот мышэй. Ваўк. п. Пра бязлітаснае распраўленне са слабейшымі альбо ворагамі. Federowski, 89.
    жмурыцца што кот на кілбасы. Мсцісл. Пра сквапны задаволены позірк на ласошчы. Юрчанка 1977, 230.
    жмурыцца як кот на сонцы. Кплів. Пра нейчы асаблівы прыжмураны пагляд. Янк., 407.
    жывучы (жывушчы) як кот. Навагр. п., Івац., Зэльв., Сміл., Маладз., Чэрв. Ухв. Пра загартаванага жыццяздольнага, жыццястойкага чалавека. Federowski, 373; Шатэрнік, 95; Нос., 43; Мін.-Мал., 1974, 59; СПЗБ 2, 163; Сцяцко 2005, 43; ЗЗайкі.
    жыць (дружаць, любіцца) як кот з сабакам. Ваўк. п., Маз., Івац., Іўеў., Сміл., Стаўб., В.Дзв. Іран. Пра людзей, якія варагуюць, пастаянна сварацца. Дуб., Нар., 1; Шатэрнік, 96; Высл., 321; МК, 312; Янк., 413; Pietkiewicz, 391, 403; СПЗБ 2, 171; ЗЗайкі.
    збродаваць па хаце як [той] кот. Дзярж. Няўхв. Пра чалавека, які ўсюды шукае сабе лёгкай спажывы. Нар. слов., 32. ≺ Збродаваць - лазіць усюды, шукаючы ежы.
    іграць як кот на цымбалах (на раялі). Мін. Іран. Пра чалавека, які зусім не ўмее іграць. ЛЦ, 32.
    каго хоць з даху скінь, а ён як кот стане на ногі. Мін. Ухв. Пра жывучасць каго-н. ЛЦ, 37.
    кешкацца як кот з селядцом. Няўхв. Пра чалавека, які доўга і марудна займаецца нечым не вартым. Янук., 31. ≺ Кешкацца - забаўляцца, а таксама варушыцца.
    кідацца як [той] кот, што ўвяз у мокрай гліне. Брэсц. Насмешл. Пра чалавека, што роспачна кідаецца ў цяжкіх абставінах. ЛЦ, 71.
    круціцца як кот вакол гарачага малака (вакол гарачай кашы). Мін. Насмешл. Пра чалавека, які ніяк не адступаецца ад нечага, яму пакуль не даступнага. ЛЦ, 71.
    ласаваць на каго/што ек кот на сало. Жытк. Насмешл. Пра ласы, сквапны погляд. ТС 3, 14.
    ласы як кот на каўбасы. Гродз., Ваўк. п., Зэльв., Маз., Маст., Нясв., Гродз. Кплів. Пра ласага чалавека. Federowski, 140; Pietkiewicz, 377; Сцяшковіч, 597; Антырэліг. казкі, 200; Ахрым., 15; Высл., 340; Цыхун, 185.
    лашчыцца (ласіцца) як кот. Слон. Ухв. Пра ласкавага альбо ліслівага чалавека. Federowski, 169; Янк., Пар., 94; Высл., 340.
    лезці як кот у вазона. Хоц. Насмешл. Пра нейчае нахабнае імкненне куды-н. Сцяшковіч, 615.
    лыпаць вачыма як кот у дыме. Ашм. Няўхв. 1. Пра частае міганне, лыпанне вачыма. 2. Пра чалавека, якому няёмка, няма куды дзець вочы. Даніловіч, 230.
    ляжаць як кот на печы. Няўхв. Пра лянівага чалавека, які любіць выгоду. Ройзензон, 73.
    ляпнуць ек кот на чэрэн. Жытк. Няўхв. Пра нейчае нечаканае, раптоўнае з'яўленне. ТС 5, 313-314.
    мармытаць як кот. Слон. п. Няўхв. Пра невыразную гаворку. Federowski, 118.
    моцна як кот убрыкнуў. Іран. Пра нешта зусім нямоцнае, невыразнае. Янк., Пар., 104.
    на сэрцы як кот пацарапаў. Пра чалавека, якому шчыміць сэрца, які моцна перажывае. БФГ, 171.
    надуць лупы як кот на крупы. Бераст. Насмешл. Пра чалавека надзьмутага, пакрыўджанага. Даніловіч, 120.
    наесціся як добры кот, дабраўшыся да смятаны. Карэл. Ухв. Жарт. Пра чалавека, які даволі наеўся смачнага. Высл., 351.
    напіцца як кот маслянкі. Свісл. Няўхв. Пра залішне, празмерна п'янага чалавека. Даніловіч, 230.
    насіцца як кот з салам. Ваўк., Сак. п., Рэч., Докш., Стаўб. Няўхв. Пра чалавека, які доўга носіцца з нейкай справай, прадметам і выхваляецца. Dybowski, 15; Federowski, 198; Pietkiewicz, 380; Высл., 356; МК, 312.
    насіцца як кот з мышшу. Мсцісл. Юрчанка 1977, 229. Тое, што насіцца як кот з салам.
    насіцца як кот з селядцом. Капыл., Уздз., Свісл., Смарг. Няўхв. Шатэрнік, 171; Высл., 356; Даніловіч, 230. Тое, што насіцца як кот з салам.
    насіцца як кот угарны. Шум. Няўхв. Пра чалавека, які шмат мітусіцца без толку. КВДУ.
    нашкодзіць як кот. Мін. Няўхв. Пра чалавека, які шкодзіць спадцішка. ЛЦ, 61.
    няма як кот пазлізаў. Мсцісл. Пра поўнае знікненне нечага без следу. Бялькевіч, 369.
    павадзіцца хадзіць куды як кот у сала. Хоц. Няўхв. Пра частае наведванне таго месца, дзе можна пажывіцца, паласавацца. Бялькевіч, 357.
    пагана бы начэ кот насраў на сэрца. Рэч. Вульг. Пра непрыемнае адчуванне ў роце пасля пераядання альбо перапою. Пяткевіч, 570.
    паглядаць як кот на сала. Касц. Няўхв. Пра нейчы сквапны, хцівы погляд. Бялькевіч, 478.
    пагуляць як кот на жарнах. Смарг. Іран. Няўхв. Пра нейчае няўдалае, прыкрае гулянне. Сцяшковіч, 615.
    падскокваць як кот на гарачай блясе (патэльні). Жарт. Пра чалавека, якога нечым данялі. Янк., 418; Санько, 69.
    падскочыць як ашпараны кот. Мін., Брэсц. Насмешл. Пра чалавека, якога раптам моцна ўразілі. ЛЦ, 73.
    пацягнуцца як кот без малака. Ваўк. Пра пакрыўджанага чалавека, жаданні якога не апраўдаліся. ФА.
    піць што як кот валяр'янку. Мсцісл. Жарт. Пра чалавека, які паспешліва, прагна нешта п'е. Юрчанка, 187.
    плюшчыцца як кот. Петр. Пра чалавека, які седзячы дрэмле, плюшчыць вочы. Мат. Гом., VI, 194.
    прыбіцца як кот памыйны. Карэл. Зласл. Пра валачашчага чалавека, які прыстроіўся да некага жыць, харчавацца, можа, зайшоў у прымы. Высл., 369.
    прыбрацца як кот у сваты. Шчуч. Жарт. Пра некага прыбранага. СПЗБ 4, 123.
    прыгрэцца як кот на сонцы. Светл. Насмешл. Пра чалавека, які дзесь утульна прыстроіўся. Высл., 370.
    прыжмурыцца як [той] кот. Сміл. Насмешл. Пра нейчы характэрны выраз твару. Шатэрнік, 228.
    прыкрадацца як кот да мышэй. Пра кагосьці, хто асцярожна набліжаецца да ахвяры. Ройзензон, 76.
    пяяць як кот курню. Беш. Насмешл. Пра мурлыканне, ціхае напяванне песні сабе пад нос. АВНЛ.
    разбурчэцца як стары кот. Мсцісл. Насмешл. Пра нечым незадаволенага чалавека, які мармыча сабе пад нос. Юрчанка 1998, 15.
    размармытацца як кот. Трак. Насмешл. СПЗБ 4, 258. Тое ж.
    скокнуць як кот на мыш. Пра нейчы рашучы драпежны выпад. Янк., 427.
    спаць як кот зімою. Капыл. Насмешл. Пра ахвотніка доўга паспаць. ДА.
    спрытны як кот. Ухв. Пра ўвішнага, лоўкага, хуткага чалавека. Высл., 388.
    сунуцца як кот з хвастом. Мсцісл. Няўхв. Пра чалавека, які ўсюды імкнецца паспець, умяшацца. Юрчанка 1977, 214.
    сядзець як кот у красках. Мін. Пра прыемнае, утульнае пачуванне сябе дзе-н. Высл., 394.
    сядзець як кот у смаляках. Ганц. 1. Насмешл. Пра нейчае падскокванне, пакручванне. 2. Ухв. Пра ўтульнае пачуванне сябе ў цёплым месце. ФА.
    так працуе бы кот плача. Насмешл. Іран. Пра невялікую працу кагосьці. Станкевіч, 165.
    увыкнуць як кот у сала. Мсцісл. Няўхв. Пра пастаяннае імкненне да нечага. Бялькевіч, 77.
    унадзіцца як кот да чужога (у чужое) сала. Маз. Няўхв. Пра чалавека, які здабывае сабе ежу, пасягаючы на чужое. Высл., 405; Ляцкий, 50.
    унадзіцца як кот у каўбасы. Лях. Жарт. Пра ахвотніка да нейкае стравы, нейкіх учынкаў. Мат., 130.
    ускочыць як кот у рашчыну. Докш. Насмешл. Пра траплянне ў непрыемную сітуацыю. ФА.
    утаропіцца як кот у мыш. Івац., Мін. Насмешл. Пра нейчы хцівы, пільны погляд. ЛЦ, 126; ЗЗайкі.
    уцячы як нашкодзіўшы кот. Мін. Няўхв. Пра ўцёкі нашкодзіўшага чалавека. Часта пра хлоца, які пакінуў падманутую дзяўчыну. ЛЦ, 126.
    хадзіць як кот каля гарачай кашы. Маладз. Насмешл. Пра адсочванне нечага дужа пажаданага, але пакуль недаступнага. Высл., 411.
    хто як кот: сколькі весіць, столькі з'есць. Мядз. Пра чалавека, які многа есць. ПП 1, 252.
    цікаваць як кот. Пра чалавека, які некага адсочвае. Янк., 437.
    чаіцца як кот на мыш. Ваўк. п. Пра чалавека, які некага падпільноўвае, да некага падкрадваецца. Federowski, 61. ≺ Чаіцца - падпільноўваць, падкрадвацца.
    чапливый як кот. Смал. п. Няўхв. Пра зладзеяватага чалавека. Добр., Смол., 972.
    чатаваць як кот на мыш. Ваўк. п. Няўхв. Federowski, 65. ≺ Чатаваць - вартаваць, пільнаваць (польск. czatować). Тое, што чаіцца як кот на мыш.
    шкодны (шкадлівы) як кот. Ваўк. п., Бярэз., Івац. Асудж. Пра шкадлівага, зладзеяватага чалавека. Federowski, 299; Высл., 421; ЗЗайкі.
    шчаслівы як той кот, што дабраўся да смятаны. Мін. Жарт. Пра шчаслівага чалавека, які дабраўся да нечага жаданага. ЛЦ, 60.
    як збродлівы кот. Віл. Няўхв. Пра мужчыну з нясталымі паводзінамі. СПЗБ 2, 278.
    як кот лапаю. Мсцісл. Пра нейчы нязграбны, непрыгожы почырк. Юрчанка, 187.
    як кот лядачы. Свісл. Асудж. Пра дрэннага, нахабнага чалавека. Сцяшковіч, 615.
    як кот маленька. Стаўб. Жарт. Пра невысокую дзяўчынку. МК, 110.
    як кот марцовый. Мсцісл. Няўхв. Юрчанка, 188. Тое, што як збродлівы кот.
    як кот мурлаты. Хоц. Няўхв. Пра лянівага тоўстага адкормленага чалавека. Бялькевіч, 358.
    як кот наплакаў. Ваўк. п., Івац., Капыл., Клецк., Леп., Стаўб., Хоц., Чэрык., Чэрв., Стол., Мін. Пра штосьці ў вельмі малой колькасці. Federowski, 150; МК, 312; ТС 3, 150; Pietkiewicz, 327; Янк., 417, 418; Нар. слов., 56; ЛЦ, 130; ФА; Барысюк, Буян, 13; ЗЗайкі.
    як кот у марцы. Шчуч. Няўхв. Пра распуснага, разбэшчанага чалавека. Даніловіч, 230.
    Як кот шкадлівы, а як заяц баязлівы. Стаўб. Прык. Пра шкадлівага, баязлівага чалавека. ФА; Янкоўскі, 232.
    нота як у кота. Докш. Насмешл. Пра чалавека з непрыемным голасам, які блага спявае. Высл., 356.
    потягнуты як кота на смэтану. Стол. Насмешл. Пра нейчае прагнае жаданне чаго-н. АВНЛ. // Беларускія народныя параўнанні

Старонкі: 1  2  3  4  5  
 
Галоўная старонка   Галоўная старонка
Даслаць ліст адміністратару Заўважылі недакладнасьць?
Паведаміце нам!
    (с) Электронная Энцыкляпэдыя, 2003-2021