Галоўная старонка Навіны Пра праект Кантакт Спасылкі Кнігі ў PDF/DJVU Канвэртар лацінкі Бібліяграфія
Шукаць:    
 
 толькі ў назьве    віртуальная клявіятура Уставіць беларускае "і" Уставіць у-кароткае (ў)
 

Вынікі пошуку
 
 
Старонкі: 1  2  3  4  5  


На ваш запыт адзін знойдзены больш за 100 артыкулаў

  • Усе слоўнікі (716)
  • Усе энцыкляпэдыі (720)
    1. дзень
      Без гаспадынькі хата што дзень без сонца. Пух. Прык. Пра важнасць прысутнасці гаспадыні ў хаце. Мін.-Мал., 1970, 158.
      Век звекаваў як адзін дзень згуляў. Гл. адзін.
      відна як у [белы] дзень. Ваўк. п., Мсцісл., Драг. Ухв. Пра добрую асветленасць (месяцам, электрычнасцю) у цёмную пару сутак. Federowski, 330; Бялькевіч, 108; СПЗБ 1, 250.
      Госьць як і рыба: на трэці дзень сьмярдзіць. Гл. рыба.
      доўгі як пятроўскі дзень. Глуск., Люб. Пра нешта вельмі доўгае, працяглае. Янк., Дыял., III, 157; АВНЛ. ≺ Пятроўскі дзень - самы доўгі дзень у годзе.
      падобна як дзень да ночы. Ваўк. п., Мін. Іран. Пра нешта альбо некага абсалютна непадобных. Federowski, 209; Высл., 426.
      Прыбяры пень, то будзе як белы дзень. Прык. Пра важнасць убрання, адзення для ўспрымання чалавека. Federowski, 316; БВ, 105.
      рад як дзень сонцу. Рэч. Ухв. Пра шчырую радасць чалавека чаму-н. ЛЦ, 60.
      узяцца за работу як пчолы ў цёплы дзень. Гл. пчала.
      хадзіць як дзень пацяраўшы. Мсцісл. Няўхв. Пра чалавека, які разгублена, панура ходзіць, не ведаючы, што рабіць. Нар. лекс., 191; Юрчанка 1977, 212.
      хмуры як асенні дзень. Няўхв. Пра чалавека ў благім настроі. Ройзензон, 79.
      як мілы дзень. Лоеў. Ухв. Пра нешта вельмі добрае, прыемнае для чалавека. Янкова, 101.
      як мілы день. Лоеў. Ухв. Пра мілага, прыветнага, прыгожага чалавека. Янкова, 226.
      як пень у белы дзень. Гл. пень.
      ясна як божы дзень. Пра што-н. бясспрэчнае. ФСБМ 1, 333.
      як маладзён трох дзён [разумны]. Іран. Пра зусім не дасведчанага чалавека ў якой-н. справе. Васильев, 144.
      гаварыць як тры дні не еўшы (не еў). Докш., Маз., Мядз., Навагр., Слон. Асудж. Пра чалавека, што марудна, ціха, невыразна гаворыць. Высл., 301; Мін.-Мал., 1974, 186.
      жэрці як тры дні не еў. Івац., Хойн. Асудж. Пра чалавека, які прагна і шмат есць. Высл., 318; ЗЗайкі.
      рабіць як тры дні не еўшы. Вілен. Няўхв. Пра чалавека, што марудна, павольна працуе. Sielicki, 162.
      як тры дні нічога не еў. Краснап. Насмешл. Пра маруднага, вялага чалавека, што неахвотна бярэцца за работу. Бялькевіч, 233.
      зваліцца як дождж сярод яснага дня на сухое сена. Гл. дождж. // Беларускія народныя параўнанні
    2. вока
      адзін (анно) як вока [у лобе, у ілбе]. Крыч., Віл., Івац., Лоеў., Слон. п., Стаўб., Уздз. Пра кагосьці адзінага, які патрабуе асаблівай увагі. Federowski, 6; МК, 19; Высл., 280; Мін.-Мал., 1977, 141; Янкова, 24; ЗЗайкі.
      адно дзіця як вока ў лобе. Пра асаблівы догляд за адзіным у сям'і дзіцём. Сцяшковіч, 624.
      берагчы каго/што бы сваё вока. Слуцк., Лоеў. Пра вельмі стараннае і беражлівае абераганне, ахоўванне, догляд каго-, чаго-н. Сержпутоўскі 1998, 53; Янкова, 68.
      блішчаць як воўчае (воўча) вока. Слон. Пра цьмяны бляск чаго-н. Янк., Дыял., I, 204; Высл., 287.
      газнічка як воўчае вока. Пра цьмяны бляск газнічкі ці іншай слабай крыніцы святла. Янк., Пар., 31.
      гарэць як воўча вока. Шчуч. СПЗБ 1, 403. Тое, што блішчаць як воўчае (воўча) вока.
      глядзець каго/што як вока. Асіп. Янкоўскі 1968, 108; Высл., 305. Тое, што берагчы каго/што бы сваё вока.
      глядзець (пілноваці) каго/што як вока ў ілбе. Дзятл., Кам., Пруж. Сцяшковіч, 614; ЖН, 40; Босак, 32. Тое, што берагчы каго/што бы сваё вока.
      Двое дзетак як дзве окі ў лобе. Прык. Пра найвышэйшую каштоўнасць дзяцей для бацькоў. Federowski, 91.
      завісны (зайздросны) як папова вока. Слон. п. Пра вельмі зайздроснага, хцівага чалавека. Federowski, 351; Янк., 408.
      павіснуць як бяльмо на воцы. Гл. бяльмо.
      падобны як з вока выдраны. Брасл. Пра чалавека, вельмі падобнага на іншага, як бы яго візуальная копія. Рабкевіч, 158.
      поўны (поўна) як вока. Брасл., Краснап., Леп., Люб., Івац. Пра поўна налітую вадкасцю ёмістасць. Бялькевіч, 336; ФА; Скарбы, 106; ЗЗайкі.
      поўнае як рыбяе вока. Валож. Гілевіч 2007, 51. Тое ж.
      свяціць як воўча вока. Чэрв. СПЗБ 4, 396. Тое, што блішчаць як воўча вока.
      цемень хаць ты вока выкаль. Івац., Слуцк. Пра густую цемру, аж да чарнаты. Сержпутоўскі 2000, 215; ЗЗайкі.
      чысты як рыбічае вока. Іран. Пра нешта быццам бы чыстае: рыбіна вока ўвесь час знаходзіцца ў вадзе. Янк., 441.
      як вока дастане (згледзіць, кіне, схопіць). Янкоўскі, 1968, 431.
      як вока ў ілбе. Уздз. СЦБ, 63. Тое, што адзін як вока.
      як з вока выпаў. Свісл. Пра чалавека такога самага, падобнага. Янк., Пар., 203; Санько, 69; Сцяшковіч, 615.
      як з вока вырвана. Смарг., Докш. Высл. 426; Даніловіч, 225. Тое, што як з вока выпаў.
      як вокам змерыць. Пра плошчу, якую можна толькі ахапіць позіркам. НН, 310.
      як вокам змігнуць. Стаўб. Пра хуткае, імгненнае здзяйсненне чаго-н. МК, 308.
      як вокам скінуць. Слуцк., Ваўк. п., Стаўб., Ганц., Раснян., Мядз. Захапл. Сержпутоўскі 1999, 18; Federowski, 75; МК, 309; Бялькевіч, 26; Сцяшковіч, 617; СПЗБ 4, 449; СПЗБ 1, 324. Тое, што як вокам змерыць.
      як вокам сцяміць (сцягнуць). НН, 310. Тое, што як вокам змерыць.
      як вокам сцяць. Шчуч. Даніловіч 2008, 136. Тое ж.
      блішчаць як у ката вочы. Гл. кот.
      завісны (зайздросны) як паповыя вочы. Слон. п., Івац. Асудж. Пра вельмі зайздроснага, хцівага чалавека. Federowski, 351; Янк., 408; ЗЗайкі.
      лезці ў вочы як муха ў спасаўку. Гл. муха.
      лезці як аса (асва) ў вочы. Гл. аса.
      лезці як дым у вочы. Гл. дым.
      лезці як муха ў вочы. Гл. муха.
      любіць як вочы соль. Мін. Іран. Пра абсалютнае непрыманне чаго-н. Высл., 396.
      ляпнуць як гразёй у вочы. Гл. гразь.
      начай солі хто ў вочы насыпаў. Гл. соль.
      Праўда як восы: лезе ў вочы. Гл. аса.
      праўда як соль у вочы. Гл. соль.
      прымаўкаю як граззю ў вочы. Гл. гразь.
      Сорам не воран - вочы не выдзяўбе. Гл. воран.
      Сорам не ёлка - вачам не колка. Гл. ёлка.
      Стыд не дым - вачэй (вочы) не выкура. Гл. дым.
      трэба як солі ў вочы. Гл. соль.
      ныч тэмна, хоч у вочы совганы. Драг. Пра цёмную ноч. Скарбы, 91.
      худы як ніколі хлеба ў вочы не бачыў. Гл. хлеб.
      прыйсці бы ў собакі вочэй позычыўшы. Гл. сабака. // Беларускія народныя параўнанні
    3. плот
      плот1
      вішчаць як сучка ў плот ушчаміўшыся. Гл. сучка.
      гаварыць як воўну на плот вешаць. Гл. воўна.
      гаварыць як плот (пляцень) гарадзіць. Ваўк. п., Сен., Клецк., Дзятл. Няўхв. Пра чалавека, што гаворыць абы-што. Federowski, 108; Каспяровіч, 76; Дуб., Нар., 1; Высл., 301.
      гарадзіць як плот з лебяды. Пух. Няўхв. Пра чалавека, што гаворыць непатрэбнае, абы-што. Шатэрнік, 65; Санько, 121.
      гародзіць як плот з лебяды. Няўхв. Тое ж.
      грошы як за плот выкінуць. Стаўб. Асудж. Пра чалавека, што марна страціў грошы. МК, 310.
      дзяржацца як п'яны за плот. Гл. п'яны.
      есці як на плот вешаць. Валож. Няўхв. Пра чалавека, што есць без ахвоты, апетыту, прымушае сябе. Гілевіч, 165.
      есці як на плот чапляць. Стаўб., Карэл. Няўхв. МК, 315; Мін.-Мал., 1970, 170; Высл., 317. Тое ж.
      крычаць як свіння, увязшы ў плот. Гл. свіння.
      лезці як певень на плот. Гл. певень.
      Сваё дзіця не шчаня: за плот не выкінеш. Гл. шчаня.
      трапіць (папасці) як куляй у плот (сцяну). Гл. куля.
      трымацца (дзяржацца; прыстаць, прычапіцца, прывязацца) як п'яны (сляпы, стары, старац) за плот (плоту, каля плоту, да плоту). Гл. п'яны.
      укараць як злодзея за плот перакінуўшы. Гл. злодзей.
      ушчаміцца як парася ў плот. Гл. парася.
      Я брашу як клін чашу, а ты праўду гаворыш, як плот строіш. Гл. клін.
      прывязацца (прыбіцца) як сляпы да плота. Гл. сляпы.
      прыліпнуць/ліпнуць як смала да плота. Гл. смала.
      ляжаць як сабака пад плотам. Гл. сабака.
      чухацца як свіння пад плотам. Гл. свіння.
      як за плотам. Пра надзейнае, абароненае пачуванне сябе дзе-н. Санько, 69.
      За добрым чоловеком ек за плотом, а за нехорошым - ек за частоколом. Жытк. Жарт. Пра жыццё за рознымі мужамі. ТС 3, 200.
      за поганым мужом ек пуд плотом. Жытк. Няўхв. Пра благое замужжа. ТС 4, 51.
      знікнуць як ануча з плоту. Гл. ануча.
      прапасці як 〈новыя〉 трусы з плоту. Гл. трусы.
      прапасці як новая сарочка з плоту. Гл. сарочка.
      прапасці як порткі з плоту. Гл. порткі.
      прапасці як слоік з плоту. Гл. слоік.
      прапасці як штаны з плоту. Гл. штаны.
      прыстаць як сляпы да плоту. Гл. сляпы.
      шукаць як сляпы плоту. Гл. сляпы.
      адзін (сам адзін, адзінокі) як калок [у плоце]. Гл. калок.
      вісець як цадзілак на плоце над кім. Гл. цадзілак.
      вішчаць (заякатаць) як парася ў плоце. Гл. парася.
      пішчаць як свіння ў плоце. Гл. свіння.
      расці як тая крапіва пры плоце. Гл. крапіва.
      сядзець як сыч на плоце. Гл. сыч.
      трэба як у плоце дзірка. Слон. Іран. Пра нешта абсалютна непатрэбнае. Даніловіч, 260.
      як кол у плоце. Гл. кол.
      як свіння ў плоце ўшчамілася. Гл. свіння.
      адно дзіця як кол у плоці. Шчуч. Пра пажаданасць мець больш дзяцей у сям'і, бо аднаму ў жыцці не будзе на каго абаперціся. СПЗБ 2, 57.

      плот2
      перці як плот на бераг. Слуцк. Пра наезд чалавека на кагосьці супраціўнага. Сержпутоўскі 1998, 250. // Беларускія народныя параўнанні

    4. конь
      хваліцца як цыган канём. Ваўк. п. Няўхв. Пра залішняе расхвальванне чаго-н. беспадстаўна. Federowski, 59.
      камандаваць кім як дармавым канём. Асудж. Пра выкарыстанне некага не шкадуючы. Янкоўскі 1968, 233.
      шпарка як на спутаным кані. Іран. Пра павольны рух альбо пра яго адсутнасць. Янк., Пар., 196.
      бяды - як на кані павезці. Мін. Пра вялікую бяду альбо пра шэраг непрыемных здарэнняў. ЛЦ, 24.
      выязджаць усё роўна як на серым кані. Шкл. Асудж. Пра бязлітаснае выкарыстанне чалавека, узвальванне на яго шматлікіх абавязкаў. Высл., 282.
      Пражыць як на кані праехаць. Прык. Ухв. Пра ладна, з задавальненнем і з карысцю пражытае жыццё. БПФС, 110.
      сядзець на чым як на кані. Гродз. Насмешл. Пра сядзенне на ўслоне, лаве, бервяне і інш., акірначыўшы іх нагамі. Цыхун, 11.
      як на кані павезці. Мін. Пра вялікую колькасць чаго-н. ЛЦ, 24.
      будзе каму як сіваму каню. Івац. Пра пераследванне, пакаранне кагосьці, не заўсёды заслужана. ЗЗайкі.
      даць як каню сечкі. Пруж. Няўхв. Пра моцную, без жалю лупцоўку. ФА.
      калодзішча як каню дзёрнуць. Мсцісл. Пра тоўстую калоду, якую зрушыць можна толькі канём. Юрчанка 1977, 172.
      не хочацца як ляному каню ў аглоблі. Насмешл. Пра чалавека, якому не хочацца брацца за цяжкую справу. Янк., 417.
      патрэбна як старому каню маці. Шчуч. Іран. Пра некага, іншаму чалавеку зусім непатрэбнага і нецікавага. Юрчанка 1977, 172; Даніловіч, 252.
      трэба як каню тапкі. Мсцісл. Іран. Пра нешта зусім непатрэбнае. Юрчанка, 186.
      уваліць як каню сечкі. Дзятл., Пруж., Слон., Шчуч. Няўхв. Даніловіч, 229; ФА. Тое, што даць як каню сечкі.
      уваліць як каню. Мін. Высл., 403. ≺ Уваліць - тут: пабіць. Тое ж.
      як каню. Карэл., Лаг. Пра вялікую колькасць чаго-н., выдадзенага камусьці. Высл., 294.
      як каню пазёмка. Шчуч. Іран. Пра вельмі малую колькасць чаго-н. для пэўнай справы або для чалавека. Даніловіч 2008, 136.
      як каню перакаціцца, дык яму заснуць. Круп. Пра хуткае і лёгкае засыпанне. СПЗБ 2, 500.
      каму чаго як каню пернік. Мін. Іран. Пра нешта, чаго адчувальна замала. Высл., 427.
      адпалчыць каго як каня. Шчуч. Няўхв. Пра моцную, без жалю лупцоўку. Нар. лекс., 40.
      Баба без мужыка як калёсы без каня. Гл. калёсы.
      валіць як на каня. Ваўк. п. Няўхв. Пра перакідванне абавязкаў, спраў, адказнасці на каго-н. іншага. Federowski, 326; Янк., Пар., 24.
      вочы як у каня. Слон. Няўхв. Пра нейчыя вялікія вочы. Высл., 295.
      ганарылася свіння, што пуза як у каня. Леп. Насмешл. Пра чалавека, які чымсьці неапраўдана, незаслужана ганарыцца. АВНЛ.
      дзяржаць каго як каня на мунштуку. Ваўк. п. Пра трыманне некага ў дысцыпліне, пад наглядам. Federowski, 95. ≺ Мунштук - цуглі.
      зубы як у каня. Лельч. Пра вялікія моцныя зубы. Кучук, Малюк, 25.
      кандзюх як у каня. Чэрык. Насмешл. Пра нейчы вялікі жывот. Бялькевіч, 220. ≺ Кандзюх - жывот.
      напірыць каго як каня. Гродз. Няўхв. Цыхун, 92. ≺ Напірыць - набіць, налупцаваць. Тое, што адпалчыць каго як каня.
      прыраўнавацца як свіння да каня, да шэрсць не така. Гл. свіння.
      расцягнуць як сабакі здохлага каня. Гл. сабака.
      раўня як свіння да каня. Гл. свіння.
      таргавацца як за каня. Ваўк. п. Пра занадта доўгі і настойлівы торг. Federowski, 311.
      уссесці на каго як пан на каня. Гл. пан.
      мае смак бы да коней ваўкалак. Слуцк. Асудж. Пра чалавека, які мае схільнасць да нечага благога. Сержпутоўскі 1999, 98.
      як на сто коней сесці (уссесці). Мін. Ухв. Пра вялікае шанцаванне ў нечым. Санько, 211; Гілевіч, 166.
      Бабы як тыя коні: сустрэнуцца, адзін другому шыю пагрызе, пагрызе, дый разыйдуцца. Рэч. Фальк. Пра звычку жанчын абгаворваць адна адну. Пяткевіч, 377.
      душа мінчуецца бы коні ў цыгана. Лоеў. Насмешл. Пра душэўныя хваляванні. Янкова, 194. ≺ Мінчавацца - хвалявацца, трывожыцца.
      знацца як лысыя коні. Ваўк. п. Насмешл. Пра людзей, якія жывуць між сабою ў непрыязных адносінах: у першым выпадку прыкрываюць адзін аднаго ў сваіх свавольствах, а ў іншых - рэзка выкрываюць дурныя ўчынкі. Нос., 50; Дуб., 22; Federowski, 358; Матэрыялы 1981, 117.
      іржаць як коні. Маст. Няўхв. Пра гучны недалікатны смех. Сцяшковіч, 203.
      мяняць як цыган коні. Гл. цыган.
      рэмзаць як тыя коні. Акц. Няўхв. Мат. Гом., VII, 1979, 154. ≺ Рэмзаць - смяяцца. Тое, што іржаць як коні.
      цягнуцца як жыдоўскія коні. Лаг. Няўхв. Пра тых, што несуладна, непрадуктыўна працуюць. Варлыга 1966, 92.
      абабіцца як калхозны конь. Ляхав. Пагардл. 1. Пра мужчыну, што, знаходзячыся ўвесь час у жаночым калектыве, прыдбаў жаноцкія звычкі. 2. Пра чалавека ў запушчаным, вартым жалю стане. ФА.
      апусціць галаву як той конь убоісты. Насмешл. Пра чалавека, які панура апусціў галаву, замаркоціўся. НН 1911, 634.
      баяцца як стары конь мацеры/маткі. Гродз., Лід., Мін. Іран. Пра адсутнасць страху перад кім-н. Даніловіч, 253; Высл., 285.
      бегчы ўслед за кім як конь за торбай з аўсом. Ушацк., Касц. Насмешл. Пра чалавека, што надта цягнецца за іншымі. ЛЦ, 90.
      бегчы/пабегчы як конь. Няўхв. Пра чалавека, які бяжыць хутка і з грукатам. Нар. слов., 302; НН, 614.
      вырабатаны бы конь. Ушацк. Спачув. Пра спрацаванага, стомленага чалавека. Барадулін, 110.
      вычысціць як конь у жолабе. Пра галоднага чалавека, які з'еў усё, што было. Янк., Пар., 32.
      вышчэрыць зубы бы конь. Стол. Няўхв. Пра чыю-н. непрыемную ўсмешку. ТС 1, 186.
      вялізны (вялікі, велькі) як конь. Ваўк. п. Пра вялікага здаровага чалавека альбо пра што-н. вялікае ў памерах. Federowski, 329, 332.
      гайдачить як конь стяпскей. Смал. Няўхв. Пра не зусім прывабныя паводзіны хлопца. Добр., Смол., 876. ≺ Гайдачыць - бегаць; стяпскей - стэпавы.
      гараваць як конь грабежны. Ваўк. Пра нейчыя пакуты. Federowski, 103, 242. ≺ Конь грабежны - конь, «забраны ў шкодзе» (тлум. М. Федароўскага).
      глядзець як конь з-пад дугі. Мсцісл. Няўхв. Пра нейчы насцярожаны, незадаволены погляд. Юрчанка, 187.
      глядзець як конь на падкову. Мсцісл. Жарт. Пра здзіўлены, няўцямны погляд. Юрчанка, 187.
      глядзець як конь на салядэру (на салідэру). Маст., Навагр. Іран. Пра прагны, сквапны погляд на каго-н. Даніловіч, 230. ≺ Салядэра - сырадой.
      грукаць як конь капытамі. Няўхв. Пра чалавека з цяжкой хадой, моцным топаннем, грукатам. Янк., Пар., 44.
      грыву задзёр як конь. Няўхв. Пра позу чалавека з узбуджана узнятай галавой. Нос., 29.
      Дзеўка - не конь, збрую не надзенеш. Прык. Пра немагчымасць так проста падпарадкаваць дзяўчыну. Янкоўскі 1971, 41.
      дрыгаць нагамі як конь у пякоту. Лаг. Насмешл. Пра чалавека, які перабірае нагамі, неспакойна пераступае з нагі на нагу. Гілевіч 2007, 23.
      дыхаць як конь удушлівы. Ваўк. п. Няўхв. Пра цяжкое дыханне, сапенне каго-н. Federowski, 90.
      есці як спісаны конь. Гродз., Шчуч. Іран. Пра прагнае, ненасытнае спажыванне ежы. Даніловіч, 251.
      жлукціць як конь. Мсцісл., Пух. Няўхв. Пра чалавека, які многа і прагна п'е. Бялькевіч, 167; Высл., 319. ≺ Жлукціць - тут: піць доўга і многа.
      зарагатаць бы конь. Ваўк. п., Слуцк. Пра гучны непрыемны смех каго-н. Federowski, 350; Сержпутоўскі 1999, 108.
      заскакаць як конь, якога першы раз узялі ў аброць (уціснулі ў аглоблі). Мін. Няўхв. Пра чыю-н. рашучую нязгоду, супраціўленне, пярэчанне. ЛЦ, 32.
      здаровы як конь. Ваўк. п. Лоеў., Брасл., Докш., Мін. Ухв. Пра моцнага, дужага чалавека. Federowski, 353; Высл., 327; Добр., Смол., 222; Янкова, 290; СПЗБ 4, 171.
      ісці як конь ступае. Янк., Пар., 80. Тое, што грукаць як конь капытамі.
      лезці як конь у хамут. Мсцісл. Няўхв. Пра чалавека, якому неахвотна брацца за справу. Юрчанка, 187.
      лізнуць як конь. Ваўк. п. Іран. Пра хапанне адразу вялікага кавалка ежы. Federowski, 167.
      лупаты як конь. Шчуч. Няўхв. Пра вялікія непрывабныя вусны, непрыгожы выраз твару каго-н. СПЗБ 2, 685.
      лупу атвесіць як конь. Паст. Няўхв. Пра непрывабны выраз твару каго-н. СПЗБ 2, 684.
      лыбіцца як конь на авёс. Слуцк. Насмешл. Пра нейчы прагны задаволены позірк. Высл., 341. ≺ Лыбіцца - усміхацца.
      лындаць як той конь, катораму німа чаго есьці вясной. Стаўб. Няўхв. Пра чалавека, які валочыцца ў пошуках нейкай спажывы, карысці. СЦБ, 217.
      махаць галавою як конь ад аваднёў. Глыб. Няўхв. Пра чалавека, які ўвесь час паддаквае, толькі і згаджаецца. АВНЛ.
      набожны як конь падарожны. Ваўк. п. Іран. Пра зусім не набожнага чалавека. Pietkiewicz, 194.
      набожны як святога Юр'я конь. Слуцк. п. Шейн, 478. Тое ж.
      набожны як святога Юр'я конь: ён да касцёла, а ён да кабылы. Federowski, 131. Тое ж.
      навастрыць вушы як конь, пачуўшы ваўка. Мін. Пра чалавека, які стаў уважлівым, адчуўшы небяспеку. ЛЦ, 72.
      нягідкая як конь. Ушацк. Іран. Пра звычайную, не вельмі прывабную кабету. Барадулін, 111.
      пажаніліся, што малады конь і стары конь спрэгліся. Мядз. Няўхв. Ці то пра суладнасць рознаўзроставых сужонкаў, ці то наадварот. Янк., Дыял., І, 217; АВНЛ.
      памагаць як стары конь мацеры. Гродз. Іран. Пра адсутнасць якой бы ні было дапамогі. Даніловіч, 253.
      патрэбны як стары конь воўку. Маладз. Іран. Пра штосьці не вельмі прывабнае. Высл., 363.
      прайсці як конь па градах. Асудж. Пра кагосьці, хто зруйнаваў, патаптаў напрацаванае. Янк., Пар., 129.
      пудлівы як конь. Краснап. Пра пуглівага, асцярожнага чалавека. Бялькевіч, 358.
      раўсці як конь. Стаўб. Няўхв. Пра нейчы гучны, голасны крык. МК, 312.
      Робіш як конь, ясі як воўк. Дзятл. Жарт. Пра цяжкую працу і адпаведную патрэбу ў ежы. Арх. Гр.
      скакаць як цыганскі конь. Крыч. Няўхв. Пра значныя няшчырыя захады чалавека. Бялькевіч, 483.
      спыніцца як стары конь перад канавай. Хоц. Няўхв. Пра нерашучага, асцярожнага чалавека. ЛЦ, 58.
      стаяць як конь у алешніку, губу адвесіўшы. Маладз. Пагардл. Пра чалавека, які трымаецца абыякава. ФА.
      трухаць ек конь. Жытк. Насмешл. Пра няспешную хаду чалавека. ТС 5, 157.
      трэсці галавою як конь ад мух. Хоц. 1. Насмешл. Пра чалавека з доўгімі непрычасанымі валасамі, якія ён мусіць пастаянна адкідваць з твару. 2. Пра чалавека, які пастаянна паддаквае. ЛЦ, 75.
      трэсці галавою як конь у горач. Зэльв. СРЛГ, 57. Тое ж.
      уздыхаць як конь над пустым цэбрам. Рэч. Пра таго, хто цяжка ўздыхае. Гор., Руд., 255.
      узрагатацца як конь. Няўхв. Пра чалавека, які моцна, гучна разрагатаўся. Носович, 55.
      унурыцца як конь над пустой кармушкай. Брэсц. Пра незадаволены, але скароны выгляд чалавека. ЛЦ, 75.
      фыркаць як конь. Лаг. Няўхв. 1. Пра сапенне, фырканне чалавека. 2. Пра таго, каму ўсё не ў гумор. Высл., 407.
      храпсці як конь каля аўса. Ветк. Пра таго, хто храпе ў сне. Гор., Руд., 255.
      цягнуць бы конь на млыне. Драг. Пра чалавека, якому даводзіцца цяжка працаваць. Нар. лекс., 222.
      Чалавек ўбогі як конь бязногі. Прык. Пра беднага і таму бязвартаснага чалавека. ПП 1, 407.
      Шчасце не конь - у аглоблі не запражэш. Маладз. Прык. Пра немагчымасць проста кіраваць сваім шчасцем ці знаходзіць яго. ПП 2, 422.
      Жытка - не конь, пугаю не адсцябнеш. Прык. Пра немагчымасць падагнаць або рэзка павярнуць жыццё. Янкоўскі 1971, 41.
      як конь на градах. Докш. Асудж. Пра чалавека, прысутнасць якога шкодная. Янк., 445; АВНЛ.
      як конь раўці. Лід., Стаўб. Няўхв. Пра моцны, голасны плач. МК, 312.
      як конь стаенны. Іўеў. Пра здаровага чалавека. Сцяшковіч, 615. // Беларускія народныя параўнанні
    5. воўк
      етраўке як ваўке. Шчуч. Асудж. Пра злосных жонак мужавых братоў. СПЗБ 2, 124.
      абставіць як ваўка ў логаве. Карэл. Пра чалавека, якому непрыяцелі не даюць ходу, перашкаджаюць у справах. Высл., 280.
      глядзець як на ваўка. Віл. Пра позірк са страхам і здзіўленнем. Sielicki, 158.
      гукаць як на ваўка. Паст. Пра крык, нападкі на якога-н. чалавека. СПЗБ 1, 500.
      каляная спіна што ў ваўка. В.Дзв. Пра спіну худога чалавека. СПЗБ 2, 386.
      навастрыць вушы як конь, пачуўшы ваўка. Гл. конь.
      у сыбакі вушы тарчаць як у ваўка. Мсцісл. Пра вушы сабакі, што нагадваюць ваўчыныя. Бялькевіч, 441.
      хадзіць як ваўка спаймаўшы. Рэч. Жарт. Пра чалавека, які ідзе, шырока расстаўляючы ногі. Найчасцей у адрас п'янага. ЛЦ, 75.
      як у ваўка з ляпы. Глыб. Няўхв. Пра моцна памятую вопратку. КВДУ.
      разгуляцца як ваўкі ў Піліпаўку. Чэрв. Пра людзей, што празмерна разышліся, разгуляліся. СПЗБ 4, 254.
      глядзець (пазіраць) ваўком. Зласл. Пра нахмураны, пануры, драпежны пагляд каго-н. НН, 316.
      У вочы ліском, а за вочы ваўком. Гл. ліс.
      пабегчы ваўком. Пра асцярожны, цікуючы бег каго-н. НН, 282.
      ад пажару не ўцячэш як ад ваўкоў. Саліг. Ад пажару немагчыма застрахавацца. З нар. сл., 105.
      даць як ваўку ў ляпу. Глыб. Пра нешта назаўсёды аддадзенае, страчанае. КВДУ.
      як ваўку ў ляпу. Глыб. Пра нешта страчанае бясследна. КВДУ.
      абжора як воўк. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека з празмерным апетытам. Federowski, 3.
      аброс (зарос) як воўк. Краснап. Няўхв. Пра знешні выгляд няголенага, нястрыжанага чалавека. Бялькевіч, 423.
      аглядацца як воўк каля вуглоў цындаючы. Ваўк. п. Асудж. Пра чалавека, які шукае сабе спажывы альбо падглядае за іншымі. Federowski ≺ Цындаць - цікаваць, выглядаць.
      адзін як воўк. Мядз. Спачув. Пра адзінокага самотнага чалавека. СПЗБ 3, 33.
      баяцца як воўк казы. Іран. Пра той выпадак, калі ніхто не баіцца, а ахвяра і драпежнік мяняюцца месцамі. Нос., 7.
      баяцца як воўк сабакі. Ваўк. п. Іран. Federowski, 20; Высл., 283. Тое, што баяцца як воўк казы.
      баяцца як воўк ягняці (авечкі). Слуцк. п., Івац., Слон. Іран. Federowski, 20; Сержпутоўскі 1999, 68; Янк., Пар., 13; Шейн, 473; Высл., 283; ТС 2, 50; ЗЗайкі. Тое, што баяцца як воўк казы.
      бліскаць як воўк за гарою. Рэч. Пра цьмяны бляск, нейкія далёкія знікомыя агеньчыкі, як бляск воўчых вачэй у цемры. Pietkiewicz, 399.
      бліскаць вачыма як воўк. Слуцк. Няўхв. Пра хцівы, жорсткі пагляд чалавека. Сержпутоўскі 1999, 77.
      Брат да сястры - гасцёк мілы, сястра брату - як воўк сівы. Мін. Прык. Пра розныя стаўленні сястры да брата і брата да сястры. АВНЛ.
      вылупіць вочы як воўк на барана. Насмешл. Пра нейчы хцівы пагляд. Ройзензон, 68.
      выць (храпсці) як воўк. Ваўк. п., Бялын., Івац., Карэл. Няўхв. Пра грубае праяўленне чыіх-н. эмоцый. Federowski, 343; Высл., 296; Яўсееў, 27; ЗЗайкі.
      выць што воўк піліпаўскі. Лаг., Капыл. Няўхв. ФА. Тое, што выць як воўк.
      выць як воўк у Калядню. Віл. Няўхв. ФА. Тое, што выць як воўк.
      выць як воўк у Піліпаўку. Івац., Карэл., Лаг. Няўхв. Высл., 296; Янк., Пар., 29; ЗЗайкі. Тое, што выць як воўк.
      галодны як (што) воўк. Івац., Слон., Слуцк., Чэрык., Рэч., Драг. Пра вельмі галоднага чалавека. Высл., 302; Сержпутоўскі 1999, 38; ЛЦ, 90; СПЗБ 1, 330; ЗЗайкі.
      галодны як воўк жаробны. Ушацк. Насмешл. Барадулін, 91. Тое, што галодны як воўк.
      глядзець з-пад лоба як воўк. Ваўк. п., Гродз. Асудж. Пра нейчы насцярожаны, хмуры, непрыветлівы пагляд. Federowski, 109; Цыхун, 133.
      глядзець скоса як воўк піліпаўскі. Маг. Няўхв. Пра злосны, непрыязны пагляд. ФА.
      глядзець як воўк на авечку. Мін., Хоц., Петр., Ганц., Докш. Пра прагны, хцівы пагляд на каго-н. як на ахвяру. ЛЦ, 50; ФА; Гілевіч, 165.
      глядзець як воўк на казу. Крэмнеў, № 186. Тое, што глядзець як воўк на авечку.
      глядзець як воўк. Жытк. Няўхв. Пра нейчы хмуры, непрыязны, злосны пагляд. ТС 4, 152.
      дзерці каго як воўк кабылу. Ваўк. п. Пра пераследванне каго-н., яго абіранне. Federowski, 81; Санько, 127.
      дзівіцца як воўк на казу (ягня). Ваўк., Гродз. п. Ром., Бел., 294; Federowski, 109; Крэмнеў. Тое, што глядзець як воўк на авечку.
      жыць як воўк. Гродз. Асудж. Пра чалавека, што імкнецца жыць адасоблена і ізалявана. Цыхун, 10.
      завыць як воўк на Грамніцы. Слон., Шчуч. 1. Пра выражэнне свайго болю, жалю; 2. Іран. Пра непрыемны для слыху спеў. Высл., 322; Даніловіч, 216.
      завыць бы ваўкі над падлам. Слуцк. Няўхв. Пра нейчы прагны ўзбуджаны крык, голас. Сержпутоўскі 1999, 103.
      закінуць за плечы як воўк гаўцу. Ваўк. п. Пра рашучае закідванне цяжару на плечы. Federowski, 348.
      захадзіць як воўк у аблаві. Зэльв. Зласл. Пра панічныя дзеянні чалавека ў небяспецы. СРЛГ, 46.
      зірнуць як воўк. Янк., Пар., 74. Тое, што глядзець як воўк.
      злы як воўк. Рэч. Асудж. Пра чалавека з благім, злым, агрэсіўным характарам. ЛЦ, 63.
      змокнуць як воўк. Слон. Пра моцна ўпацелага, вымаклага чалавека. Высл., 329.
      зрахманіцца як воўк у яме. Зласл. Пра чалавека, які пад уплывам адбставін зрахманіўся і перастаў быць агрэсіўным. Носович, 561; Матэрыялы 1981, 121.
      кідацца як воўк на прывязі (цапу). Мсцісл. Пра бяссільныя, безвыніковыя высілкі штосьці зрабіць, вырвацца. Юрчанка, 180.
      любіць як воўк ягня. Мін. Іран. Пра чалавека, які любіць карысна, для сваёй спажывы. ЛЦ, 52.
      Люты як галодны воўк, а баязлівы як заяц. Мін. Прык. Асудж. Пра супярэчлівы характар чалавека. ЛЦ, 57.
      ляскаць зубамі як воўк. Сміл. Насмешл. Пра вельмі галоднага чалавека. Шатэрнік, 152.
      мужык пагарэўшы як воўк не еўшы. Слуцк. Пра імкненне да набыцця чаго-н. селянінам пасля пажару. Сержпутоўскі 1999, 62.
      накінуцца на каго як воўк на аўцу/авечку. Смал., Ашм. Асудж. Пра драпежны напад на каго-н. Добр., Смол., 443; Даніловіч, 216.
      нарабіць [дзялоў] як воўк у Маркунах. Астр. Няўхв. Сцяшковіч, 600; Высл., 353; ФА, Даніловіч, 216. ≺ Маркуны - вёска ў Астравецкім раёне.
      настырин як воўк. Смал. Асудж. Пра настырнага хмурага чалавека. Добр., Смол., 465.
      нялюдны як воўк. Няўхв. Пра замкнёнага, насупленага, недружалюбнага чалавека. ЛА, 31.
      паглядаць (пазіраць) як воўк на гаўцу (авечку). Ваўк. п. Federowski, 210; Янк., 418. Тое, што глядзець як воўк на авечку.
      падстаўляць галаву як воўк пад доўбню. Няўхв. Пра пасіўныя паводзіны пры смяротнай пагрозе. ЛЦ, 73.
      папасці як воўк у доўбні. Смарг. Пра траплянне ў непрыемную сітуацыю, пастку. Даніловіч, 216. ≺ Доўбня - лоўчая паляўнічая прылада.
      пасунуцца як воўк па загуменні. Карэл. Няўхв. Пра чалавека альбо жывёлу, якія выглядваюць здабычу. Высл., 362.
      патрэбны як стары конь воўку. Гл. конь.
      Пашкадаваў як воўк кабылу: пакінуў хвост да грыву. Івац. Прык. Іран. Пра адсутнасць шкадавання, драпежныя намеры. ЗЗайкі.
      пашкадаваць як воўк цяля. Уздз. Іран. Пра адсутнасць шкадавання наогул. Мін.-Мал., 1970, 165.
      посунуцца бу мокры воўк. Жытк. Іран. Пра панурага, прыгнечанага чалавека. ТС 4, 196.
      прыкрадацца як воўк. Пра кагосьці, хто асцярожна набліжаецца да ахвяры. Ройзензон, 76.
      пуцаваць як воўк. Гродз. Няўхв. Пра прагнае накідванне на ежу. ЖН, 29. ≺ Пуцаваць - прагна есці.
      пышить як жарёбный воўк. Смал. п. Пра злоснае, пагрозлівае сапенне некага. Добр., Смол., 760.
      пяяць як воўк вые. Асудж. Пра нейчыя непрыгожыя спевы. Ляцкий, 24.
      Рабіць як конь, есці як воўк. Гл. конь.
      развыцца як воўк у каноплях. Глуск. Няўхв. Пра нейчыя непрыемныя, немілагучныя спевы. БД, 146.
      свіснуць бы воўк з перапалоху. Слуцк. Пра чалавека, жывёлу, што імкліва, рэзка кінуліся бегчы. Сержпутоўскі 184.
      сераватай масці нача воўк. Лоеў. Пра падобнага на воўка па масці каня. Янкова, 242.
      страшыцца як воўк ягняці. Мядз. Іран. ФА. Тое, што баяцца як воўк казы.
      сунуць бы воўк. Слуцк. Пра прыгнечанага, хмурага, раздражнёнага чалавека. Сержпутоўскі 1999, 56.
      схапіць як воўк авечку. Вілен., Івац. Пра рашучае, смелае нападзенне. Sielicki, 162; ЗЗайкі.
      сярдзіты ек воўк. Слон. Асудж. ТС 1, 147. Тое, што злы як воўк.
      танцаваць як стары воўк у Піліпаўку. Асіп. Жарт. Пра нейкія недарэчныя рухі, выхілянні. Высл., 398. ≺ Алюзія да шлюбных танцаў старога ваўка.
      трымаць бы воўк зубамі. Слуцк. Няўхв. Пра нейчае беззаконнае трыманне чаго-н. Сержпутоўскі 1999, 136.
      трэба хто куды як воўк на неба. Смарг. Іран. Пра некага, абсалютна не патрэбнага дзе-н. Высл., 401; Даніловіч, 216.
      ты завядзеш басам, як воўк часам, а я за табою, як мядзведзь парою. Люб. Жарт. Пра нейкі хаўрус, агульны «спеў», пра падтрымку адзін аднаго. АВНЛ.
      пацягнуць як воўк авечку. Карэл., Беласт. Асудж. Пра рашучае драпежнае нападзенне. Высл., 407.
      хапаць як воўк. Слуцк. Асудж. Пра прагнасць у здабыванні даброт. Сержпутоўскі 1999, 73.
      хітры як сівы воўк. Мёр. Пра хітрага чалавека, які ўмее выкруціцца ў любой сітуацыі. Высл., 409.
      цахкаць як воўк зубамі. Янк., Пар., 186. Тое, што ляскаць як воўк зубамі.
      цікаваць як воўк. Пра чалавека, што адсочвае, падпільноўвае ахвяру. Янк., 437.
      цындацца як воўк каля вёскі. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які ходзіць каля чаго-, каго-н. і нешта выглядае, падпільноўвае. Federowski, 339. ≺ Цындаць - цікаваць, выглядаць.
      цягацца як стары воўк смерці шукаючы. Воран. Няўхв. Пра бесталковае, безвыніковае бадзянне. Даніловіч, 252.
      цягаць як воўк ягня. Карэл. Няўхв. Пра лёгкую, безабаронную здабычу ахвяры. Высл., 416.
      чакаць як воўк доўбні. Іўеў. Іран. Пра дарэмнае, безвыніковае чаканне чаго-н. Даніловіч, 216.
      чатаваць як воўк на гавечку. Ваўк. п. Няўхв. Пра неміласэрнае адсочванне ахвяры. Federowski, 65. ≺ Чатаваць - вартаваць, пільнаваць (польск. czatować).
      чужы грош бяжыць як воўк. Іран. Пра цяжкасці, што чакаюць таго, хто хацеў бы здабыць чужы грош. Jelski, 15.
      шанасьць такая, як воўк кабылу шанаваў. Ушацк. Іран. Зневаж. Пра нейчае благое стаўленне да свайго бліжняга. Барадулін, 103.
      шарыць вачыма як воўк па авечках. Няўхв. Пра настойлівы, хцівы, прагны позірк. Ройзензон, 80.
      шукаць як воўк смерці. Ваўк. п. Няўхв. Пра дарэмную, безвыніковую справу. Federowski, 301.
      як воўк вільнуў (мільнуў, мялькнуў) хвастом. Ваўк. п. Пра кароткі адрэзак часу. Шпилевский, 187; Киркор, 239; Dybowski, 192; Federowski, 56.
      як воўка да гавец [у хлеў, абору] упусціць. Ваўк. п. Асудж. Пра непажаданасць пускаць злодзея да матэрыяльных даброт. Federowski, 339.
      як той воўк, што прасіў: «анно хвост падвязі». Ваўк. п. Іран. Пра сітуацыю, калі малая ўступка цягне за сабою вялікую небяспеку. Federowski, 339.
      баяцца як воўка. Ваўк. п. Пра сапраўдны моцны страх. Federowski, 20.
      вылупіць вочы як баран на воўка. Гл. баран.
      крычаць як на воўка. Ваўк. п. Няўхв. Пра грубы, гучны, зняважлівы крык на чалавека. Federowski, 154.
      не прылашчыць як воўка. Ваўк. п. Няўхв. Пра дзікаватасць, зацятасць, недаверлівасць чалавека альбо жывёлы. Federowski, 250; Янк., Пар., 113.
      трудно як у воўка з зубоў (горла) вырваць. Ваўк. п. 1. Пра выпадкі цяжкога спагнання даўгоў. 2. Пра складанасці ў выкананні той ці іншай справы. Federowski, 314.
      У яго сталоўка, як у воўка: дзе ўрве, дзе ўхопіць. Прык. Пра драпежнага, вынаходлівага, прагнага чалавека. Даніловіч 1996, 148.
      цюгакаць як на воўка. Няўхв. Пра празмерныя нападкі на каго-н. Янк., Пар., 189.
      як у тога воўка. Зэльв. Пра вялікую колькасць спраў у кагосьці. Даніловіч 2008, 138.
      воўкам выць. Мсцісл. Бялькевіч, 126. Тое, што выць як воўк.
      У вочы лісам, а за вочы воўкам. Гл. ліс.
      есці хочацца як воўку. Ваўк. п. Няўхв. Пра вельмі галоднага чалавека. Federowski, 130. // Беларускія народныя параўнанні
    6. сабака
      гіркаць як на сабак. Нараўл. Няўхв. Пра чалавека, які злосна, няветліва абыходзіцца з іншымі. Гавораць, 21.
      многа як нярэзаных сабак. Мсцісл. Насмешл. Пра нейкі непаважаны збор людзей. Юрчанка 1998, 227.
      многа як сабак. Ваўк. п. Насмешл. Federowski, 188. Тое ж.
      хоць вадою разлівай бы сабак. Слуцк. Няўхв. Пра людзей, якія моцна сварацца, б'юцца. Сержпутоўскі 1999, 138. ≺ Сабак, якія ярасна грызуцца, лёгка разагнаць, лінуўшы на іх вады.
      аблезлы як сабака. Гродз. п., Бяр., Івац. Пагардл. Пра чалавека з нясвежай знешнасцю. Federowski, 2; ФА; ЗЗайкі.
      аблізвацца як сабака на сала. Насмешл. Пра чалавека, які выяўляе прагу займець нешта яму прывабнае. Шатэрнік, 4.
      абмокнуць як сабака. Ваўк. п. Насмешл. Пра чалавека, які моцна вымак, выпацкаўся. Federowski, 2.
      агінацца бы сабака. Слуцк. Няўхв. Раздраж. Пра чалавека, які не займаецца патрэбнай справай, толькі мітусіцца побач з іншымі. Сержпутоўскі 1998, 251.
      аглядацца як сабака ў чужым двары. Мін. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе падазрона, з апаскай. ЛЦ, 47.
      Адзін брэша як сабака, а другі маўчыць як срака. Люб. Прык. Няўхв. Вульг. Пра балбатлівага лгуна і пра неактыўнага маўчуна. ФА.
      азірацца як сабака на кірмашу, згубіўшы гаспадара. Гродз. п. Няўхв. Пра баязлівае, няўпэўненае становішча чалавека ў складанай сітуацыі. Federowski, 11.
      аскыляцца як сабака на чужую працу. Слон. п. Няўхв. Пра чалавека, які ганіць намаганні іншага. Federowski, 10.
      багаты як сабака кудлаты. Брасл. Іран. Насмешл. Пра зусім беднага чалавека. СПЗБ 1, 147.
      баяцца як [шалёны] сабака вады. Ваўк. п. Пра чалавека, які нечага панічна баіцца. Federowski, 20; Янк., Пар., 14.
      баяцца як сабака мух. Навагр. п. Іран. Пра чалавека, людзей, якія зусім не баяцца чаго-н. Federowski, 20.
      бегчы (валачыся) як сабака за возам. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які ідзе за некім, яго мэтамі, пра несамастойнага. Federowski, 31, 206; Янк., Пар., 24.
      бегчы бы [куцы] сабака. Слон., Слуцк. Насмешл. Пра чалавека, які вельмі хутка бяжыць, спяшаецца. Высл., 290; Сержпутоўскі 1999, 20.
      блішчаць у вочы людзям як сабака. Сміл. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе лісліва, дагодліва перад іншымі. Шатэрнік, 22.
      блытацца як сабака ў збане. Ваўк. п. Насмешл. Пра чалавека, які не бачыць ісціны, рухаецца бязладна. Federowski, 32.
      босы як сабака. Брэсц. Насмешл. Пра беднага чалавека. ЛЦ, 69.
      брахаць (ілгаць) як сабака. Сак. п., Слон., Рэч. Асудж. Пра непраўдзівага чалавека, ілгуна. Дуб., 6; Каспяровіч, 145; Pietkiewicz, 359; Federowski, 42; Высл., 288.
      брахаць як сабака на азярод. Светл. Асудж. Пра чалавека, які моцна лжэ, дапякае іншым злоснымі нарокамі, сваркай. Высл., 289.
      брахаць як сабака на вецер. Івац. Асудж. Янк., Пар., 19; ЗЗайкі. Тое ж.
      брахаць як сабака на месяц. Асудж. Янк., Пар., 19. Тое ж.
      брахаць як сабака на неба. Слаўг. Асудж. Высл., 289. Тое ж.
      брахаць як сабака ў лесе. Асудж. Шпилевский, 180. Тое ж.
      бурчаць як сабака. Сміл. Няўхв. Пра чалавека, які злосна выражае свае думкі. Шатэрнік, 38.
      бы сабака на дварэ жыць. Слуцк. Няўхв. Пра бядотнае, бязладнае жыццё кагосьці. Сержпутоўскі 1999, 148.
      верыць як сабака ў дзесянцёры. Іўеў. Іран. Пра чалавека, які ў нешта зусім не верыць. Даніловіч, 244. ≺ Дзесянцёры - ‘дзесяць рэлігійных запаведзяў у Бібліі, дэкалог’.
      віляцца (выкручвацца, туляцца, хавацца, уцякаць) [ад работы] як сабака ад мух. Ваўк. п., Рэч., Мін. Асудж. Пра чалавека, які ўсяляк выкручваецца ад работы, абавязкаў, заданняў. Анимелле, 264; Нос., 172; Dybowski, 190; Federowski, 343; Pietkiewicz, 360; Высл., 293.
      віляць як сабака хвастом. Астр. Асудж. Пра чалавека, які паводзіць сябе лісліва, дагодліва, прыніжана. СПЗБ 5, 300; Янкоўскі, 124.
      віляць як сабака хвастом паміж палкай і кустом (паміж палкай і кавалкам). Мін. Здзекл. Пагардл. Пра чалавека, які арыентуецца ў жыцці толькі на пагрозу і на выгаду (карысць). ЛЦ, 50.
      вісець як сабака пры (на) рэзніцы. Ваўк. п. Асудж. Пра чалавека, які назаляе ўсім у чаканні спажывы, карысці. Federowski, 333; Янк., 399. ≺ Вісіць - тут: тарчыць пастаянна.
      вурсь на каго як сабака. Брасл. Няўхв. Пра чалавека, які можа кінуць камусьці злоснае слова. СПЗБ 1, 337. ≺ Вурсь - фырк.
      выбегацца як сабака. Мін. Насмешл. Пра чалавека, што моцна выгаладняўся, стаміўся. Высл., 295.
      выглядаць (паглядаць, пазіраць) як сабака з буды. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе не так, як трэба. Federowski, 210, 343.
      вылезці (выскакваць) з языком як сабака з хвастом. Мсцісл. Асудж. Пра чалавека, які нядобрым словам умешваецца ў чужыя справы. Юрчанка 1969, 190.
      выскаліцца як сабака ў пастцы. Асудж. Пра чалавека, які паводзіць сябе злосна, агрэсіўна. Санько, 120.
      выскаліць зубы як сабака на высеўкі (на пятніцу, на мяса). Насмешл. Пра чалавека, які злосна рэагуе на штосьці яму непрыемнае, непрывабнае. Federowski, 361.
      выскачыць як нашкодзіўшы сабака. Мін. Няўхв. Насмешл. Пра чалавека, які панічна збягае ад нечага. Высл., 298.
      выць як сабака. Ваўк. п. Пагардл. Пра плач, енкі, крыкі непрыяцеля. Federowski, 343.
      вышчарыць клэ як сабака. Шчуч. Няўхв. Пра непрыемнага чалавека, які насміхаецца. СПЗБ 2, 456.
      вякаць як сабака. Міл., Касц. Няўхв. Пра чалавека, які нешта брыдкае гаворыць. Бялькевіч, 398.
      вярцець як сабака хвастом. Мсцісл. Асудж. Пра дробнага махляра, ілгуна. Юрчанка, 175.
      гаварыць як сабака брэша. Слон. Няўхв. Пагардл. Пра злоснага, безадказнага балбатуна. ФА.
      галодны як сабака [валачашчы]. Івац. Насмешл. Пра моцна галоднага чалавека. Дуб., 8; Federowski, 102; ЗЗайкі.
      гаркаць як собака. Жытк. Няўхв. Пра чалавека, які моцна агрызаецца. ТС 5, 67.
      гаўкаць як сабака на месяц. Мін. Няўхв. Пра чалавека, што нешта несправядлівае гаворыць, сварыцца. ЛЦ, 32.
      гламнуць як сабака муху. Ваўк. п., Слаўг. Няўхв. Пра чалавека, які некага пакрыўдзіў, знішчыў. Federowski, 110; АВНЛ. ≺ Гламнуць - глынуць.
      глядзець (узірацца) як сабака на высеўкі. Ваўк. п., Слон. Насмешл. Пра чалавека, які непрыязна, злосна ў некага, нешта ўзіраецца. Federowski, 109; Высл., 305.
      глядзець як галодный сабака. Мсцісл. Асудж. Пра чалавека, які з прагнасцю на некага ці нешта глядзіць. Юрчанка, 181.
      глядзець як сабака на костку. Мін., Хоц., Петр. Насмешл. Пра чалавека са злосным, агрэсіўным позіркам. ЛЦ, 50.
      глядзець як сабака на кошку. Брэсц. Насмешл. Пра чалавека, які выказвае агрэсію, злосць. ЛЦ, 63.
      глядзець як сабака на палку. Мсцісл. Насмешл. Пра чалавека, які з апасеннем, недаверліва на некага ці нешта глядзіць. Юрчанка, 196.
      голы як сабака. Капыл. Няўхв. Пра беднага чалавека. ФА.
      голыш як біч, гуляка як сабака. Гл. біч.
      грызціся як сабака з катом. Ваўк. Асудж. Пра несуладнае жыццё ў сям'і, калектыве. Высл., 308.
      гуляка як сабака. Пруж. Асудж. Пра чалавека, аматара пагуляць. Шейн, 475.
      гэтак хто да морды як сабака да торбы. Докш. Пра звычку кагосьці да мардабою. Высл., 310.
      дбаць як сабака аб пяту ногу. Ваўк. п. Іран. Пра раўнадушнае стаўленне да нечага. Federowski, 77.
      дваровая служака што вясковая сабака. Асудж. Пра нізкі маральны ўзровень дваровых слуг. Ляцкий, 9.
      дзяўкаць як сабака. Бар. Асудж. Пра чалавека, які недарэчна абы-што вярзе. СПЗБ 2, 71. ≺ Дзяўкаць - гаварыць недарэчнае, балбатаць.
      драцца як сабака з катом. Гродз. п. Асудж. Пра несуладнае жыццё сужонкаў і інш. Federowski, 95.
      дрыжаць бы сабака на марозе. Слуцк. Насмешл. Пра нечае баязлівае захаванне. Сержпутоўскі 1998, 34.
      дурны як (што) сабака (шчаня) да году. Зэльв., Івац., Капыл. Асудж. Груб. Пагардл. Пра вельмі дурнога чалавека. Даніловіч, 245; ФА.
      дыхаць як сабака ў горач. Ваўк. п. Насм. Пра цяжкое дыханне пасля бегу, работы. Federowski, 90.
      жалець як сабака палку. Брасл. Іран. Пра адсутнасць шкадавання наогул. СПЗБ 2, 135.
      жанаты як пан багаты, а халосты як сабака бясхвосты. Гл. пан.
      жыд брэша як сабака ў лесе. Асудж. Пра падманлівасць гандляроў-яўрэяў. Нос., 43.
      задумацца як сабака ў чаўнеоўне). Слуцк. п., Сак. п. Кплів. Пра нешанаваную чыюсьці задуменнасць. Шейн, 484; Federowski, 347.
      запеніцца бы кручаны сабака. Слуцк. Асудж. Пра злоснага, крыклівага, несправядлівага чалавека. Сержпутоўскі 1999, 137.
      заседзецца дома як сабака ля будкі. Карэл. Няўхв. Пра дамаседа. Высл., 325.
      заядлы як сабака. Слон. Няўхв. Пра вельмі заўзятага, упартага чалавека. Federowski, 348; Высл., 325.
      збіраць як сабака косці. Ваўк. п., Докш., Івац. Няўхв. 1. Пра згаладалага або сквапнага чалавека, які збірае дзе што трапіцца. 2. Пра чалавека, які для працы, паездкі з цяжкасцю камплектуе бязладна раскіданыя рэчы. Federowski, 373; Высл., 325; ЗЗайкі.
      звяглівы (звягуе) як сабака [усіх аббрэша]. Сак. п., Стаўб. Асудж. Пра чалавека, які ўсіх злосна абмаўляе. Federowski, 374; Нар. слов., 150.
      здохнуць як [паследні] сабака. Ваўк. п., Слон. Асудж. Зласл. Пра смерць благога чалавека. Dybowski, 21; Federowski, 353; Высл., 328.
      з'ехаць як сабака з сена. Уздз. Асудж. Насмешл. Пра нечаканае паніжэнне кагосьці (службовае, маёмаснае). ФА.
      з'ехаць як сабака са страхі. Мін. Асудж. Насмешл. ЛЦ, 106. Тое, што з'ехаць як сабака з сена.
      злавіць (схапіць) як сабака муху. Слон. Насмешл. Пра нечыю лёгкую расправу над кімсьці дакучлівым. Высл., 328; Янк., Пар., 159.
      злосны (ліхі, сярдзіты, куслівы) як сабака. Ваўк. п., Карэл., Зэльв., Гродз., Івац. Асудж. Пра вельмі злоснага чалавека. Federowski, 164, 277; Высл., 329; Жыв. сл., 140; Янк., Пар., 91; СПЗБ 5, 21; ЗЗайкі.
      змёрзнуць як сабака. Ваўк. п., Слон., Івац. Жарт. Пра чалавека, які моцна замёрз. Federowski, 374; Высл., 329; ЗЗайкі.
      зморшчыцца як сабака на пасеі. Вілен. Насмешл. Пра чалавека, які сутыкнуўся з чымсьці яму непатрэбным, непрыемным. Sielicki, 163.
      знаць як сабака пятніцу. Ваўк. п. Іран. Зусім не ведаць пра нешта. Federowski, 359. ≺ Пятніца - посны дзень.
      кідацца (рвацца) як злы сабака з ланцугаю. Бялын., Слон. Няўхв. Пра чалавека, які паводзіць сябе агрэсіўна, злосна, пагрозліва. Высл., 335; Яўсееў, 102.
      клацаць зубамэ бы собака. Драг. Асудж. Пра чалавека, што паводзіць сябе пагрозліва. Нар. слов., 147.
      круціцца як сабака ля разніцы. Люб. Няўхв. Пра чалавека, які марнуе час у чаканні спажывы. ФА.
      круціцца як сабака за хвастом. Мсцісл. Асудж. Пра чалавека, які мітусіцца бязмэтна, бесталкова. Юрчанка, 196.
      круціцца як сабака ля ганку. Няўхв. Пра чалавека, які знаходзіцца ў чаканні спажывы. Янк., Пар., 88.
      круціцца як сабака ў мяшку. Няўхв. Пра распуснага, легкадумнага мужчыну. Козенка, 160.
      круціцца як шалёны сабака. Слон., Ваўк. п. Асудж. Пра чалавека з няправільнымі паводзінамі. Federowski, 153.
      круціць як сабака. Лоеў. Асудж. Пра распуснага мужчыну. Янкова, 167.
      круціць [носам] як сабака хвастом. Ваўк. п., Іўеў., Мін. Няўхв. Пра чалавека незадаволенага, неспагаднага. Federowski, 153; Высл., 338.
      курчыцца як сабака ад холаду. Сміл. Няўхв. Пра нечые непрыгожыя паводзіны. Шатэрнік, 143.
      лашчыцца (ласіцца) як сабака. Слон. Няўхв. Пра чалавека, які хоча ўвайсці ў давер, падлізваецца. Federowski, 169; Янк., Пар., 94; Высл., 340.
      лёгак як сабака. Жарт. Пра чалавека, лёгкага на хаду. Высл., 340.
      лёгкі з языком як сабака з хвастом. Няўхв. Пра балбатлівага чалавека. Янкоўскі, 211.
      лыгаць як сабака. Краснап. Асудж. Пра чалавека, які прагна хапае ежу. Бялькевіч, 253. ≺ Лыгаць - хутка, спяшаючыся, есці.
      лысы як сабака. Гродз. п. Насмешл. Пра лысага чалавека. Federowski, 173.
      любіць што як сабака біч. Іран. Пра адсутнасць любові, а варожае стаўленне да нечага. Аксамітаў, 134.
      любіць што як сабака вілашнік. Мсцісл. Іран. Юрчанка, 196. Тое ж.
      любіць каго як сабака ката. Ваўк. п., Паст. Іран. Пра непрыязнае, агрэсіўнае да каго-н. стаўленне. Federowski, 168; Высл., 342.
      любіць што як сабака палку. Уздз., Іўеў., Стол., Смарг., Івац. Іран. Ляцкий, 44; Янк., 413; Высл., 342; ТС 3, 54; ФА; ЗЗайкі. Тое, што любіць што як сабака біч.
      любіць што як сабака цыбулю. Сак. п. Іран. Пра раўнадушнае стаўленне да чагосьці. Federowski, 168.
      ляжаць як сабака пад плотам. Ваўк. п. Няўхв. Пра гультая, п'яніцу, валацугу. Federowski, 161.
      малоць (менціць, вярцець, віляць) языком як сабака хвастом. Лід., Ваўк., Гродз. п., Слон., В.Дзв., Дзятл., Клецк. Асудж. Пра хлуслівага, балбатлівага чалавека. Шпилевский, 184; Киркор, 238; Нос., 14, 129; Ляцкий, 6; Pietkiewicz, 397; Dybowski, 184; Federowski, 127, 333; Сцяшковіч, 598; Шаталава, 96; Высл., 346.
      маўчаць як сабака. Карэл. Няўхв. Пра чалавека, якому няма чым апраўдвацца. Высл., 346.
      мужык не сабака, а мяса выесць. Вілен. Жарт. Пра пераборлівае стаўленне мужчыны да кабет. Sielicki, 145. ≺ Замужняя кабета менш прывабная за паненку (тлумачэнне збіральніка).
      на чужое мяса як сабака ласы. Воран. Асудж. Пра залётніка, аматара чужых жонак. Янкоўскі, 193; Даніловіч, 131.
      набрацца як сабака блох (вошай). Шчуч., Карэл. Асудж. Пра моцна п'янага чалавека. Даніловіч, 244.
      набрацца як сабака заціркі. Капыл., Карэл. Няўхв. Пра п'янага чалавека. Высл., 349.
      наежыцца ек собака. Стол. Няўхв. Пра чалавека, які прыняў злосную, агрэсіўную позу. ТС 3, 126. ≺ Наежыцца - наставіць хіб, ашчацініцца, зазлаваць.
      наеўся як бык, перагнуўся як смык, а галодны як сабака. Гл. бык.
      накінуцца як сабака на костку (мяса). Смал. п. Насмешл. Пра чалавека, які вёў сябе нястрымана, прагна, сквапна. Янк., Пар., 110; Добр., Смол., 443.
      накормлены як сабака на разніцы. Жарт. Пра чалавека, які накормлены дасыта. Янк., Пар., 110.
      напіцца як сабака. Слон. п. Зласл. Пра вельмі п'янага чалавека. Federowski, 230.
      нарабіць як сабака на трэскі. Вілен. Пра малую колькасць зробленага. Sielicki, 160.
      насіцца як пакінуты сабака. Мсцісл. Няўхв. Пра чалавека, няўрымслівасць, неспакойныя паводзіны якога раздражняюць. Бялькевіч, 309.
      насіцца як сабака, сарваўшыся з ланцуга /з прывязі. Мін. Няўхв. ЛЦ, 75. Тое, што насіцца як пакінуты сабака.
      пабегчы як зацкаваны сабака. Бял. Асудж. Пра чалавека, які злосна кінуўся прэч. Яўсееў, 47.
      пагаўкаць як [той] сабака на лісіную нару. Няўхв. Пра чалавека, які шмат благога нагаварыў на кагосьці. Янк., 418.
      падвільнуць як сабака хвастом. Няўхв. Пра чалавека, які не выконвае свае абяцанні. Нос., 129.
      пажывіцца як сабака мухаю (каларом). Ваўк., Сак. п. Насмешл. Пра чалавека, якому не ўдалося пажывіцца. Federowski, 226; Дуб., 69.
      пазіраць як набіты сабака. Кплів. Пра чалавека, які зрабіў праступак, адчувае сябе вінаватым. Янк., 419.
      пайсці як пабіты сабака. Мін. Кплів. Высл., 360; Станкевіч, 1014. Тое, што пазіраць як набіты сабака.
      палкнуць як сабака муху. Ваўк. п. Жарт. Пра чалавека, які некага лёгка «з'еў». Federowski, 215.
      паляцець як сабака з цэпу спушчаны. Петр. Асудж. Пра чалавека, які раптоўна кінуўся ў разгул, нейкую не вельмі разумную справу. Высл., 430.
      Пан шалёны як сабака, а ты яму служы, небарака. Слуцк. Прык. Пра цяжкае становішча падначаленага пры злым кіраўніку. Сержпутоўскі 1999, 131.
      папасці як сабака ў саладуху. Мін. Насмешл. Пра незайздросную сітуацыю кагосьці. ЛЦ, 69.
      пацягнуцца як сабака да разніцы. Насмешл. Асудж. Пра чалавека, які імкнецца да нечага. Янк., 420.
      пачцівы як сабака сівы. Навагр. п. Здзекл. Пра непачцівага чалавека. Federowski, 208; Dybowski, 15.
      праўда як сабака сякеру з'еў. Маст. Іран. Пра адсутнасць праўды, чыстую лухту. Даніловіч, 244.
      прывыкнуць як сабака да падлы. Докш. Зласл. Пра чалавека, якому давялося прывыкнуць да аб'едкаў, беднасці, зняваг. Высл., 370.
      прывыкнуць як сабака да разніцы. Няўхв. Пра чалавека, які адвучыўся працаваць і толькі цікуе дармавой спажывы. Янк., 422.
      рад як сабака палцы. Іран. Пра адсутнасць радасці наогул. Высл., 375.
      разгуляцца як сабака ў торбе. Ушацк. Іран. Пра адсутнасць гуляння, пра несвабоду, скаванасць каго-н. Барадулін, 91.
      розумны ек Лейзероў собака. Жытк. Іран. Пра чалавека, які лічыць сабе разумным. ТС 4, 307.
      сарвацца як сабака з ланцуга. Івац. Асудж. Пра чалавека, які ў злосці кідаецца на іншых. ЗЗайкі.
      сказаў як сабака гаў. Слон. Няўхв. Пра нешта сказанае пустое, не падумаўшы, толькі каб сказаць. Высл., 383.
      скуголіць як сабака пры парозе. Няўхв. Пра нараканні, жаласныя словы, скаргі кагосьці. Янк., Пар., 150.
      служыць каму як сабака. Ухв. Пра вернага, надзейнага слугу, спадарожніка. Янк., Пар., 151.
      служыць каму як верны сабака. Ухв. ЗЗайкі. Тое ж.
      смярдзець як сабака псінаю. Карэл. Абразл. Пра непрыемны пах ад некага, смурод. Высл., 386.
      стары як сабака. Пра некага даволі старога. Ляцкий, 42; Сержпутоўскі 1999, 97.
      стаяць як сабака пад дзвярыма. Ваўк. п. Няўхв. Пра папрашайку, бадзягу. Federowski, 289.
      стаяць як сабака ля разніцы. Карэл. Няўхв. Пра чалавека, які бяздзейнічае і толькі чакае дармавой спажывы. Высл., 389.
      сядзець у даўгах як сабака ў блыхах. Воран. Няўхв. Пра чалавека, які трапіў у вялікія даўгі. Даніловіч, 244.
      Сядзець як сабака на сене: i сам не гам, i другому не дам. Рэч. Прык. Пра чалавека, які нечым не карыстаецца, але не аддае іншым. ПП 2, 333.
      сярдзіты як панскі (кулацкі) сабака. Мін. Насмешл. Пра злоснага чалавека. ЛЦ, 20.
      так паможа як сабака наплача. Ваўк. п. Іран. Пра марнасць чакання чыёй-н. дапамогі. Federowski, 215.
      такая праўда як сабака сякеру з'еў і дзёгцем запіў. Капыл. Іран. Ніякая не праўда, поўная лухта, небыль. Рабкевіч, 199.
      таке няўклюднэ, таке клендатэ як собака горбаты. Жытк. Насмешл. Пра нейчы зусім непрывабны знешні выгляд. ТС 3, 197.
      такі да смеху як сабака да брэху. Валож. Няўхв. Пра смяшлівага чалавека. ФА.
      трапіць як сабака ў саладуху. Мін., Слон. Насмешл. Пра чыюсьці незайздросную сітуацыю. Янк., Пар., 168; Янк., 420; Высл., 400.
      туляцца ек [той] собака. Стол. Асудж. Пра чалавека, што ўхіляецца ад працы. ТС 5, 163.
      уз'есціся бы сабака. Слуцк. Асудж. Пра зацятага, злоснага на кагосьці чалавека. Сержпутоўскі 1999, 88.
      улезці як сабака ў збан. Ваўк. Асудж. Пра чалавека, які няпрошана некуды ўлез. Даніловіч, 244.
      унадзіцца як сабака ў разніцу. Леп. Няўхв. Пра чалавека, які набыў звычку некуды хадзіць, дзесьці надакучліва бываць. Высл., 405.
      уцячы як пабіты сабака. Чэрык. Насмешл. Пра чалавека, які знік прысаромлены. ЛЦ, 58.
      хавацца як сабака ад мух. Карэл., Рэч. Насмешл. Пра чалавека, які хаваецца ад нечага, некага надакучлівых. АВНЛ; ЛЦ, 75.
      хадзіць па пятах як сабака. Стаўб. Няўхв. Пра чалавека, які прыстае, чапаецца да кагосьці. МК, 207.
      хадзіць як сабака босы. Ваўк. п. Няўхв. Неспагадліва пра нейкага басяка. Federowski, 48.
      хадзіць як сабака з абарванай вяроўкай. Мін. Няўхв. Пра чалавека, які не трымае сябе ў пэўных рамках. ЛЦ, 75.
      хапаць як сабака. Сміл. Няўхв. Пра чалавека сквапнага, ухватлівага. Шатэрнік, 293.
      хаўкаць як сабака [той]. Дзярж. Жарт. Пра чалавека задыханага, які ловіць паветра ротам. Нар. слов., 47.
      Стол без хлеба што сабака без хваста. Віл. Прык. Пра пажаданасць хлеба пры кожнай страве. Гілевіч 2007, 101.
      хлебястаць языком як сабака хвастом. Дзярж. Асудж. Пра балбатлівага чалавека. СПЗБ 5, 312.
      цягацца як сабака. Ваўк. п. Асудж. Пра чалавека, які недзе цягаецца, не пільнуецца сям'і. Federowski, 57.
      цяўкаць як сабака. Віл. Асудж. Пра чалавека, што блага пра кагосьці гаварыць. СПЗБ 5, 394.
      шнарыць як сабака. Бялын. Асудж. Пра чалавека, што ўсё вышуквае сабе спажывы. Яўсееў, 110. ≺ Шнарыць - шукаць.
      шчуць носам бы сабака. Слуцк. Пра чалавека, які ўсё пільна адсочвае, прадчувае. Сержпутоўскі 1999, 42.
      як забасуе сваім басам як сабака часам. Бераст. Няўхв. Кплів. Пра непрыемны чыйсці спеў ці гаворку. ФА.
      як падцягне басам як сабака часам. Уздз. Няўхв. Кплів. Пра непрыемны спеў ці гаворку. Мін.-Мал., 1974, 190.
      як сабака без хваста ў чым. Гродз. Іран. Пра чалавека, які непрыгожа выглядае ў якім-н. адзенні. Даніловіч, 254.
      як сабака вільнуў (мільнуў, мялькнуў) хвастом. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які не выконвае сваіх абяцанняў, абавязкаў, не плоціць даўгоў. Шпилевский, 187; Киркор, 239; Dybowski, 192; Federowski, 56.
      як сабака каля разніцы. Ваўк. п. Няўхв. Пра чалавека, які дзесьці пільнуе свае спажывы. Federowski, 333.
      як сабака падхартаны. Ушацк. Пра схуднелага чалавека. Барадулін, 106.
      як сабака пераскочыць. Пух. Пра нешырокую перашкоду - канаву, рэчку. Шатэрнік, 105.
      як сабака хвост паджаўшы. Карэл. Няўхв. Пра паводзіны, паставу спалоханага, прыгнечанага чалавека. Даніловіч 2008, 137.
      якоя тваё гаранё - як сабака на камень. Няўхв. Пра няякаснае ворыва кагосьці. СПЗБ 1, 422. ≺ Гаранё - ворыва.
      жыць (дружыць, любіцца) як кот з сабакам. Гл. кот.
      цягацца як хвост за сабакам. Гл. хвост.
      абсмактаць (абабраць) як сабакі костку. Івац. Няўхв. Пра поўнае рабаванне каго-н. ЗЗайкі.
      баляць як сабакі. Навагр. Пра грызучы боль у нагах, руках. Даніловіч, 245.
      бегаць як сабакі па завуглічу. Зэльв. Няўхв. Пра чалавека, людзей, што бегаюць без работы, марнуюць час у гультайстве. Сцяцко 1970, 113.
      баяцца як воўк сабакі. Гл. воўк.
      баяцца як кот сабакі. Гл. кот.
      баяцца як сабакі дзеда. Ваўк., Сак. п., Рэч. Іран. Пра адсутнасць страху. Federowski, 20, 168; Pietkiewicz, 376.
      баяцца каго як шалёнага (кручанага) сабакі. Пра злоснага чалавека, якога ўсе моцна баяцца. Янк., Пар., 14.
      без старога каля хаты як без сабакі. Карэл. Пра неабходнасць старога чалавека, які дапільнуе парадку і бяспекі дому. ФА.
      бояцца каго ек ліхого собакі. Жытк. Пра злоснага чалавека, якога ўсе баяцца. ТС 5, 67.
      бы собакі рвуць за ногі. Стол. Пра грызучы боль у руках, нагах. ТС 5, 67.
      бэнтацца як у сабакі хвост. Гродз. Пра нешта, што матляецца, ківаецца недзе. Цыхун, 24. ≺ Бэнтацца - матляцца.
      гонару як у сабакі блох. Дзятл. Здзекл. Асудж. Пра вельмі ганарлівага чалавека. СПЗБ 4, 336.
      грызціся (гаркацца) як сабакі. Мін., Лід. Няўхв. Пра людзей (мужа і жонку ці інш.), якія несуладна жывуць, сварацца. Янк., 403; Высл., 308; АВНЛ.
      грызціся як сабакі на бойні. Няўхв. Янк., Пар. 47. Тое, што грызціся (гаркацца) як сабакі.
      даўгоў як у сабакі кляшчоў. Ваўк. п., Асіп., Слон. Насмешл. Пра чалавека, які мае шмат даўгоў. Federowski, 81; Высл., 311.
      жыць як сабакі ў карытцы. Смал. п. Няўхв. Пра благое, беднае жыццё. Доб., Смол., 115.
      жыць як сабакі. Няўхв. Пра благое, беднае жыццё. Янк., Пар., 63.
      збыткавацца як з сабакі. Ваўк. п. Пра чалавека, з якога нехта здзекваецца. Federowski, 352. ≺ Збыткавацца - здзеквацца.
      змята як у сабакі ў горле было. Ваўк. п. Няўхв. Пра пакамечаную вопратку, тканіну. Federowski, 374; Янкоўскі, 178.
      знюхацца як сабакі. Светл. Няўхв. Пра нейкую неўхвальную дружбу, хаўрус. Высл., 330.
      кинутца ў пакуту як сабаки ў канопли. Смал. п. Няўхв. Пра чалавека, які раптам задумаў стаць пакутнікам. Добровольский ІІІ, 3.
      косы ек у собакі рудого. Стол. Няўхв. Пра кудлатыя валасы кагосьці. ТС 4, 334.
      любіць каго як сабакі дзеда ў цеснай вуліцы. Раг. Насмешл. АВНЛ. Тое, што любіць што як сабака біч.
      любіць каго як сабакі дзеда. Насмешл. Dybowski, 12; Аксамітаў, 134. Тое, што любіць што як сабака біч.
      меле езык як у собакі хвост. Жытк., Гродз. Няўхв. Пра балбатлівага чалавека. ТС 3, 89; Цыхун, 186.
      напасці як сабакі на дзеда. Ваўк. п. Насмешл. Пра сумесны напад на кагосьці. Federowski, 197.
      ногі [баляць] як сабакі жуюць. Смал., Навагр. Пра грызучы боль у нагах ці руках, у касцях наогул. Добр., 216; Даніловіч, 245; Янк., Пар., 114.
      ногі як сабакі рвуць (дзяруць). Свісл., Навагр., Сен., Арш., Маладз. Даніловіч, 245; МК, 318; Гілевіч, 167. Тое ж.
      пагаркацца як сабакі. Ваўк. п. Няўхв. Пра людзей, што пасварыліся, нагаварылі адзін аднаму непрыемнага. Federowski, 210.
      паднябенне ў роце чорнае як у сабакі. Івац. Асудж. Пра злога чалавека. ЗЗайкі. ≺ «Кажуць, у злога чалавека паднябенне чорнае» (тлумачэнне інфарманта).
      прыйсці бы ў собакі вочэй позычыўшы. Стол. Асудж. Пра чалавека, які зрабіў іншаму прыкрасць, а потым ідзе да яго, як бы нічога не было. ТС 4, 126.
      разарваць каго як сабакі зайца. Пра бязлітасную расправу над кім-н. Высл., 375.
      расцягнуць як сабакі здохлага каня. Бераст. Няўхв. Пра сквапнае расцягванне чагосьці зайздроснымі людзьмі. ФА.
      розум як у сабакі да году. Навагр. Няўхв. Пра чалавека слабога розуму. Даніловіч, 260.
      сябраваць як галодныя сабакі, што дзеляць костку. Мін. Іран. Пра людзей, што не сябруюць, а грызуцца, кусаюцца. ЛЦ, 64.
      Такая карысць з мужыка багатага як з сабакі касматага. Прык. Насмешл. Пра бескарыснасць чужога багацця. Federowski, 193.
      уцякаць як заяц ад сабакі. Гл. заяц.
      уцякаць як скочкі з дохлай сабакі. Гл. скочкі.
      хлеб у прымакі як у сабакі. Слон. Пра няпэўнасць, несамастойнасць прымацкага жыцця. Арх. Гр.
      чорны рот як у ліхога сабакі. Насмешл. Пра злоснага чалавека. Янк., Пар., 193.
      шыхалявацца як сабакі каля разніцы. Лаг. Няўхв. Пра людзей, якія групуюцца ў чаканні спажывы, карысці. Varłyha, 114.
      язык буўтаіцца што ў сабакі хвост. Мсцісл. Няўхв. Пра балбатлівага чалавека. Юрчанка 1993, 96.
      язык круціцца як хвост у сабакі. Ваўк. п. Няўхв. Добровольский ІІІ, 135; Federowski, 126. Тое, што язык буўтаіцца што ў сабакі хвост.
      як у сабакі блох чаго. Маст. Няўхв. Пра мноства чагосьці непатрэбнага (ганарлівасці, зазнайства, злосці). Даніловіч, 260.
      як у сабакі з горла выцягнуў. Ваўк. п. Няўхв. Пра доўг, вернуты з цяжкасцю, вырваны ў кагосьці. Federowski, 269; Янкоўскі, 128.
      як у сабакі кілбаса на шыі. Лід., Іўеў. Няўхв. Кплів. Пра грошы, якія доўга не затрымаюцца ў кагосьці. Даніловіч, 260.
      біць як сабаку. Карэл. Няўхв. Пра моцную лупцоўку каго-н. Сцяшковіч, 309.
      верыць каму як збродліваму сабаку. Слон. п. Іран. Зусім не верыць. Federowski, 113.
      выгнаць як сабаку. Слон. Абразл. Пра выгнанне кагосьці з абразай, аблаяўшы. Высл., 296.
      вылаяць як сабаку. Ваўк. п. Моцна кагосьці вылаяць не стрымліваючыся. Federowski, 60.
      ганяць як сабаку. Ваўк. п. Пра непаважнае стаўленне да кагосьці. Federowski, 103.
      гнаць як [таго] сабаку з хаты. Пра чалавека, які заслужана трапіў пад абразы, выгнанне. Янк., Пар., 42.
      зажываць як на паганым сабаку. Калінк. Жарт. Пра лёгкае зажыўленне ран, балячак. Рабкевіч, 79.
      збештаць як сабаку. Ваўк. п. Пра чалавека, якога заслужана аблаялі, прысарамоцілі. Federowski, 352.
      злаяць (збэсціць) як сабаку. Ваўк. п., Слон. Federowski, 356; Высл., 328. Тое ж.
      знаць бы сабаку. Слуцк. Пра кагосьці добра знаёмага, хаця і не з лепшага боку. Сержпутоўскі 1999, 27.
      падабацца каму што як сабаку костка. Мсцісл. Насмешл. Пра нешта для каго-н. прывабнае. Юрчанка, 196.
      патрэбен як сабаку печаная цыбуля. Ваўк. Іран. Пра нешта зусім не патрэбнае. ЛЦ, 118.
      патрэбен як сабаку пятая нага. Ваўк., Мін., Чэрык., Ганц., В.Дзв., Дзятл., Круп., Стаўб., Стол., Івац. Няўхв. Іран. ЛЦ, 118; ФА; МК, 210; Барысюк, Буян, 26; ЗЗайкі. Тое ж.
      каму паабяцаць што сабаку хвастом махнуць. Мін. Пагардл. Пра чалавека, які не даражыць сваім словам. ЛЦ, 47.
      каму пабажыцца як сабаку муху схапіць. Ваўк. п. Пагардл. Пра чалавека, які не баіцца граху і можа пабажыцца, там, дзе не варта. Federowski, 206.
      пасунуцца як сабака падпечаны. Насмешл. Пра прысаромленага, зганьбаванага чалавека. Козенка, 160.
      на кім як на сабаку зажывае (прысыхае). Мін. Ухв. Пра чалавека, раны якога лёгка зажываюць. ЛЦ, 88.
      пражыць як на сабаку праехаць. Навагр., Маст. Здзекл. Пра нецікавае, цяжкое жыццё. ФА; Даніловіч 2008, 137.
      травіць як сабаку. Няўхв. Пра чалавека, якога ўсе праследуюць. Ройзензон, 78.
      трэба каму што як сабаку (для сабакі) груздзіла. Мсцісл. Іран. Пра нешта зусім непатрэбнае. Юрчанка, 196.
      трэба каму што як сабаку галстук (расчоска, падцяжкі, штаны, чулкі). Мсцісл. Іран. Юрчанка, 196. Тое ж.
      трэба каму што як сабаку другі хвост. Іўеў., Маладз. Іран. Dybowski, 16; Высл., 362; Даніловіч, 245. Тое ж.
      турнуць як сыбаку. Мсцісл. Пагардл. Пра чалавека, якога груба, бесцырымонна выгналі, прагналі. Юрчанка 1993, 97.
      угадзіць каму як сабацы кіпятком. Карэл. Іран. Пра чалавека, якога моцна нечым апяклі (можа, у пераносным сэнсе). Высл., 403.
      узвальваць як на сабаку. Мсцісл. Няўхв. Пра ўзвальванне на кагосьці мноства спраў, клопатаў. Юрчанка, 192.
      што як сабаку муха. Мсцісл. Няўхв. Пра малую, зусім недастатковую колькасць нечага. Юрчанка 1969, 229.
      язык чэшацца як сабаку. Воран. Асудж. Пра чалавека, якога цягне маніць, балбатаць, плявузгаць. Арх. Гр.
      як на сабаку штаны. Мсцісл. Жарт. Пра адзенне не па фігуры, не па ўзросту. Юрчанка, 192.
      патрэбен як сабацы (сабаку, сабакі) пятая нагаапа). Сак. п., Мсцісл., Маз. Іран. Нос., 38; Federowski, 224, 294; Pietkiewicz, 385; Дуб., 45; Ляцкий, 44; Юрчанка 1969, 140; Высл., 362. Тое, што патрэбен як сабацы другі хвост.
      так хочацца каму рабіць як сабацы пахаць. Іран. Пра поўную адсутнасць жадання працаваць. Дуб., Нар., 1.
      патрэбна як сена сабаццы. Гл. сена.
      стыдна каму як сыбаку. Мсцісл. Іран. Пра чалавека, якому зусім не сорамна. Юрчанка 1993, 86. // Беларускія народныя параўнанні
    7. Паны сваруцца, а ў мужыкоў чубы трашчаць. — Прыказка бадай што з часоў прыгону, калі абшарнікі рабілі адзін на другога заезды й бралі да гэтага сваіх сялян. Прыказваюць, калі валадары дзеляць народ на дзьве партыі або на дзьве веры, ды правакуюць біцца адзін з другім. // Прыказкі Лагойшчыны
    8. палец
      адзін як палец (перст). Івац., Слуцк., Стаўб., Мёр., Слон., Мсцісл., Віл. Пра самотнага чалавека, аднаго сына ў бацькоў. Сержпутоўскі 1999, 6; МК, 19-20; Нар. слов., 103; Высл., 281; Добр., 106; Юрчанка 1972, 27; Янк., Пар., 42; СПЗБ 3, 357; ТС 4, 6; ЗЗайкі.
      адзін як палец медзены. Слон. Пра самотнага чалавека, аднаго сына ў бацькоў. ДА.
      голы як палец. Астр. Няўхв. Пра вельмі беднага чалавека. Даніловіч, 240.
      Век звекаваць - не пальцам паківаць. Прык. Пра цяжкасці на жыццёвым шляху. Federowski, 331.
      Век перажыць - не поле перайціць, не пальцам пераківаць. Гл. поле.
      наесціся як пальцам дастаць. Рэч. Насмешл. Пра чалавека, які напоўніўся ежай аж па горла (моцна наеўся). Pietkiewicz, 372.
      папасці як пальцам у капусту. Карэл. Насмешл. Пра чалавека, што выказаў нешта агульнавядомае, банальнае. Высл., 361.
      трапіць (папасці) як пальцам у неба. Уздз., Слуцк., Івац. Насмешл. Пра чалавека, што выказаў нешта агульнавядомае, відавочнае, банальнае. Высл., 400; Янк., 432; ФА; ЗЗайкі.
      вырабіць зямлю як пальцамі перамацаць. Ухв. Пра вялікі догляд глебы. Янк., Пар., 30.
      знаць як свае пяць пальцаў. Івац. Ухв. Пра дакладнае, добрае веданне чаго-н. Янкоўскі, 97; ЗЗайкі.
      зрабіць што як два пальцы аб асвальт. Карэл. Жарт. Пра лёгкае, без намаганняў выкананне працы. Даніловіч 2008, 139.
      як на пальцы спекчы. Барыс. Няўхв. Пра вельмі малую колькасць нечага. ФА. // Беларускія народныя параўнанні
    9. колас
      адзін як колас. Карэл., Мсцісл., Стаўб. Спачув. Пра самотнага адзінокага чалавека. Высл., 281; Юрчанка, 187; МК, 19.
      Жанчына без дзіцяці як колас без зярняці. Крыч. Прык. Пра важнасць мець дзіця для жанчыны. АВНЛ.
      як колас на ржышчы. Санько, 70. Тое, што адзін як колас. // Беларускія народныя параўнанні
    10. гарбузік
      адзін радзіўся Юзік, і той - як гарбузік. Брасл. Ухв. Пра ўпітанае, сытае дзіця. АВНЛ.
      дзяцей як гарбузікаў. Памянш. Пра шматлікасць дзяцей. Янк., Пар., 53.
      Дару гузікі, каб дзеці былі як гарбузікі. Вясельнае зычэнне, каб было шмат здаровых дзяцей. БВ, 39. // Беларускія народныя параўнанні
    11. галіна — схільнасць, прызванне.
      Яго сыны пайшлі па сваей галіне: адзін лекар, а другі начальнік. // Вушаччына (Барадулін)
    12. кажух
      дакучаць як вош у кажусе. Гл. вош.
      надуцца як вош на кажусе. Гл. вош.
      цяпло як у кажусе. Краснап. Ухв. Пра вельмі прыемнае, надзейнае цяпло. Бялькевіч, 144.
      абрыднуць як вашывы кажух. Гродз. Пагардл. Пра нешта, што вельмі моцна надакучыла, абрыдзела. Даніловіч, 215.
      дзяржацца як вош за кажух. Гл. вош.
      Душа чалавека не кажух: не вывернеш. Глуск. Прык. Пра неспасціжнасць чалавечай душы. АВНЛ.
      Садок летам што кажух зімою. Прык. Захапл. Пра прыемны халадок у садзе ўлетку. Рапановіч, 228.
      Старая дзеўка як дзіравы кажух - адзін дух. Слуцк. Прык. Здзекл. Пра марнасць спадзяванняў дачакацца ад састарэлай незамужняй дзеўкі цеплаты, ласкі. Сержпутоўскі 1999, 63; БВ, 107.
      прыстаць як дзядоўнік да кажуха. Гл. дзядоўнік.
      як (што) кажухом па печы. Глуск., Клецк. Няўхв. Пра немілагучнае, няскладнае спяванне, гаворку. Янк., 1968, 436 ≺ Паходзіць з непрыемнага дысанансавага ўражання: шум скарэлага кажуха, калі яго сцягваюць з печы. // Беларускія народныя параўнанні
    13. вада
      адставаць як вада ад туку. Пра відавочнае аддзяленне чаго-н. ад нечага іншага. НН 1911, 339.
      Божая міласць - як вада на плыт. Прык. Пра знікненне, няўлоўнасць Божай ласкі, дапамогі. Янкоўскі 1971, 10.
      Быль як смала, а нябыль як вада. Гл. смала.
      войска ідзе як вада плыве. Ваўк. п. Пра вялікі паток салдатаў. Federowski, 334.
      гадзінкі ідуць як вада плыюць. Шальч. Пра няўмольны рух часу. СПЗБ 4, 19.
      грошы як вада. Івац., Мсцісл. Пра хуткае разыходжанне грошай. Юрчанка, 180; ЗЗайкі.
      дзіцяці патрэбна ласка як рыбе вада. Гл. рыба.
      жыццё мяняецца як у рацэ вада. Гл. рака.
      кіпець як вада ў гаршку. Слуцк. 1. Пра чалавека, які моцна задаецца, нервуецца. 2. Пра натоўп узрушаных нечым людзей. Янк., 411; Сержпутоўскі 1999, 32.
      круціцца як у колі вада. Гл. кола.
      людзі ідуць бы вада плыве. Слуцк. Пра вялікі людскі паток. Сержпутоўскі 1998, 240.
      ляты (гады) ідуць як вада плыве. Ваўк. п. Пра няўмольны рух часу. Federowski, 262; Янк., 401.
      праўда ў каго як у рэшаце вада. Гл. рэшата.
      работа ідзе як вада. Лаг. Ухв. Пра тую працу, калі чалавек працуе паволі, але спорна. Varłyha, 47.
      так і жывуць людзі бы вада цечэ ў рацэ. Слуцк. Пра вечную зменлівасць жыцця людзей. Сержпутоўскі 1999, 137.
      трымацца як на гусі вада. Гл. гусь.
      усмоктвацца як вада ў губку. Пра добрае ўпітванне, усмоктванне. НН 1911, 339.
      ціхі як вада. Ваўк. п. Спачув. Пра чалавека, які вельмі ціха, асцярожна сябе трымае. Federowski, 57; Ройзензон, 78.
      ціхманы як вада ў лужыне. Мін. ЛЦ, 75. Тое, што ціхі як вада.
      ціхманы як стаячая вада. Мін. ЛЦ, 75. Тое, што ціхі як вада.
      чысты як крынічна вада. Ваўк. п. Ухв. Пра нешта вельмі чыстае, прыемнае. Federowski, 71.
      што з гуся (вада). Гл. гусь.
      як вада змыла (панесла) каго. Брасл. Няўхв. Пра нейчае вельмі хуткае, імклівае знікненне, уцёкі. СПЗБ 1, 316; Санько, 68.
      як вада ўнясла. Свісл. Сцяшковіч, 614. Тое, што як вада змыла.
      як вада ў рэку жызьня пайшла. Свісл. Ухв. Пра добрае, спрыяльнае жыццё каго-н. Даніловіч 2008, 136.
      жыць як вутка (вуця) на вадзе. Гл. вутка.
      кідацца як рыба ў вадзе. Гл. рыба.
      ляпнуць як пасталом па вадзе. Гл. пастол.
      набраць як бурбалак на вадзе. Гл. бурбалка.
      плаваць як качка ў вадзе. Гл. качка.
      плёхацца як качка ў вадзе. Гл. качка.
      слабы як цень на вадзе. Гл. цень.
      спрытны як качка на вадзе. Гл. качка.
      цалуецца як лапцем па вадзе плешча. Гл. лапаць.
      шлёпаць як кура па вадзе. Гл. кура.
      як (што) пугаю па вадзе [што ні скажаш]. Гл. пуга.
      як бічам па вадзе каму. Гл. біч.
      як бічам па вадзе, так ты мне памог. Гл. біч.
      як пранікам па вадзе. Гл. пранік.
      як пугай па вадзе правёў (ляснуў). Гл. пуга.
      як рыбка (рыбе) у вадзе. Гл. рыбка.
      азызлы чалавек як вадой наліты. Ашм., Івац. Няўхв. Пра апухлага, ацёчнага чалавека. СПЗБ 1, 69; ЗЗайкі.
      як вадой плывуць да каго. Маст. Пра грошы, якія лёгка дастаюцца чалавеку. Сцяшковіч, 617.
      як рыба з вадой. Гл. рыба.
      бяда за бядою як рыба за вадою. Гл. рыба.
      выйсці як халоднаю вадою абліты. Мсцісл. Спачув. Пра чалавека, якога расстроілі, расчаравалі, збянтэжылі. Юрчанка 1977, 219.
      добра як з вадою. Пра нейкую чыстую, надзейную, прыгожую сітуацыю. Янк., Пар., 54; Высл., 313.
      ехаць як вадою плыць. Ваўк. п. Ухв. Пра гладкую дарогу, мяккую павозку. Federowski, 128.
      жывуць між сабою як рыба з вадою. Гл. рыба.
      З дурным сварыцца як з вадою біцца. Прык. Пра немагчымасць даказаць неразумнаму чалавеку сваю праўду. Санько, 135.
      з кім гаварыць як з вадою біцца. Віл. Асудж. Пра размову з чалавекам, які не ўмее слухаць думку іншага. ФА.
      звыкнуць з бядою як рыба з вадою. Гл. рыба.
      людзі як вадою плылі. Ваўк. п. Пра вялікі натоўп людзей. Federowski, 63.
      мы з табою як рыба (рыбка) з вадою. Гл. рыба.
      мы з табою як рыба з вадою: рыба на дно, а мы ў гаўно. Гл. рыба.
      мы з табою як рыба з вадою: рыба на дно, а ты гаўно. Гл. рыба.
      мы з табою як рыбка з вадою: ты ў ваду, а я над табою. Гл. рыбка.
      нету як вадою ўмыла. Смал. п. Добр., Смол., 14. Тое, што як вада змыла.
      нязгодныя як агонь з вадою. Гл. агонь.
      як агонь з вадою. Гл. агонь.
      як вадою згладзіла. 1. Пра хуткае фізічнае знікненне чагосьці. 2. Пра забыўлівасць чалавека. Янк., Пар., 202.
      як вадою разліўся. Янк., 443. Тое, што як вада змыла.
      Бога прасіць - што рэшатам ваду насіць. Гл. рэшата.
      боўкнуць як камень у ваду. Гл. камень.
      гаварыць як ваду на кола ліць. Карэл. 1. Пра расказванне нечага добрага, прыемнага. 2. Пра пустую балбатню. Высл., 300.
      гарадзіць як казёл, на ваду гледзечы. Гл. казёл.
      гарэлку жлукціць як ваду. Слуцк. Асудж. Пра празмерную схільнасць чалавека да гарэлкі. ДА.
      гарэлку лыкаць як ваду. Лаг. Асудж. Varłyha, 65. Тое ж.
      глядзець як [дурны] баран [на ваду]. Гл. баран.
      З начальствам сварыцца, што супраць ветру ваду ліць, - заўсёды абальешся. Маз. Прык. Пра наступствы спрэчкі з начальствам. ПП 1, 340.
      кануць як камень у ваду. Гл. камень.
      пазіраць як дурны баран на ваду. Гл. баран.
      прапаў як чорт у ваду буркнуў. Гл. чорт.
      прапаў як у ваду ўпаў. Пра знікненне чаго-, каго-н. без следу. Dybowski, 16.
      ражышча якраз як чугун ваду грэць. Гл. чугун.
      сказаць як у ваду перднуць. Кплів. Вульг. Пра недарэчнае, пустое выказванне чалавека, што не пакідае следу ў памяці. Фед. Арх.
      сказаць як у ваду пёрнуць. У ваду пёрнеш, хоць бурбалкі пойдуць, а тут... Лаг. Вульг. ФА. Тое ж.
      сказаць як у ваду плюнуць. Маст., Воран., Шчуч. Няўхв. Пра што-н. зусім недарэчае, неўпапад сказанае. Даніловіч, 256; Даніловіч 2010, 91.
      чыя гаворка - як ваду вязеш на гару, а яна не йдзець. Няўхв. Пра гаворку чалавека, які не можа пераканаць, угаварыць. Романов 1901, 68.
      укараць рыхтык як рака ў ваду ўпусціўшы. Гл. рак.
      як агонь у ваду. Гл. агонь.
      як ваду ліць. Мсцісл., Лоеў. Пра пустое нагаворванне на каго-н. Юрчанка, 180; Янкова, 62.
      як ваду ў торбу ліць. Няўхв. Пра бескарыснасць, безвыніковасць гаворкі, дзеяння. Янк., 443.
      як у ваду апушчаны. Мсцісл., Стол. Спачув. Пра моцна заклапочанага, прыбітага нечым чалавека. Бялькевіч, 56; Барысюк, Буян, 13.
      як у ваду баўтануць. Дзятл. Сцяшковіч, 620. Тое, што прапаў як у ваду ўпаў.
      як у ваду глядзець. Мёр., Івац. Пра загадзя выказаныя здагадкі, меркаванні. Нар. слов., 125; ЗЗайкі.
      як у ваду кануць. Маладз., Стол. Пра чыё-н. бясследнае знікненне. СЦБ, 182; Барысюк, Буян, 13.
      як у ваду сюкнуць. Астр. Няўхв. Іран. Пра нешта сказанае недарэчы, абы-што. Даніловіч 2008, 138.
      баяцца як [шалёны] сабака вады. Гл. сабака.
      баяцца як чорт (д'ябал) свянцонай вады. Гл. чорт.
      бы капелька вады. Гл. капелька.
      бясслоўны як вады ў рот набраў. Івац., Валож. Няўхв. Пра чалавека, што баіцца выказацца, сказаць слова. СЦБ, 48; ЗЗайкі.
      гутаркі як вады. Лаг. Пра шматлікасць тэм для гаворкі ў прыязных адзін да аднаго людзей. Varłyha, 13.
      да песень як камень да вады. Гл. камень.
      дастанеш (трудно) як з каменя вады. Гл. камень.
      забегчы як вады каўтнуць. Пра вельмі кароткі візіт. Янк., Пар., 66.
      забегчы як вады ўхапіць. Івац. ЗЗайкі. Тое ж.
      захацець як улетку вады. Гл. улетку.
      ідзе як нясе шклянку вады на галаве. Гл. шклянка.
      маўчаць як вады ў рот (у губы) набраў (набраўшы). Мін., Хоц., Чэрв. Federowski. 181; ЛЦ, 65; ФА. Тое, што бясслоўны як вады ў рот набраў.
      мокрая што з вады. Віл. Пра нешта, некага вельмі мокрых. СПЗБ 5, 500.
      мучыцца як рыба без вады. Гл. рыба.
      не выйсці беднаму з бяды як каменю з вады. Гл. камень.
      разгавораў як вады. Стаўб. МК, 155. Тое, што гутаркі як вады.
      сын як капля вады, у татка ўдаўсо. Гл. капля.
      трэба як вады напіцца. Пра пільную, моцную патрэбу чагосьці. Янк., 433.
      у каго праўды як у рэшаце вады. Гл. рэшата.
      успацець увесь як з вады. Мсцісл. Пра чалавека, што вымак ад поту. Юрчанка 1969, 152.
      уцякаць як чорт ад свянцонай вады. Гл. чорт.
      хадзіць як бусел ля вады. Гл. бусел.
      хацець як у пагоду вады. Гл. пагода.
      чые мруць, а нашы як із вады йдуць. Смал. п. Пра добрае гадаванне дзяцей, без смерці і асаблівых хваробаў. Добр., Смол., 29.
      як вады напіцца. Маст. Пра вельмі лёгкае, простае выкананне якой-н. справы. Даніловіч, 215.
      як дзве каплі вады. Гл. капля.
      як з вады выйшаў. Ваўк. п. Пра моцна ўпацелага чалавека. Federowski, 343.
      як рыба без вады. Гл. рыба.
      пропав як бунька на воді. Гл. бунька.
      боўтнуць як баран у воду. Гл. баран.
      глядзець начэ казёл у воду. Гл. казёл.
      дывыцьця бы баран на воду. Гл. баран.
      знікнуць як ключ у воду. Гл. ключ.
      ні племені, ні роду, як бел камень у воду. Гл. камень.
      ні роду, ні плоду - як камень у воду. Гл. камень.
      пакараць як рака ў воду ўкінуўшы. Гл. рак.
      прапасці як камень у воду. Гл. камень.
      трапіць як камень у воду. Гл. камень.
      хадзіць як у воду апушчоны. Смал., Івац. Добр., Смол., 533; ЗЗайкі. Тое, што як у ваду апушчаны.
      Я доброго роду, п'ю горэлку як воду. Жытк. Фальк. Жарт. Пра самахвальства падвыпіўшай кабеты. ТС 1, 223.
      як у воду ўпаў. Краснап. Бялькевіч, 342. Тое, што як вада змыла.
      як чорт у воду (у лужыну) плюнуў. Гл. чорт.
      бояцца як полешук воды. Гл. паляшук.
      ек воды ў рот набраўшы. Стол. ТС 1, 131. Тое, што бясслоўны як вады ў рот набраў. // Беларускія народныя параўнанні
    14. чарвяк
      адзін чалавек бы чарвяк. Слуцк. Спачув. Пра цяжкасць жыцця адзінокага чалавека. Сержпутоўскі 1999, 136.
      Паляк з печкі брак, расцягнуўся як чарвяк. Кір. Фальк. Жарт. З дражнілкі. АВНЛ.
      прывіцца як чарвяк у калодзе. Насмешл. Пра чыё-н. ціхае, непрыкметнае існаванне. Янк., 422.
      сядзець як чарвяк за гарэю. Дзятл. Насмешл. Пра чалавека, які дзесьці сцішыўся, прытаіўся. Арх. Гр.
      выкінуць каго як чарвяка з мяса. Капыл. Насмешл. Пра рашучае выгнанне каго-н. з прыемнага для таго месца, становішча. ЗВалодзінай.
      жыць як [тому] чарвяку па вяку. Капыл. Пра жыццё, поўнае нягод і клопатаў. БД, 146. // Беларускія народныя параўнанні
    15. жыд
      адважны як жыд. Ваўк. Іран. Пра палахлівага, ляклівага чалавека. Federowski, 368.
      ашукаць каго як жыд бога. Насмешл. Пра нейкае мудрагелістае ашуканства, падман. Dybowski, 5.
      ашукаць каго як жыд пана Бога. Навагр. Насмешл. Federowski, 368. Тое ж.
      даць як жыд перцу. Шчуч., Лід., Воран., Пруж. Іран. Пра вельмі нязначную колькасць чаго-н. атрыманага, аддадзенага. Даніловіч, 223; ФА.
      дрыжаць як жыд на басіне. Воран. Насмешл. Пра нейчыя дрыжыкі. Даніловіч 2008, 136.
      есці ў шапцы як жыд. Віл. Асудж. Пра чалавека, які парушае этыкет застолля. Sielicki, 186. ≺ Хрысціянін у час застолля у знак павагі здымае галаўны ўбор, у габрэяў, наадварот, галава мусіць быць пакрыта.
      завёўся як жыд у танцы. Ваўк. Насмешл. Пра заўзятасць каго-н. у пэўнай справе, гаворцы, лаянцы і г. д. Federowski, 371.
      зарабіць як жыд на мякіне. Астр. Іран. Пра зусім нязначны заробак. Даніловіч, 223.
      зафлёндрыцца як жыд. Ваўк. Няўхв. Пра неахайную брудную вопратку. Federowski, 371.
      лётаць як жыд, бровар запаліўшы. Гродз. Няўхв. Пра панічную мітусню, бегатню. Цыхун, 185.
      на грошы ласы як жыд. Ваўк. Асудж. Пра нейчую прагнасць да грошай. Federowski, 369.
      набожны як жыд падарожны. Іран. Пра не вельмі набожнага чалавека. Нос., 82. ≺ Падарожным габрэям давалася паслабленне ў адбыванні рэлігійных рытуалаў.
      насіцца як жыд з подранікамі. Свісл. Няўхв. Пра чалавека, што займаецца нечым неістотным, непрыемным. Даніловіч, 223. ≺ Габрэі часта былі анучнікамі, збіралі і абменьвалі ўтыль.
      рад як жыд з гары едучы. Іран. Пра беспадстаўны радасны настрой каго-н. Аксамітаў, 163.
      скупы як жыд. Наваг. Асудж. Пра вельмі скупога, дробязнага чалавека. Federowski, 370. ≺ Жыд - эталон скупасці ў народнай творчасці.
      смелы як жыд, калі ў школе са страху бздзіць (у сінагозе). Рэч. Іран. Абразл. Пра палахлівага чалавека. Pietkiewicz, 403.
      спяшацца як жыд на шабас. Ваўк. Насмешл. Пра чалавека ў спешцы, які баіцца спазніцца куды-н. Federowski, 371.
      таргавацца як жыд. Ваўк. Няўхв. Пра чалавека, які доўга і настойліва таргуецца нават за дробязі. Federowski, 371.
      трасціся як жыд над гаўном. Ушацк. Асудж. Пагардл. Пра залішнія клопаты пра нешта малавартаснае. Барадулін, 121.
      трэсціся як жыд над кучай. Шчуч. Няўхв. Даніловіч, 182. Тое ж.
      фарбавацца як жыд. Ваўк. Пра чалавека, што мае дачыненне да фарбаў. Federowski, 369. ≺ Раней фарбаваннем займаліся рамеснікі-габрэі.
      хваліцца як жыд пархамі. Ваўк. п., Рэч. Іран. Здзекл. Пра чалавека, які выхваляецца нечым, таго не вартым. Federowski, 369; Pietkiewicz, 403.
      хітры як жыд. Слон., Ваўк. Няўхв. Пра вельмі хітрага чалавека. Federowski, 369.
      чухацца як жыд. Ваўк. Асудж. Пра чалавека, які не ўмее сябе паводзіць на людзях, чухаецца, скрабецца. Federowski, 369.
      як жыд да Хрыста да каго. Капыл. Няўхв. Пра благое стаўленне да некага. ДА.
      грошай як у жыда. Слон. Ухв. Пра няўнасць вялікіх грошай, багацця. Dybowski, 9; Federowski, 369.
      падняць гоман як жыды ў школе. Чашн. Насмешл. Пра гоман, крык, калі людзі гавораць, перабіваючы адзін аднаго. Станкевіч, 171.
      панчохі доўгія як у жыда. Рэч. Насмешл. Пра чые-н. доўгія панчохі. Пяткевіч, 477.
      узяць як чорт жыда. Гл. чорт.
      як у жыда ў торбе дзе. Маст. Няўхв. Пра вялікі непарадак у нечым. Даніловіч, 257.
      як чорт жыда з'еўшы. Гл. чорт.
      цягнуць як жыд за жыдам. Ваўк. Пра людзей, што ўвесь час гуртуюцца, імкнуцца быць разам. Federowski, 369.
      жывем як браце, рахуемся як жыдзе. Гл. брат.
      пашэнціла як жыду з гары. Астр., Ашм. Іран. Пра чалавека, якому не пашанцавала ў нейкай справе. Аксамітаў, 258; ФА. ≺ Заўвага збіральніка: яўрэі любяць хуткую язду з гары, але часта перкульваюцца.
      багатыя як жыды. Слон. Пра багатых, заможных людзей. Federowski, 368.
      брахлівыя як жыды. Слон. Няўхв. Пра людзей, што любяць бясконца лаяцца, спрачацца, перапірацца. Federowski, 368.
      гармідар, баццэ жыды гамана б'юць. Слуцк. Няўхв. Пра моцны шум, лаянку, крык, які нагадвае пэўны рытуал габрэяў. Сержпутоўскі 1998, 274.
      загаманіць як жыды на кірмашы. Слуцк. Насмешл. Пра моцную, гучную, бязладную гамонку. Сержпутоўскі 1998, 34.
      заўзімацца як жыды за жыдамі. Ваўк. Пра рашучае заступніцтва кагосьці за сваіх. Federowski, 371.
      крычаць як жыды ў школе. Ваўк. Няўхв. Пра крык, незразумелы гоман (як у час малення габрэяў у сінагозе - школе). Federowski, 369.
      менчыць каго як жыды Пана Бога. Ваўк. Пра вялікія пакуты, якія нехта церпіць ад людзей. Federowski, 369. ≺ Алюзія на Хрыстовыя пакуты.
      накінуцца на каго як жыды на гамана. Слуцк. Няўхв. Пра рэзкае бязлітаснае нападзенне на каго-н. Сержпутоўскі 1999, 2.
      расхадзіцца як жыды на дождж. Лаг. Насмешл. Пра залішнюю актыўнасць дзяцей, іх свавольства. Варлыга 1966, 75. ≺ Заўвага збіральніка: жыды на кірмашы шпарка рухаюцца, каб закупіцца да дажджу. // Беларускія народныя параўнанні
    16. абкосак м. Касмык травы на скошанай сенажаці.
      На пакосе астаўся адзін абкосак. Заазер'е Гар. Не адолеў ты ўжэ тэй абкосак. Нярэйша Сен. Не хадзі басанож па абкоскам. Краснаполле Рас. // Віцебшчына
    17. Сем жыдоў ня воз, абы конь павёз. — Жартам прыказваюць, калі на адзін воз насядзе шмат людзей. // Прыказкі Лагойшчыны
    18. гарох
      удалося як свінні ў гаросе. Гл. свіння.
      як бобу ў гаросе шукаць. Гл. боб.
      як пятух у гаросе. Гл. пятух.
      Адзін не жыхар, так як гарох пры дарозе: хто ідзець, шчыпнець. Арш. Прык. Пра безабароннае жыццё адзінокага чалавека, якога кожны можа пакрыўдзіць. ПП 2, 38.
      жыць (сядзець) як гарох пры дарозе. Ваўк. п., Мін., Драг. Прык. Пра безабароннае жыццё самотнага чалавека, якога кожны можа пакрыўдзіць. Нос., 42; Federowski, 368; Высл., 320; Сержпутоўскі 1999, 87; СПЗБ 1, 429.
      Жыць як гарох пры дарозе: хто ідзе, той ірве. Рэч. Прык. Пра безабароннае жыццё самотнага чалавека, якога кожны можа пакрыўдзіць. ЛЦ, 61.
      не прыстае як да сцяны гарох. Ваўк. п. Пра таго, хто не слухае іншых, не рэагуе на заўвагі. Federowski, 251; Янкоўскі, 99.
      Сірочае жыццё як гарох пры дарозе: хто ідзе, той ускубне. Прык. Пра безабароннае, самотнае жыццё сіраты. Federowski, 278.
      скакаць баццэ гарох на гарачай скаварадзе. Слуцк. Насмешл. Пра чалавека, які падскоквае, перапоўнены эмоцыямі. Сержпутоўскі 2000, 217.
      слёзы як гарох. Акц., Івац. Пра буйныя слёзы каго-н. Высл., 385; ЗЗайкі.
      так да каго [прыстае] як да сцяны (аб сцяну) гарох. Ваўк. п., Мёр., Мядз., Слуцк. Federowski, 251; Нар. слов., 111; Сержпутоўскі 1999, 11; СПЗБ 4, 161. Тое, што гарох аб сценку.
      трымацца за што як гарох за пруціну (хварасціну). Мсцісл. Пра моцнае, учэпістае трыманне, прымацаванне да чаго-н. Юрчанка, 181.
      унадзіцца як дзеці ў гарох. Гл. дзеці.
      што гарох аб сценку. Паст. Асудж. СПЗБ 1, 429. Тое, што не прыстае як да сцяны гарох.
      языком малоць як гарох сыпаць. Бярэз. Пра хуткую балбатлівую гаворку. Ляцкий, 3; Санько, 153; ФА.
      як гарох прадаўшы. Бераст. Пра моцны, спакойны сон. Даніловіч, 217.
      як гарох. Крыч. Няўхв. Пра дробную гародніну. Бялькевіч, 483.
      як чорт гарох малаціў на чым. Гл. чорт.
      казаць як гарохам аб сцяну. Клецк., Лаг., Стаўб. Незадав. МК, 307; АВНЛ. Тое, што гарох аб сценку.
      сыпаць словам як гарохам. Рэч. ЛЦ, 66. Тое, што языком малоць як гарох сыпаць.
      дзяцей як гароху. Пра шматлікасць малых дзяцей. Шпилевский, 179; Киркор, 238; Нос., 35.
      талкаваць як гароху наеўшыся. Ваўк. п. 1. Пра балбатню, хуткую гаворку. 2. Насмешл. Пра выпусканне газаў. Federowski, 310. // Беларускія народныя параўнанні
    19. пасварыцца
      сядзець як пасварыўшыся. Івац. Няўхв. Пра надзьмутых, варожа настроеных адзін да аднаго людзей. ЗЗайкі. // Беларускія народныя параўнанні
    20. ужар, м.; ужары, мн. Тарфяное балота; выгарышча.
      Тут адзін ужар, ужары - гразкія; даўней ставілі каробкі ва ўжары, рыба была, а цяпер нема, пасхло ўсё (СПЗБ) - Барыс. [Шаблоўскі] // Рознае (слоўнікі)

    Старонкі: 1  2  3  4  5  
     
    Галоўная старонка   Галоўная старонка
    Даслаць ліст адміністратару Заўважылі недакладнасьць?
    Паведаміце нам!
        (с) Электронная Энцыкляпэдыя, 2003-2020