Галоўная старонка Навіны Пра праект Кантакт Спасылкі Кнігі ў PDF/DJVU Канвэртар лацінкі Бібліяграфія
Шукаць:    
 
 толькі ў назьве   шукаць ва ўсіх    віртуальная клявіятура Уставіць беларускае "і" Уставіць у-кароткае (ў)
 
 
 

Яшчарка жывародная (Lacerta vivipara)

Від паўзуноў сямейства сапраўдных яшчарак. Крыху меншая за яшчарку порсткую. Даўжыня цела 4-7 см, разам з хвастом 10-16 см, маса 2-7 г. Колькасць лусак вакол сярэдзіны тулава 30-40. Колькасць папярочных радоў брушных шчыткоў 21-39, сцегнавых пор 7-14. Цемянны і верхні завочныя шчыткі падзелены швом. Маладыя асобіны зверху пафарбаваны ў чорны, цёмна-карычневы або карычнева-бронзавы колер. З узростам (галоўным чынам пасля першай зімоўкі) цёмны фон святлее і з'яўляецца характэрны малюнак - цёмная (нярэдка перарывістая, разбітая на асобныя плямы) паласа ўздоўж хрыбта, а таксама дзве светлыя палоскі на спіне і цёмныя, адносна шырокія палоскі (іншы раз разбітыя на плямы) па баках тулава. У цэлым малюнак даволі зменлівы. Сустракаюцца асобіны, у якіх малюнак наогул не выяўлены, а таксама меланісты - асобіны зусім чорнага колеру. Найбольш характэрная рыса афарбоўкі жывароднай яшчаркі - ярка-аранжавы або цагельна-чырвоны колер са шматлікімі дробнымі цёмнымі плямкамі на брушку ў самцоў. У самак жа брушка белаватае, жаўтаватае або злёгку зеленаватае, без плям.

Жывародная яшчарка вызначаецца незвычайна шырокім арэалам не толькі сярод прадстаўнікоў свайго сямейства, але і наогул сярод рэптылій. Трапляецца яна ад Пірынейскага паўвострава, Ірландыі і Англіі да Калымы і Шантарскіх астравоў і нават да Сахаліна. У Эўропе пашырана да паўночных узбярэжжаў, у Азіі (у Сібіры) паўночная мяжа заходзіць за Палярны круг (да ніжняга цячэння Енісея), далей на ўсход апускаецца да 63° паўночнай шыраты. На поўдні жыве толькі ў лясной зоне. У Беларусі размяшчаецца прыкладна ў сярэдняй частцы арэала.

У Беларусі жывародная яшчарка, або як яе яшчэ называюць - жывародка, трапляецца практычна па ўсёй тэрыторыі, аднак даволі нераўнамерна. Перш за ўсё яе можна сустрэць на вярховых балотах - як на краі, на мяжы з ляснымі масівамі, так і на шматлікіх мохавых купінах. Вясной у Ельненскім гідралагічным заказніку неаднаразова даводзілася назіраць як жывародныя яшчаркі, асабліва маладыя, нярэдка забягалі на рукзакі, чахлы з палаткамі і іншыя экспедыцыйныя рэчы і грэліся на іх пад сонечнымі промнямі.

Насяляюць жывародныя яшчаркі таксама лісцевыя, хваёвыя і мяшаныя лясы (галоўным чынам іх узлескі), зарастаючыя высечкі, прасекі, хмызнякі па берагах вадаёмаў. Вельмі часта сустракаюцца на пойменных лугах побач з лесам, у маладых алешніках, а таксама на ўчастках паміж вільготнымі і сухімі лясамі, паміж лясамі і лугамі. Трапляецца жывародная яшчарка і паблізу населеных пунктаў, дзе ёсць вільготныя з хмызнякамі або лясістыя ўчасткі, уздоўж дарог.

У большасці біятопаў, дзе жыве жывародная яшчарка, звычайнымі яе суседзямі з'яўляюцца шэрая рапуха, вастрамордая і травяная жабы. Нярэдка жывародная яшчарка жыве разам з порсткай, асабліва ў пагранічных зонах паміж рознымі біятопамі.

Часцей за ўсё жывародная яшчарка насяляе пойменныя лугі (62,5-100%), вярховыя і пераходныя балоты (100%), алешнікі (52%), бярэзнікі (50%). Сустракаюцца жывародкі на пустэчах і ў дубровах. У значна меншай ступені, чым порсткая яшчарка, яна асвойвае абочыны дарог (14,7% супраць 79,4%), сухадольныя і нізінныя лугі (21,7% супраць 47,8%), аднак з вялікай ахвотай насяляе меліярацыйныя каналы (45,2% супраць 29%).

Шчыльнасць засялення жывароднай яшчаркі значна ніжэйшая, чым у порсткай. Аднак гэты від таксама можа дасягаць вельмі высокай шчыльнасці: у хваёвых экатонах - да 200 экз/га, у бярэзніках - да 550, у алешніках - да 600, на лугах - да 400 экз/га.

Актыўны перыяд жывароднай яшчаркі пры добрым сонечным надвор'і працягваецца прыкладна з 9-10 да 18-19 гадзін. Яна нярэдка бывае і ў пахмурныя, не вельмі цёплыя гадзіны. Аднак звычайна яна выходзіць са сховішча ў добрае цёплае надвор'е, калі шмат насякомых або можна пагрэцца на сонейку.

Жывародная яшчарка не рые нор, а выкарыстоўвае для жылля або часовага сховішча норы мышападобных грызуноў, трухлявыя пні, кучы ламачча, мохавыя купіны, тоўсты лясны подсціл, расколы і дуплы дрэў. Паколькі гэта яшчарка жыве сярод вільготных месцаў, яна не толькі добра плавае, але можа і ныраць, перасоўвацца па дне і нават можа закапацца ў глей сярод травы.

Корміцца гэта яшчарка рознымі насякомымі і іншымі беспазваночнымі. Найчасцей яна паядае жукоў (39-53%), павукоў (41-80%), цыкадак (да 30%), мурашак (да 22%), вусеняў (да 40%), матылькоў (да 20%), двухкрылых (да 21%), прамакрылых (да 8%). Акрамя таго, яна корміцца малюскамі, землянымі чарвякамі, мнаганожкамі. Палюе як на зямлі, так і на ствалах дрэў. Аддае перавагу лясным і вільготным біятопам, дзе шмат розных пазваночных жывёл, там жывародная яшчарка становіцца ахвярай многіх з іх. З млекакормячых яе паядаюць дзік, ліс, янотападобны сабака, гарнастай, норка, куніца, выдра. Сярод птушак чорны бусел і канюк не толькі самі кормяцца жывароднай яшчаркай, але і кормяць ёю птушанят. Акрамя таго, жывародную яшчарку паядаюць краншнэп сярэдні, чорны і белы буслы, шэрая чапля, пустальга звычайная, ястраб-перапёлачнік, мышалоў, падворлік малы, асаед, філін, сыч вераб'іны, няясыць звычайная і даўгахвостая, саракуш, дрозд-дзяраба, варона, грак. Часта яны становяцца таксама ахвярай звычайнай гадзюкі, мядзянкі і іншых рэптылій, а дробныя яе асобіны - нават травяной і азёрнай жаб.

На зімоўку гэта яшчарка ідзе ў кастрычніку, крыху пазней, чым порсткая. Зімуе ў самых розных сховішчах, якія менш за ўсё прамярзаюць. Вясной яшчарка з'яўляецца, калі ў лесе яшчэ месцамі ляжыць снег, гэта значыць намнога раней за большасць іншых рэптылій. У хуткім часе пасля выхаду з зімоўкі ў жывароднай яшчаркі пачынаецца шлюбны перыяд, які праходзіць амаль так, як і ў порсткай яшчаркі. Але ў адрозненне ад усіх астатніх відаў свайго роду яна не адкладвае яйкі ў зямлю, а носіць іх у сабе. Гэта своеасаблівая «цяжарнасць» працягваецца каля 70-90 сутак. Пасля кладкі яек дзіцяняты, якія сфармаваліся ў іх, прарываюць пергаментападобную яйкавую абалонку і выходзяць вонкі. Усё гэта адбываецца не пазней як праз паўгадзіны пасля кладкі яек. Даўжыня цела нованароджаных прыкладна 2-2,5 см, з хвастом 4,5-6 см. Гэтыя маленькія яшчаркі трымаюцца групкамі, вельмі даверліва адносяцца да ўсяго навакольнага - выпаўзаюць на адкрытыя месцы, не вельмі асцерагаючыся чалавека. Колькасць дзіцянят, што прыносіць адна самка, залежыць ад яе памераў і вагаецца ад 2 да 12. Палавой спеласці маладыя яшчаркі дасягаюць у двухгадовым узросце.

Жывародная яшчарка паядае вялікую колькасць расліннаедных і іншых беспазваночных, служыць кормам для многіх відаў млекакормячых і птушак, у тым ліку і рэдкіх відаў. Яшчарка жыве на берагах шматлікіх меліярацыйных каналаў, знішчае шкоднікаў сельскай гаспадаркі.

Земнаводныя і паўзуны   Земнаводныя і паўзуны
Галоўная старонка   Галоўная старонка
Даслаць ліст адміністратару Заўважылі недакладнасьць?
Паведаміце нам!
    (с) Электронная Энцыкляпэдыя, 2003-2018