Парадак Асакакветныя (Cyperales), сямейства Асаковыя (Cyperaceae)
Статус. I катэгорыя. Вельмі рэдкі від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення.
Значэнне ў захаванні генафонду. Сярэднеэўрапейскі лугавы рэліктавы від, які знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах за ўсходняй мяжой арэала [1].
Кароткае апісанне. Шматгадовая двухдомная травяністая расліна са шматлікімі шурпатымі рабрыстымі прамастойнымі сцёбламі вышынёй 10-40 см, якія знізу абкружаны карычнева-цёмна-бурымі ліставымі похвамі. Утварае шчыльныя дзярнінкі. Ліставыя пласцінкі шчацінападобныя, карацейшыя за сцябло. Каласкі адзіночныя, аднаполыя. Мяшочкі адтапыраныя, прадаўгавата-ланцэтныя, спераду моцна пукатыя, з патоўшчанымі краямі і жылкамі, паступова патанчаюцца ў доўгі, слаба выгнуты носік [2].
Асаблівасці біялогіі. Цвіце ў канцы красавіка - пачатку траўня, пладаносіць у чэрвені. Насенне (2-4) завязваецца на адным генератыўным парастку. Размнажэнне пераважна насеннае, радзей вегетатыўнае.
Пашырэнне. Горныя раёны Сярэдняй і Атлантычнай Эўропы - Балканскі паўвостраў [2]. У Беларусі вядомы месцы росту ў Віцебскім, Пружанскім і Пухавіцкім раёнах [3]. Раней указвалася для Белавежскай пушчы, наваколля Пружан, Менскай і Магілеўскай губерній.
Месцы росту. Сырыя і забалочаныя лугі з крыніцамі. Аддае перавагу багатай карбанатамі глебе.
Характар росту. Расце адзіночнымі купінамі і невялікімі групамі.
Асноўныя абмежавальныя фактары. Гаспадарчая трансфармацыя зямель, водапаніжэнне і гідрамеліярацыя, перавыпас жывёлы, празмерныя рэкрэацыйныя нагрузкі.
Культываванне. Звестак няма.
Прынятыя меры аховы. Занесена ў Чырвоную кнігу СССР з 1978 г. [5, 6]. Ахоўваецца ў спецыялізаваным батанічным заказніку «Веленскі».
Неабходныя меры аховы. Кантроль за станам папуляцый, абмежаванне антрапагеннага ўздзеяння, выяўленне новых месцаў росту, увядзенне ў культуру, рассяленне ў прыродныя экатопы.
Літ.: 1. Редкие и исчезающие виды..., 1987; 2. Флора Европейской части СССР, т. 2, 1978; 3. Даныя гербарыя ІЭБ АН Беларусі; 4. Пачоский, 1900; 5. Красная книга СССР, 1978; 6. Красная книга СССР, 1985.
Л.Сімановіч
