ВОЧЫ (вока). 1. Пра колер (вачэй): агатавыя, аксамітна-цёмныя, аксамітна-чорныя, арэхавыя, белазорыя (аўт.), бірузовыя, блакітна-прамяністыя, блакітныя, васількова-блакітныя, васільковыя, вельмі светлыя, вільготна-цёмныя, вільготныя, вішнёва-чорныя, жаўтавата-карыя, залатыя, залаціста-зялёныя, залацістыя, карыя, маслінавыя, незвычайна ясныя, светла-блакітныя, светлыя, сінія, сінявата-шэрыя, сіняватыя, цёмныя, чорныя, чысцютка-сінія, шэра-сінія, шэрыя, шэрыя з зелянінкай, яркія, ясна-сінія, ясныя  блеклыя, бялёсыя, бясколерныя, выцвілыя, жоўтыя, злінялыя, млява-блакітныя, паблеклыя, попельныя, празрыстыя, сталёвыя.

У агатавых вачах яго [Дзіміна] загойсалі вясёлыя чорцікі (У.Карпаў). Аксамітна-чорныя вочы, здавалася, засланялі сабой... увесь твар (В.Хомчанка). Біскуповіч Януш усміхнуўся аксамітна-цёмнымі вачыма (У.Караткевіч). Царук падышоў да яе [Алімпіяды] і глядзеў з-пад прыплюснутай кепачкі маленькімі арэхавымі вачыма (І.Пташнікаў). Толькі здзіўлена... [дзед] лыпаў вялікімі белазорымі вачыма... (Б.Сачанка). У жонкі Ніканора бірузовыя вочы (З.Бядуля). Жанчына сумна ўздыхнула... і ў яе вачах, блакітных, засяроджаных, успыхнуў на момант агеньчык (Б.Сачанка). Даўно знаёмы яму прамы, адкрыты позірк яе [Каціных] вялікіх, блакітна-прамяністых вачэй (М.Ваданосаў). Пад густымі саламянымі бровамі... вельмі светлыя вочы (Я.Брыль). Янка Купала... быў чалавекам прыгожым — з удумлівым поглядам васількова-блакітных вачэй (А.Лойка). Як і раней, не было, здавалася, такой хвіліны, каб вочы яе [Ганніны], вільготна-цёмныя, падобныя на спелыя вішні, былі абыякавыя, нудлівыя, увесь час блішчэла, ззяла ў іх няўціхнае хваляванне (І.Мележ). Яна бачыць сіняватыя матчыны вочы, сумныя і вільготныя, што пазіраюць на яе з пяшчотай (І.Мележ). У іх [Ганніных вачах] таксама ж нешта таілася, у цудоўных вішнёва-чорных вачах (І.Мележ). Саханюк меў даволі прыгожы твар, але малавыразныя, жаўтавата-карыя вочы яго крыху псавалі (Я.Колас). Яе [Машыны] залатыя вочы раптам адплылі некуды, на іх месцы закалыхаліся зялёныя хвалі мора (І.Шамякін). Залаціста-зялёныя вочы ката з вузкімі цёмнымі рыскамі глядзелі задуменна (З.Бядуля). Ранены спыніўся... зірнуў на Олю. Вочы, вялікія, карыя, былі вельмі падобны на вочы ўрача (І.Мележ). [Аля] глянула проста ў яго вочы сваімі... вільготнымі, незвычайна яснымі вачамі (І.Мележ). Маслінавыя вочы [Пачулія] затуманіліся (Э.Самуйлёнак). Крушынавы светлыя вочы зноў сталі добрыя (Я.Брыль). Вялікія светла-блакітныя вочы глядзелі па-дзіцячы даверліва (Я.Брыль). Зажурыліся вочы сінія непагодаю, быццам на дождж (М.Танк). Прывыкайце, мае сіні вочы, Адны начаваці (Д.Бічэль-Загнетава). Прачытаўшы ўсю дыктоўку, настаўніца паглядзела на маленькі ручны гадзіннік, потым на сваіх вучняў, паглядзела ўжо інакш, — строгія сінявата-шэрыя вочы яе чакалі (І.Мележ). Я вочы цёмныя, бяздонныя Так блізка ўбачыў першы раз (П.Панчанка). Перад ім [Кастусём] стаялі брыгадзір трэцяй брыгады Абуховіч і яшчэ адна жанчына... з лагоднымі чорнымі вачыма (І.Мележ). Прастадушна здзівіўся Глечык, узняўшы на хлопца вялікія чысцютка-сінія вочы (В.Быкаў). Невялікі твар яе [Алены], усыпаны каля малых шэра-сініх вачэй і на тонкім носе дробнымі крапінкамі вяснушак, густа пачырванеў (І.Мележ). Шэрыя мяккія Ганчаронкавы вочы пацямнелі (А.Кудравец). Ён [Зыбін] заўважыў, што вочы яе, добрыя, шэрыя з зелянінкаю, напаўняюцца слязамі (І.Мележ). ...Яркія, рухавыя вочы старога хітравата заблішчэлі (І.Мележ). Алеся ўсміхнулася матцы... і спасцярожлівымі дзіцячымі вачыма, яснымі і чыстымі, як крыніца на цёмным дне, паглядзела ў матчыны вочы (Я.Колас). Твар Марыйкі быў далікатны, вочы ясна-сінія (В.Васілёк). “Пан Стась” — асаднік. Бялёсыя, светлыя, амаль бясколерныя вочы (Я.Брыль). А ў шараватых, блеклых, стомленых вачах [старога] ужо да смерці затаіўся ніцы сум (Я.Брыль). Ззаду ўсіх ішла ў затаёным роздуме, з глыбокім страхам у выцвілых вачах, старая кабета (З.Бядуля). Жоўтыя журботныя вочы Чапідзе глядзелі некуды ўдалячынь разгублена і рассеяна (В.Хомчанка). Каго ты цураешся? Маці сваёй? Бо рукі яе Ў мазалях і апёках, Злінялыя вочы, Ватоўка на ёй, Струменьчыкі поту на шчоках (С.Грахоўскі). Яна [гаспадыня] уперлася ў яго дабрадушна-тупым позіркам неяк млява-блакітных вялікіх вачэй (Я.Брыль). Паблеклыя вочы яе [маці] глядзелі на свет з-пад нізка насунутай хусткі, здаецца, зусім абыякава (Я.Брыль). Сухава... утаропіла на Захара вялікія попельныя вочы (А.Савіцкі). Афіцэр падпёр губамі нос, паглядзеў празрыстымі, бы вадзянымі вочкамі... (П.Місько). Але жахлівей за ўсё былі вочы [Раманавы] ... то шэрыя, то сталёвыя (У.Караткевіч).

2. Пра выраз, стан (вачэй); пра характар позірку: агнёвыя, агністыя, адкрытыя, аксамітныя, арліныя, бліскучыя, блішчастыя, бойкія, быстрыя, бяздонныя, вострыя, вясновыя, глыбокія, жывыя, зоркія, зыркія (разм.), іскрыстыя, крыштальныя, маладыя, падабрэлыя, пагодныя (аўт.), палкія, палымяныя, памаладзелыя, празорлівыя, празорныя (разм.). прамяністыя, праніклівыя, рахманыя, рухавыя, рэзвыя, сонечныя, чыстыя  абмярцвелыя, асавелыя, асалавелыя, бяльматыя, бяссонныя, бясстрасныя, вадзяныя, драўляныя (аўт.), дрымучыя, завялыя, заняпалыя, заплыўшыя, застылыя, калючыя, косыя, ледзяныя, ліхаманкавыя, масляныя, мігатлівыя, млявыя, мутныя, натруджаныя, немігатлівыя, непрыкметныя, непрытомныя, нерухомыя, памутнелыя, патухлыя, пранізлівыя, прытухлыя, санлівыя, сівыя (аўт.), спакутаваныя, спасцярожлівыя, спыненыя, стамлёныя (разм.), старыя, стомленыя, шкляныя, шырока расплюшчаныя.

І вочы яго агнёвыя Аж лёд растаплялі зімой (П.Прыходзька). Кароне маёй усё чагось не стае... Што значаць мне белыя грудзі мае, Мой голас, што досвітнай птушкай пяе, Агністыя вочы і рукі, як хмель? (Я.Купала). Прыгожы быў позірк светла-блакітных вачэй, адкрытых і чыстых, як само бясхмарнае неба, паўторанае ў крынічным люстры бяскрайняга возера (Я.Брыль). Вы ж збіліся з сцежкі, вас ноч ахапіла, Арліныя вочы патухлі (Я.Колас). Позірк яе [Марфіных] бліскучых вачэй быў скіраваны на мужа (І.Чыгрынаў). Насця адышла да парога, уступіла хлопцу ўвесь круг, не зводзячы з яго блішчастых гарачых вачэй (В.Карамазаў). Жывыя і бойкія вочкі яе [Габрынькі] так і свяціліся радасцю (Я.Колас). Дзед Талаш быстрымі, вострымі вочкамі прабег па тварах вайскоўцаў (Я.Колас). Жанчына азірнулася і на які момант уставілася на Слімака глыбокімі, бяздоннымі вачыма (М.Лынькоў). Зоркія вочы Палазка разгледзелі ўзброеных салдат (Я.Колас). А дзед перавёў на прышэльца калючыя, зыркія вочы (Я.Колас). На Охту, пацішэлую даўно, Ішоў юнак з іскрыстымі вачыма (С.Грахоўскі). Крыштальныя вочы [лірніка] На сонца высока Занёс асцярожна Наднёманскі сокал (М.Танк). Трудна, крыўдна жыць на свеце Між нячулымі людзьмі, Не раз вочы маладыя Заліваюцца слязьмі (Я.Купала). Сяржант падабрэлымі вачыма разглядае яго [палоннага] (В.Быкаў). Ад радасці вочы мае расцвілі, пагодныя, памаладзелыя (А.Вялюгін). Ды пакінуў слімень свой наседжаны корч, Рукі гневу крутнулі яго дагары. Мы спалілі яго злосцю палкіх вачэй... (П.Броўка). Адзін Рыхард Зольц спахмурнеў, быццам ноч, Не зводзіць з Дубягі празорлівых воч (М.Танк). І вокам празорным ён [арол] даль азірае, І гучныя крыкі над полем раняе (Я.Колас). Дзяўчына зірне на іх [партызанаў] такім прамяністым вокам, як у самую душу загляне. І адразу знікне напускны форс і шык хлопцаў (М.Лынькоў). Ракіта падняў на яго [Бадзейку] праніклівыя вочы (Я.Колас). Вачаняты, жывыя, рухавыя, пазіралі ў блакітную празрыстасць неба, дзе праносіліся зрэдку імклівыя самалёты (М.Лынькоў). Алеся, бедная Алеся, краса наднёманскіх дзяўчат! Ты сінь азёрнага Палесся Адбіла ў сонечных вачах (П.Трус). Яго вочы былі абмярцвелыя, спыненыя... (М.Лобан). Нарэшце ён падняў галаву, зірнуў асавелымі вачыма Ігналю ў твар (М.Лупсякоў). Хлопец стаяў цяпер... лыпаючы быстра-быстра асалавелымі вочкамі (М.Лынькоў). Бяльматыя вочы, у якіх так і б’ецца неўтаймаваны жах, палахліва скіроўваюцца... на сонца (Б.Сачанка). Здаецца, мала вачэй бяссонных, Каб хвалю кожную прывітаць (М.Танк). Афіцэр перакінуўся некалькімі словамі з падначаленым І ўрэшце абыякавым позіркам бясстрасных вачэй працяў палоннага (В.Быкаў). Салдат нёс свой аўтамат у руцэ і пільна шнырыў лупатымі вадзянымі вачыма па баках (А.Якімовіч). Прохараў сядзіць на сваім экскаватары, як статуя. Твар жалезны і вочы драўляныя (У.Краўчанка). Незвычайнымі былі толькі вочы [мужыка]. Чорныя, дрымучыя, яны з непрыхаванай нянавісцю глядзелі на пана Кроера (У.Караткевіч). Стомлена глядзелі заняпалыя вочы, і ўвесь твар яго [Чычына] неяк змяніўся, зрабіўся больш халодны, суровы (М.Лынькоў). Заплыўшыя шэрыя вочы [Плішчынскага]... пазіралі калюча, пранізліва (І.Навуменка). Ён глянуў на яе косым вокам (М.Лынькоў). [Феня] з Антона не зводзіла сваіх млявых вачэй (М.Ракітны). Спачатку Ўладзіка, пасля Алеся... вахман абвёў грозным позіркам мутных вачэй (Я.Брыль). Цела прыемна ныла, адпачываючы пасля трохгадзіннага сядзення за рулём, натруджаныя вочы з асалодай адпачывалі на ласкавай зеляніне (Я.Брыль). На Захара ўмольна зірнулі немігатлівыя і блішчастыя, крыху раскосыя вочы (А.Савіцкі). Дзед... пазіраў на свет нейкімі непрытомнымі вачыма (А.Якімовіч). З чорных правалаў, якія ўтварыліся раптам на матчыным твары, глядзелі да жудасці нерухомыя, страшныя вочы (Б.Стральцоў). Сяргей Карага бледны, з памутнелымі вачамі стаяў, прыпёршыся да сцяны (Я.Колас). Кажушок на прыгнутых плячах, Боль пякельны ў патухлых вачах (Г.Бураўкін). Неба мне гаварыла: Не хоча яно Азарацца агнямі, Пажарамі зноў І глядзець на застылыя вочы людзей (М.Танк). Асабліва кідаўся ў вочы з усяе гэтае кампаніі стары шляхціц з пранізлівымі зеленкаватымі вачамі (Я.Колас). Не дружы з панамі, Бедзен мужычок. Стаіш у парозе з шапкаю ў руках, Патухлыя вочы водзіш па панах (Я.Купала). Ён [Раман] глянуў на каня санлівымі вачыма... (Я.Колас). Гэтак слухае, выслухаў князя гусляр, Заіскрыліся вочы сівыя (Я.Купала). Яна [маладзіца] зірнула дзеду ў вочы сваімі шэрымі спасцярожлівымі вачыма (Я.Колас). Я трапятаў, нібы сініца, Самкнуць не мог стамлёных воч (А.Бачыла). У спакутаваных вачах [Люды] цяплілася прытоеная радасць (М.Лынькоў). Стомленымі вішнёвымі вачыма паглядвала [Ганна] на гасцей, не магла адагнаць зноў адчування, быццам бы ўсё ў сне (І.Мележ). Чамусьці па-ранейшаму няёмка было глядзець у яе [Джуліі] глыбокія, шырока расплюшчаныя вочы (В.Быкаў).

3. Пра форму, памер, абрысы (вачэй): агромністыя, акруглыя, буйныя, выразныя, вялікія, глыбокія, доўгія, звужаныя, круглыя, малыя, невялікія, прадаўгаватыя, пушыстыя, шырокія  вераб’іныя, вузкія, вылупленыя, вырачаныя (разм.), вытарашчаныя (разм.), глыбока-запалыя, дробныя, запалыя, зіркатыя, зяркатыя (разм.), каровіны, лупатыя, мышыныя, незвычайна вырачаныя (разм.), плоскія, птушыныя, пукатыя, раскосыя, рачыныя, савіныя, тхарыныя.

Ніколі яшчэ Гораў не бачыў такога аблічча. Густыя цёмныя бровы, якія здаваліся б амаль мужчынскімі, каб не агромністыя, як чорныя азёры, бліскучыя вочы... (У.Караткевіч). Лабановіч глянуў ёй [Ядвісі] у вочы, у гэтыя акруглыя цёмныя і такія слаўныя выразныя вочы (Я.Колас). Сівы глянуў яму [Міколу] у вочы вялікімі, поўнымі слёз вачыма (Я.Брыль). Вочы — глыбокія сінія вочы — пакінулі раптам смяяцца (Я.Брыль). Ірына бачыла яго цёмны профіль. Потым доўгія вочы, што цяжка зірнулі на яе (У.Караткевіч). У звужаных вачах выспела шчырае здзіўленне (А.Савіцкі). Жанчына пазірала на дзеда Талаша шэрымі круглымі вачыма з-пад тонкіх дуг чорных броваў (Я.Колас). Лабановіч, зблізку ўбачыўшы яе [дзяўчыны] твар з бліскучымі прадаўгаватымі вачамі, злёгку здрыгануўся (Я.Колас). Глянуўшы на Андрэя пушыстымі вачыма, яна сказала: “Я думала, вы мяккі і добры” (У.Караткевіч). Люба шырокімі вачыма глядзела яму [чалавеку] проста ў вочы (К.Чорны). Ён [вартавы] правёў за імі вытарашчанымі вачыма — зусім не арыйскімі, нейкімі цёмнымі, вераб’інымі (П.Місько). Падслепаватыя вырачаныя вочы, яго [Мурашкі] сонна плюскалі (В.Хомчанка). У незвычайна вырачаных круглых сіняватых вачах каня быў жах... (І.Мележ). Васіліна Карпаўна з-пад далоні невялікімі, глыбока-запалымі вачыма глядзела ўніз на ваду, на якой хмурылася рабацінне, што ціха падбягала да берага (І.Мележ). Запара, стрымліваючы дзікаватага каня, дробнымі няласкавымі вачыма паглядаў... на салдат (І.Мележ). Волак... зноў устаўляў свае запалыя вочы на Казлюка (Р.Няхай). Афіцэр спыніўся, Яго зіркатыя алавяныя вочы з жахам глядзелі на Палазка (Я.Колас). Падымаецца Пятро Бацюк... Зяркатыя вочы яго кідаюць іскры (Я.Колас). Нарэшце Рыжы... падняў галаву і ўставіўся на Саўку пранізлівымі лупатымі вачамі (Я.Колас). Шустры паўзіраўся ў Саўку мышынымі вочкамі (Я.Колас). Плоскія алавяныя вочы Гвардыяна пачалі трывожна шныпарыць па баках, нібы шукаючы нейкае апоры (М.Зарэцкі). Неўзабаве прыйшоў Макееў... Цёмна-русы, з трошкі раскосымі мякка-светлымі вачыма на шырокім абветраным твары (А.Марціновіч). Худзенькі, цёмны, з выпучанымі рачынымі вачыма, ён гаварыў спяшаючыся (Я.Якімовіч). Савіныя вочы Сыкуна забегалі па людзях, як бы шукаючы іх спагады, падтрымкі (М.Лынькоў). [Глушак] узяў лыжку, зачэрпнуў з чыгуна баршчу, тхарынымі вачыма павёў па ўсіх, хто сядзеў (І.Мележ).

4. Пра выражэнне пачуцця, стану, характару чалавека і інш., што адлюстроўваюцца ў вачах: адважныя, адданыя, безабаронна-сінія (аўт.), безабаронныя, бесклапотныя, бестурботныя, бясстрашныя, ветлыя, вольныя, выразлівыя, вясёлыя, гарачыя, гарэзлівыя, гарэзныя, гасцінна-вясёлыя, гордыя, гуллівыя, дабрадушныя, даверліва-радасныя, даверлівыя, дапытлівыя, дасціпныя, дзівавідныя (аўт.), дзікавата-цікаўныя, дзіўныя, добрыя, жаданыя, жартаўлівыя, жыццярадасныя, задуменна-пяшчотныя, задуменныя, задумлівыя, закахана-раўнівыя (аўт.), закаханыя, замілаваныя, зачараваныя, зіхотка-радасныя (аўт.), кемлівыя, клапатлівыя, лагодныя, ласкавыя, летуценныя, любімыя, наіўна ясныя, натхнёныя, невінаватыя, незвычайна дзіўныя, непадкупныя, непакорлівыя, непакорныя, нявінныя, нядрэмныя, пакорлівыя, палкія, па-рыбацку цярплівыя (аўт.), патрабавальцыя, пацяплелыя, пачцівыя, пільныя, прарочыя, праўдзівыя, прывабныя, прыветлівыя, пяшчотныя, радасна-пакутныя (аўт.), радасныя, разумныя, рахманыя, рашучыя, руплівыя, салодкія (аўт.), слаўныя, смелыя, смяшлівыя, сонечныя, спагадлівыя, спагадныя, спакойныя, спрактыкаваныя, строгія, сур’ёзныя, суровыя, уважлівыя, удумлівыя, удзячныя, умольныя, усхваляваныя, цёплыя, цікаўныя, ціхія, цудоўныя, чароўныя, шчаслівыя, шчырыя, ясныя  абураныя, адзічэлыя, адчайныя, адчужаныя (разм.), азартныя, асуджальныя, ачмурэлыя (разм.), балючыя, безуважлівыя (разм.), бессаромныя, бядачыя, бяздушныя, бязлітасныя, вінаватыя, віхурныя, галодныя, гнеўныя, горкія (аўт.), грозныя, дзікаватыя, дужа заклапочаныя, жахлівыя, жорсткія, журботныя, задзірлівыя, задзірыста-насмешлівыя, зайздросныя, засмучаныя, збалелыя, звярыныя, здзічэлыя, злосныя, змрочныя, зухаватыя, казённыя (аўт.), калючыя, каменныя, кплівыя, крыклівыя, леныя (разм.), лісліва-мітуслівыя, ліслівыя, ліхаманкавыя, ліхія, лютыя, маркотныя, марозныя (аўт.), мяцежныя, наіўна-легкадумныя, напоеныя горкім сумам, насмешлівыя, насцярожана-недаверлівыя, насцярожанарасшыраныя, насцярожаныя, не вельмі відушчыя, недаступна жорсткія, нелагодныя, непакорныя, неспакойныя, нудныя, нядобрыя, няласкавыя, пагардлівыя, пакеплівыя, пакутлівыя, пакутна-няўцямныя, палахліва-здзіўленыя, панурыя, панылыя, помслівыя, прагавітыя, прагныя, разгублена-дзікія, раз’ятраныя, самотныя, саркастычна-пагардлівыя, сірочыя, скамянелыя, сквапныя, спалоханыя, страшныя, сумныя, сцюдзёныя, уладныя, унізлівыя (разм.), упартыя, учэпістыя, халодныя, халодныя ў сваёй рашучасці, хітравата-пагардлівыя (аўт.), хітрыя, хцівыя, цяжкія, чужыя, шалёныя, шальмоўскія (разм.), шэра-халодныя (паэт.), ярасныя (разм.).

— Так, так, пан, — Гулік глядзіць на майстра адданымі вачамі (І.Навуменка). Глаша глядзіць на мяне, вочы вялікія, безабаронна-сінія... (А.Адамовіч). Ён стаяў і глядзеў на яе бязважкую фігурку, на шэрыя вочы пад зламанымі бровамі, безабаронныя і насцярожаныя вочы (У.Караткевіч). Яе [Людзіны] вясёлыя, толькі што бесклапотныя вочы адразу зацягнула асеннім туманам (І.Мележ). Хлопец кінуў ветлым вокам: “Слаўны, сёлета ўмалот!” (Н.Гілевіч). Аўгіня ўважліва слухала... і глядзела на бабку ласкавымі, выразлівымі вачамі (Я.Колас). Упіўся Панасюк гарачымі вачыма ў зморшчаны твар роднай маткі (З.Бядуля). Дзяўчына звонка засмяялася і паглядзела на Юрку сваімі гарэзлівымі вачамі (І.Навуменка). Ганна ўбачыла перад сабой... зноў нібы падмазаныя маслам гарэзныя вочы (І.Мележ). Алесь зірнуў у... гасцінна-вясёлыя вочы (Я.Брыль). Ён абавязкова будзе цікаваць за ёю сваімі гуллівымі, бессаромнымі вачыма, прыкмячаць кожны яе рух... (У.Карпаў). Пасвецяць мне даверлівыя вочы, Душу маю палашчыць голас твой... (В.Ракаў). Васіль убачыў вочы — строгія, дапытлівыя і спыніўся (І.Мележ). Яна [дачка] будзе з тваімі вачыма дзівавіднымі (П.Місько). І глядзела яна [Ганна] інакш, — нядаўна адно дзікавата-цікаўнымі вачыма... Але сачылі яны... цяпер з падсцярожлівай, пільнай уважнасцю (І.Мележ). Леановіч глядзеў на зграбную постаць маладога чалавека нейкімі дзіўнымі, саркастычна-пагардлівымі вачыма (У.Караткевіч). Тым часам дзядзька ненарокам Глядзеў на човен добрым вокам (Я.Колас). Зямлі сваёй жаданым вокам [Машэка] Шукае, як канюх расы (Я.Купала). Развіталася Люба з песняй шчырай, дзявочай, Назаўсёды пагаслі жартаўлівыя вочы (П.Броўка). Я ж у сэрцы нязменна і дагэтуль нясу Сініх воч задуменных неразгаданы сум (Н.Гілевіч). Ды вось у вачах маіх паяўляецца яна [мама], з добрымі, задуменна-пяшчотнымі вачыма (В.Жуковіч). Чысты высокі лоб [Станіслава] і цеплыня ў задумлівых вачах прываблівалі (Т.Хадкевіч). Калі Касач адлучаўся куды ў гэту пару, праводзілі яго закахана-раўнівыя вочы — мае і Глашыны (А.Адамовіч). “Шэсць кіламетраў, таварыш старшына!” — замілаванымі вачамі паглядаючы на выпражанага каня, адказаў Карніцкі (М.Паслядовіч). Ён стаяў, не рухаючыся з месца, і зачараванымі шчаслівымі вачыма глядзеў ёй [дзяўчыне] услед (А.Васілевіч). Здалося яму [Івану], цэлую вечнасць не бачыў ён гэтых зіхотка-радасных вачэй (В.Быкаў). Усё тут было дагледжана, прыбрана, на ўсім бачылася клапатлівае вока гаспадара (К.Цвірка). Прысадзістая, у сінім камбінезоне, постаць камбрыга нібы скамянела, шэрыя лагодныя вочы не адрываліся ад машыны (І.Мележ). Настаўніца з серабрыстымі скронямі, клапатлівая і строгая жанчына, доўга глядзела на Рыгорку сваімі ласкавымі вачыма (Я.Колас). Ружэ парушыў гэтае маўчанне... Цярплівасць надарвалася, і маладое сэрца — з болем крыўды і... страсцю нянавісці — успыхнула раптам і, бяссільнае, толькі заплакала. А за ім заплакалі і чорныя летуценныя вочы (Я.Брыль). І нават уночы Сцішалі трывогу Любімыя вочы Байца маладога (П.Броўка). Прыгожы, рослы, з наіўна яснымі і чыстымі вачыма былы яе [Алін] таварыш (І.Мележ). Вочы яе не верылі. Незвычайна дзіўныя былі сёння гэтыя вочы, якія так умелі калісьці смяяцца, як строга і рашуча яны глядзелі (І.Мележ). У позірку яе [мачыхі] нелагодных, унізлівых вачэй было насцярожанае: чаго прыйшлі? (І.Мележ). Відаць, здагадаліся каты Па бляску вачэй непакорных, Па нашай маўклівасці грознай, Што нават і мёртвыя могуць Надзею будзіць і рашучасць (М.Танк). Двое палонных — не асабліва, праўда, спяшаючыся, але варушачыся пад нядрэмным вокам наглядчыкаў — накопвалі за дзень шэсцьдзесят — семдзесят кашоў [бульбы] (Я.Брыль). Памятаю нашу настаўніцу Лідзію Сулкоўскую, маладую жанчыну з пакорлівымі, як бы вінаватымі вачыма (Я.Скрыган). Ужо і стомленыя, але яшчэ ўсё па-рыбацку цярплівыя, быстрыя вочы знайшлі-такі ў вясёлым бляску залатой вады патрэбнае (Я.Брыль). Зыбін агледзеў вясёлымі, пацяплелымі халодна-шэрымі вачыма шырокі двор, абсаджаны маладымі клёнамі (І.Мележ). Пільнае вока чырвонаармейца разгледзела штучна насаджаныя кусты на адхоне ўзгорка (Я.Колас). Якімі ж ты [Песцель] нас бачыў з эшафота, калі глядзеў прарочымі вачамі? (Н.Тулупава). Прысеўшы паблізу пад лапкай яліны, добрымі, пяшчотнымі вачыма сачыла, як ён [Зыбін] еў хлеб з салам (І.Мележ). Колькі бязмерна роднага было ў іх, гэтых радасна-пакутных вачах (В.Быкаў). О, колькі яна [зямля] у сённяшні дзень пабачыла радасных вачэй! (І.Чыгрынаў). Высокі і статны, з разумнымі вачыма, ён [Ян Босак], здаецца ўсё і дакладна бачыў, фатаграфаваў памяццю (Ф.Янкоўскі). Раптам Загорскі ўбачыў, што добрае, трохі разгубленае ад ціхага замілавання аблічча нібы падсохла і стала жорсткае. Рахманыя вочы востра звузіліся (У.Караткевіч). І праўда, — вось ён, Мікіта Самійлавіч, глядзіць на мяне трошкі іншымі, рашучымі вачыма (Я.Брыль). Апошні раз зірнуў руплівым вокам На нас маяк кранштацкі і пагас (П.Панчанка). Лёня па-блазенску схаваўся за лямку, каб не бачыць Чэсіных хітраватых, салодкіх, сонечных вачэй... (Я.Брыль). Ясныя, слаўныя вочкі яе [Аленкі] зрабіліся незвычайна строгімі (Я.Колас). Шэрыя смелыя вочы... Няўжо гэта не той самы Васіль, якога ён ведаў і любіў у атрадзе? (І.Мележ). Ядвіся ўскінула на настаўніка свае вясёлыя смяшлівыя вочы (Я.Колас). У смутны час мілей сардэчнасць... Таварышава сарамлівасць, вачэй спагадных аганькі... (Е.Лось). Язэп зірнуў удаль спакойнымі задуменнымі вачыма (З.Бядуля). Тры пары вострых спрактыкаваных вачэй моўчкі глядзелі на тое, як падыходзяць тры машыны (Я.Брыль). О, не! Такіх вачэй суровых, Дзе сталая туга, дзе боль і гнеў, У тры гады ніколі я не меў (П.Панчанка). Люда спакойна падняла круты белы лобік, яснымі, уважлівымі вачыма стала глядзець на настаўніцу (І.Мележ). Клебер глядзеў на Пацейчыка ўдзячнымі вачыма... (К.Чорны). [Зінаіда] павярнула галаву ў яе [Рэнаты] бок, бачыла ўмольныя, тужлівыя вочы (А.Савіцкі). Ганна, як і раней, не зводзячы з яе [Параскі] усхваляваных, неспакойных вачэй, кіўнула (І.Мележ). Тут быў і дзікаваты дзявочы сорам, які яна [Жэнька] перамагла толькі сёння, і першы вялікі жаль, які вось зноў наплывае на цёплыя вочы... (Я.Брыль). Як толькі я зашамацеў паблізу лісцем, хлопец падняў галаву і паглядзеў на мяне вялікімі і цікаўнымі вачыма (Б.Сачанка). Ён [Сцяпан] па-ранейшаму не адводзіў ад Апейкі ціхіх, задуменных вачэй (І.Мележ). У іх [Ганніных вачах] таксама ж нешта таілася, у цудоўных, вішнёва-чорных вачах (І.Мележ). — Ты ведаеш, што ты ў мяне ў руках? — памаўчаўшы знячэўку спытаў ляснік. — Я ў тваіх руках? — ускінула Ганна на лесніка чароўныя вочы (Я.Колас). Маці з сынам абое сядзелі на тапчане і не зводзілі адзін з другога шчаслівых вачэй (І.Чыгрынаў). Валя павярнула галаву да яго [Валодзі], і ён убачыў па шчырых светлых вачах, што яна верыць усяму нагаворанаму (А.Жук). І нідзе не схавацца Ад сынавых ясных вачэй (Г.Бураўкін). Сымон глядзеў... адзічэлымі вачыма, увесь дрыжаў і, мабыць, не ведаў, на якім ён свеце (А.Чарнышэвіч). І нечакана свята стала трызнаю: Праводзіў я адчайнымі вачмі, Здавалася мне, самае вялізнае, Што век за векам рухае людзьмі (П.Макаль). І калі ён [Заслонаў] выходзіў ад... рабочых, адчуваў на сваёй спіне злобныя, пранізлівыя позіркі адчужаных воч (М.Лынькоў). Валерка паглядзеў на яго [Ратнікава] раптам нейкімі балючымі вачыма (І.Пташнікаў). Пачырванелыя ад бессанні яго [Саўчанкі] вочы сталі яшчэ больш безуважлівымі і панылымі (М.Лупсякоў). У хатцы старой у гэту завею Лучынка свеціць святлей то цямней, Там дзеткі малыя з маткай сваею Льюць горкія слёзы з бядачых вачэй (Я.Купала). Хлопец мімаволі сціснуў аўтамат: змерыў Грэчку бязлітаснымі блакітнымі вачамі (І.Мележ). Ты кажаш, вочанькі ў яе Блакітныя, Нябёсныя! А я іх бачу, браце мой, Віхурнымі і злоснымі (П.Броўка). Ён [хлопчык] глядзеў галоднымі вачмі, як вораг еў (П.Панчанка). Сабраны ў агні гэтым іскры пажараў, Пякучая помста і чырвань штандараў, Прабітых жалезам, І белая ярасць сцюдзёных маланак І гнеўныя вочы ўдоў-партызанак (П.Панчанка). З-пад болю, з-пад снегу, з-пад няўтульнага дажджу, з усёй айчыннай волі і няволі на свет вачамі горкімі гляджу (Е.Лось). Ён [Венік] натапырыўся, зрабіў грозныя вочы (Я.Брыль). І нейкі выраз вачэй дзіўны — самотныя, дужа заклапочаныя вочы (А.Савіцкі). І дзяўчынка маўчыць, унурыўшыся, глядзіць спалохана, глядзіць — разумнымі, журботнымі вялікімі вачыма... (Я.Брыль). Янка бачыў блішчасты круглы твар суседкі з задзірлівымі вачамі, бачыў, што смяецца яна хціва... (М.Лупсякоў). Сяргей моўчкі... глядзеў на шырокі загарэлы твар, у задзірыста-насмешлівыя вочы (І.Сіўцоў). Стаю я на сопцы, на самай высокай, На захад гляджу засмучаным вокам (П.Панчанка). А ў вачах збалелых Яна слёзы праступаюць (М.Багдановіч). Палонны бліскаў здзічэлымі вачыма, не разумеючы ні слова (М.Лынькоў). У вачах Тосі — бляклых і змрочных — адбіўся сполах (А.Савіцкі). Гэта быў ён. Пастарэлы... з ліхаманкавымі вачамі замест ранейшых быстрых і зухаватых... (Я.Васілёнак). Паміж ім [Алесем] і тварамі родных людзей — зноў нахілены штык і казённыя вочы (Я.Брыль). Байсак, які назіраў за ўсім леным вокам, раптам страпянуўся (М.Лынькоў). З яго [афіцэравай] няскладнай постаці не зводзілі позіркаў багата сялянскіх вачэй, насцярожана-недаверлівых і ліслівых, спалоханых і хітравата-пагардлівых... (І.Чыгрынаў). І раптам дзед сам азірнуўся, як бы яго нешта ўкалола: ...ці не глядзяць і за ім чые-небудзь ліхія вочы (Я.Колас). Я і цяпер яшчэ бачу лютыя каршуновыя вочы, разяўленую дзюбу і растапыраныя кіпцюры (І.Грамовіч). Пятрусь Кухар маўклівы, з глыбока запалымі маркотнымі вачыма, аж згорбіўся неяк за гэты дзень (К.Крапіва). Прыжмурана ён пазіраў навокал, Услаўлены да самых да нябёс, І хто калісь нам іншы зычыў лёс — Дранцвеў перад яго марозным вокам (А.Русецкі). З партрэта глядзіць на нас маладая дзяўчына са светлымі, наіўна-легкадумнымі вачамі (М.Стральцоў). На яго [фельдфебеля] зусім сур’ёзна глядзелі глыбокія, напоеныя горкім сумам вочы юнака (Я.Брыль). Іван Васільевіч убачыў спалох на яе [Надзіным] набалелым твары, прачытаў запытанне ў насцярожана-расшыраных вачах (І.Шамякін). Алесь па прывычцы, ды сёння не вострым, не вельмі відушчым вокам глядзеў праз краты на хмурнае неба і шэраг бяроз, якія чагосьці сумна, нават у тон яго думкам — насцярожана, з непакоем — шапталіся (Я.Брыль). Стаяў [Васіль], апусціў недаступна жорсткія вочы (І.Мележ). Ох, паплыў бы я, здаецца, Хмаркі, разам з вамі, Каб на вёску сваю глянуць Нуднымі вачамі (Я.Колас). Паглядзеў Яхім на бядняцкія хаты нядобрым вокам (Я.Колас). Рудзька з пільнай увагай зразумець нешта ўзіраўся ў яго твар сваімі пакутна-няўцямнымі вачамі (В.Быкаў). І няхай пакеплівыя вочы Немагчыма нават разгадаць (П.Глебка). [Паранены] прыўзняўся і пакутлівымі вачыма на схуднелым твары глядзіць на мяне (В.Быкаў). Справа... стаяў і таксама не зводзіў палахліва-здзіўленых вачэй з немцаў Парфен Вяршкоў (І.Чыгрынаў). Дзед апусціў наніз свае панурыя вочы (Я.Колас). А воўк стаіць воддаль і прагавітымі вачыма смакуе ўжо сваю багатую спажыву (Я.Колас). Ён [Іван Харытонавіч] стаяў сярод поля і прагнымі вачамі акідваў шырокія палеткі (К.Каліна). Вочы Андрэя сталі разгублена-дзікімі (У.Караткевіч). На брацкай магіле — балгарскія ружы. Сірочыя вочы і плачуць і тужаць У трэцяй хаціне (П.Панчанка). Стары нічога не разумеў... Бледны, без шапкі на лысіне, аброслы сівеючай шчэццю, у нейкім рыззі, ён упёрся ў немца скамянелымі вачыма і маўчаў (Я.Брыль). У Сахвеі дужа доўгія рукі і сквапныя вочы: усё, што ні ўбачыць, хочацца забраць, занесці сабе ў двор (Б.Сачанка). Вялікія карыя вочы яе [настаўніцы] глядзяць у шэрыя, ужо спалоханыя Данікавы вочы (Я.Брыль). Толькі на яго [Сярожу], услед яму глядзяць Галіны карыя, сумныя вочы (Я.Брыль). Ён [Крывёнак]... пазірае на мяне чужым позіркам сцюдзёных вачэй (В.Быкаў). Міцька адно знешне занадта гарачлівы, легкадумны. Не, галава ў яго не дурная, вока ўчэпістае... (В.Карамазаў). У прывычнай вечнай скуранцы хадзіў ён [Зыбін] у тыя дні, пануры, паглыблены ў сябе, тоячы настойлівы позірк халаднаватых і шэрых, як лістападаўскія хмары, вачэй (І.Мележ). Ігнат убачыў, што гэта... — дзяцюк гадоў васемнаццаці. Насцярожаныя, халодныя ў сваёй рашучасці вочы (А.Кудравец). А яна [дзяўчына] глядзіць на яго хітрымі шэрымі вочкамі з-пад залацістых брывей (Я.Брыль). А за Якубам у гэты самы час праз шчыліну ў сенцах цікавалі хцівыя Саўкавы вочы (Б.Сачанка). Валошка марудна падняў цяжкія і шэрыя, што свінец, вочы... (В.Карамазаў). [У жанчыны] каса доўгая, залацістая, вочы цёмна-блакітныя і таксама трошкі шалёныя (У.Караткевіч). Ярасныя вочы яго [Багалюбскага] загарэліся, напоўніліся нейкай злою рашучасцю (У.Караткевіч).

* Вочанкі-зоры, вочкі-вачаняты, вочкі-зярняткі, вочы-азёры, вочы-васількі, вочы-зоры, вочы-трохкутнічкі, жучкі-вочы.

Маці не знесла тугі і ў жальбе Вочанькі-зоры закрыла навек (К.Буйло). Ззяюць вочкі-вачаняты валошкавай чысцінёй (В.Жуковіч). [Вавёрка] стаіць і пазірае на іх вочкамі-зярняткамі (А.Кудравец). Да пояса выраслі чорныя косы, Як зоры, іскрыліся вочы-азёры (П.Броўка). Убачу хустку белую ў калоссях ля ракі, І шчокі загарэлыя, І вочы-васількі (А.Русак). Не знойдзеш такой кралі, Як Таццяна Чабарок. Губкі тыя — ну, каралі, Бровы — дужачкі-шнурок. Тонкі стан і тварык белы, Вочы-зоры — ясны дзень (Я.Колас). Сарокін дастаў з кішэні фрэнча мандат і даў яго чэкісту. Той прачытаў хутка, мангольскія вочкі-трохкутнічкі радасна засвяціліся (В.Хомчанка). Гулліва косячы на яго свае жучкі-вочы, яна [Джулія] нягучна, але рытмічна выводзіла незнаёмыя напеўныя словы (В.Быкаў).

Паведаміць пра недакладнасьць