Парадак Званочкакветныя (Campanulales), сямейства Званочкавыя (Campanulaceae)
Статус. I катэгорыя. Рэдкі від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення.
Значэнне ў захаванні генафонду. Эўрасібірскі рэліктавы, па паходжанню лесастэпавы від, які знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах і астраўных участках за паўночнай мяжой арэала [1, 2]. Дэкаратыўная, лекавая і меданосная расліна.
Кароткае апісанне. Шматгадовая травяністая расліна з прамым, густааблісцелым, голым рабрыстым сцяблом вышынёй 50-120 см. Прыкаранёвае лісце доўгачаранковае, яйкападобна-прадаўгаватае або эліпсоіднае; сцябловае - чаргаванае, зубчастае, больш вузкае, размешчана спіральна. Кветкі шматлікія, паніклыя, светла-блакітныя або светла-ліловыя, рэдка белыя, у гронкападобных або пірамідальных суквеццях. Вяночак трубчаста-званочкавы, даўжынёй 14-20 мм. Плод - зваротнагрушападобная сухая каробачка.
Асаблівасці біялогіі. Цвіце ў ліпені-жніўні, пладаносіць у верасні. Размнажэнне насеннае.
Пашырэнне. Эўропа (акрамя паўночных раёнаў), Азія (поўдзень Заходняй Сібіры, Казахстан) [3]. У Беларусі вядомы месцазнаходжанні ў Калінкавіцкім і Пружанскім раёнах; паводле літаратурных і гербарных звестак - паблізу Горадні, Камарына, Лоева, Магілева [4, 5].
Месцы росту. Сухія дубовыя і мяшаныя лясы, зараснікі хмызняку і поймавыя лугі, лясныя паляны і ўзлескі [2-5].
Характар росту. Расце невялікімі групамі і асобнымі экземплярамі.
Асноўныя абмежавальныя фактары. Высечка лесу з трансфармацыяй зямель, празмерныя рэкрэацыйныя нагрузкі (вытоптванне, зрыванне квітучых раслін), касьба, выпас жывёлы.
Культываванне. Вырошчваецца ў ЦБС АН Беларусі.
Прынятыя меры аховы. Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981 г. [6]. Ахоўваецца ў Белавежскай пушчы.
Неабходныя меры аховы. Рэвізія ўсіх вядомых месцазнаходжанняў, арганізацыя спецыялізаваных батанічных заказнікаў, выяўленне новых месцаў росту і іх ахова, увядзенне ў культуру, рассяленне ў прыродныя ўмовы.
Літ.: 1. Козловская, Парфенов, 1972; 2. Редкие и исчезающие виды..., 1987; 3. Флора Европейской части СССР, т. 3, 1978; 4. Флора БССР, т. 4, 1955; 5. Пачоский, 1901; 6. Чырвоная кніга БССР, 1981.
Л.Семярэнка
