Званочак шыракалісты (Campanula latifolia L., 1753)
Парадак Званочкакветныя (Campanulales), сямейства Званочкавыя (Campanulaceae)

Статус. III катэгорыя. Рэдкі від, які трапляецца ў невялікай колькасці на абмежаваных тэрыторыях.
Значэнне ў захаванні генафонду. Эўрасібірскі рэліктавы, па паходжанню таежны від, які ў Беларусі знаходзіцца ў ізаляваных лакалітэтах на паўднёвай мяжы арэала [1]. Дэкаратыўная і харчовая расліна.
Кароткае апісанне. Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 50-120 см. Сцябло простае, голае або злёгку апушанае, унутры пустое. Лісце з мяккім апушэннем, яйкападобна-прадаўгаватае, няроўнапілаватае; прыкаранёвае доўгачаранковае, сцябловае кароткачаранковае, верхняе сядзячае. Кветкі размешчаны па адной у пазухах лісця, верхнія - у кароткай гронцы. Вяночак блакітнавата-ліловы або ліловы, рэдка белы, да 6 см даўжынёй. Плод - сухая паніклая каробачка.
Асаблівасці біялогіі. Цвіце ў чэрвені-ліпені, пладаносіць у ліпені-жніўні. Размнажэнне насеннае.
Пашырэнне. Эўропа (акрамя крайняй поўначы) і Заходняя Азія [2]. У Беларусі вядомы месцы росту паблізу Віцебска, Магілева, Менска, у Валожынскім, Верхнядзвінскім, Вілейскім, Віцебскім, Глыбоцкім, Горацкім, Дзяржынскім, Клімавіцкім, Лёзненскім, Шумілінскім раёнах [3]. Раней адзначаўся ў наваколлі Горадні [4].
Месцы росту. Вільготныя шыракаліста-яловыя лясы, шэраальшанікі, берагі лясных рэчак і ручаёў [5].
Характар росту. Расце невялікімі групамі або асобнымі экземплярамі.
Асноўныя абмежавальныя фактары. Высечка лесу з трансфармацыяй зямель, празмерныя рэкрэацыйныя нагрузкі (вытоптванне, збор квітучых раслін), змяненне гідралагічных умоў росту.
Культываванне. Вырошчваецца ў ЦБС АН Беларусі [6].
Прынятыя меры аховы. Ахоўваецца ў Налібоцкай пушчы і батанічных мікразаказніках мясцовага значэння ў Віцебскім і Верхнядзвінскім раёнах [7]. Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981 г. [5].
Неабходныя меры аховы. Рэвізія вядомых і выяўленне новых месцаў росту, арганізацыя батанічных заказнікаў, забарона несанкцыянаванага збору раслін, мэтавая аптымізацыя ўмоў росту, шырокае ўвядзенне ў культуру, рассяленне ў прыродныя ўмовы.

Літ.: 1. Козловская, Парфенов, 1972; 2. Флора Европейской части СССР, т. 3, 1978; 3. Редкие и исчезающие виды..., 1987; 4. Пачоский, 1901; 5. Чырвоная кніга БССР, 1981; 6. Кухарева, Пашина, 1986; 7. Ахоўныя расліны..., 1983.

Л.Семярэнка

Паведаміць пра недакладнасьць