Галоўная старонка Навіны Пра праект Кантакт Спасылкі Кнігі ў PDF/DJVU Канвэртар лацінкі Бібліяграфія
Шукаць:    
 
 толькі ў назьве   шукаць ва ўсіх    віртуальная клявіятура Уставіць беларускае "і" Уставіць у-кароткае (ў)
 
 
 

Фурс Алеся (дзяв. Умпіровіч; 24.12.1926, в. Азярава Відзаўскага р-ну Полацкай вобл. (сёньня Браслаўскі р-н Віцебскай вобл.)), сябра Пастаўскай групы Саюзу Беларускіх Патрыётаў (СБП). Вязень ГУЛАГу.

Ф. нарадзілася ў сялянскай сям'і, дзе было сямёра дзяцей. З маленства, дзякуючы сваёй цётцы Анэлі, выхоўвалася набожнай дзяўчынкай. Пачатковыя клясы скончыла ў польскай школе, што знаходзілася ў роднай вёсцы Азярава, пасьля хадзіла ў Паставы. Па прыходзе ў 1939 саветаў вучобу працягвала ў адчыненай беларускай школе ў Паставах. Да вайны пасьпела скончыць 6 клясаў. Калі ўжо пры немцах Пастаўская школа аднавіла сваю працу, Ф. нейкі час вучылася ў 7 клясе.

Пасьля таго як у Паставах адчынілася настаўніцкая сэмінарыя, Ф. пасьпяхова здае туды экзамены й паступае на другі курс, нягледзячы на тое, што мясцовыя савецкія партызаны ўсялякімі сродкамі імкнуліся замінаць беларускаму школьніцтву ў часе нямецкай акупацыі. «Партызаны спалілі школу ў Казянах, яны былі супраць таго, каб пад нямецкай акупацыяй вучыліся дзеці. Не магла, і цяпер не магу зразумець гэтага. Новае пакаленьне не павінна было ўмець чытаць, пісаць. Ці цэлы народ трэба было пакінуць у цемры?» - кажа Ф. [2, 97-98].

Сапраўднае загартаваньне беларускасьцю яна атрымала ў працэсе вучобы ў гэтай сэмінарыі, дзе выкладала цэлае суквецьце такіх культурных дзеячоў беларускага адраджэньня, як Барыс Кіт, Пётра Шчасны, Сяргей Мацука. У 1943 Ф. уваходзіць у шэрагі Саюзу Беларускай Моладзі (СБМ), які быў у гэты час створаны ў студэнцкім асяродку. «Было прывабна надзець эсбээмаўскую форму, хоць на прыдзірлівае вока, можа, і благую, пашытую з таннай тканіны. Мы з ахвотай маршавалі ў калёне па вуліцах Паставаў, сьпяваючы свае родныя песьні. Не прапускалі ніводнага сходу, якой-небудзь імпрэзы, вечарыны, што праводзіліся ў нашай суполцы СБМ. Асабіста я і мае сябры разумелі СБМ толькі як асяродак, дзе гартаваліся патрыятычныя пачуцьці моладзі, любоў да роднага, беларускага. Нічога не прышчаплялася нам нацыянал-фашыстоўскага, ніякай непрыязьні да іншых людзей і народаў», - прыгадвае Ф. [2, 103].

Чырвоную Армію ў ліпені 1944 сустрэла станоўча, спадзеючыся на вызваленьне з-пад нямецкай няволі. Вучобу пры новай уладзе мусіла працягваць у адчыненай замест настаўніцкай сэмінарыі пэдагічнай навучальні. Празь нейкі час навучаньне ў новастворанай установе прынесла расчараваньне.

«Пэднавучальня ніколі не пераўзыходзіла сэмінарыю ні ў аб'ёмах, ні якасьцю навучаньня. Наадварот, сярод выкладчыкаў былі людзі зь нізкай кваліфікацыяй. На добры лад, чаму было ня выкарыстаць тых спэцыялістаў, хто меў высокую кваліфікацыю, хто працаваў раней у сэмінарыі. Зрабілі наадварот: іх арыштавалі. Апынуўся ў МГБ наш колішні дырэктар Пётра Шчасны. Дарма мы, навучэнцы, зьбіралі подпісы ў ягоную абарону, насілі ў МГБ. Як пасьля высьветлілася, на таго-сяго з колішніх сяброў СБМ энкавэдысты пазаводзілі справы», - узгадвае Ф. [2, 106-107].

Усё больш месца ў выкладаньні займала расейская мова, выцясьняючы беларускую. Увесь гэты гвалт ня мог ня выклікаць у моладзі крыўды, не абудзіць нацыянальных пачуцьцяў. Якраз у гэты час у пэднавучальні і паўстаў Саюз Беларускіх Патрыётаў (СБП). Ф. давялося прысутнічаць пры самым заснаваньні гэтай арганізацыі. Яна разам зь сябрамі шыла для СБП бел-чырвона-белы сьцяг. Па залічэньні ў сябры СБП 25 сакавіка 1946 Ф. разам зь іншымі маладымі патрыётамі-аднадумцамі бярэ ўдзел у прыняцьці прысягі на вернасьць Беларусі.

«Рыхтуючыся да гэтай падзеі, я намалявала «Пагоню». Старалася за гэтай працай, як ніколі. Як бы кідала выклік тым, ад каго пакутавала, хто ненавідзеў гэты наш старадаўны герб», - кажа Ф. [2, 112].

Арыштаваная Ф. 12 траўня 1948 пад час хвалі студэнцкіх арыштаў і асуджаная на 25 гадоў мардоўскіх лягероў з 5-гадовым тэрмінам пазбаўленьня правоў. Вызваленьне прыйшло 17 чэрвеня 1956, пасьля чаго разам з мужам Антонам Фурсам, які зьяўляўся адным зь лідэраў СБП, жыла ў Казахстане.

У 1965 Ф. удала скончыла Маскоўскі народны ўнівэрсытэт мастацтваў і скарыстала тым самым свой даўны талент - здольнасьць да маляваньня. Па выхадзе на пэнсію ў 1982 сям'я Ф. вярнулася на радзіму, пасялілася ў Паставах, дзе жыве і сёньня. Рэабілітаваная 23 лістапада 1992, ужо па атрыманьні Беларусьсю незалежнасьці. Сёньня Ф. падтрымлівае сувязі зь некаторымі былымі сябрамі СБП. Брала ўдзел у напісаньні артыкулу ўспамінаў да кнігі «Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў». Апроч гэтага Ф. мае собскія артыкулы-ўспаміны ў газэтах «Наша слова», «Народнае слова», «Беларуская маладзёжная», часапісах «Спадчына», «Полымя» і шэрагу іншых выданьняў.

Кр.: 1. ANH, F-3.

Бібл.: 2. Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн., 1997. С. 20, 68, 75, 86-88, 89, 93-149, 182, 186, 194, 239, 252, 340; 3. Умпіровіч А. Памяць - незагойная рана // Наша слова. 1992, № 16; 4. Умпіровіч А., Фурс А. Споведзь няспраўджаных надзеяў // Спадчына. 1997, № 1.

Юры Грыбоўскі

Антысавецкія рухі ў Беларусі (1944-1956). Даведнік   Антысавецкія рухі ў Беларусі (1944-1956). Даведнік
Галоўная старонка   Галоўная старонка
Даслаць ліст адміністратару Заўважылі недакладнасьць?
Паведаміце нам!
    (с) Электронная Энцыкляпэдыя, 2003-2018