Галоўная старонка Навіны Пра праект Кантакт Спасылкі Кнігі ў PDF/DJVU Канвэртар лацінкі Бібліяграфія
Шукаць:    
 
 толькі ў назьве   шукаць ва ўсіх    віртуальная клявіятура Уставіць беларускае "і" Уставіць у-кароткае (ў)
 
 
 

Рапуха звычайная, або шэрая (Bufo bufo)

Земнаводнае сямейства звычайных рапух. Найбольш буйная з рапух Беларусі: даўжыня цела 60-120 мм, маса 20-200 г. Цела масіўнае, адносна шырокае. Морда круглаватая. Канечнасці адносна кароткія. Ззаду вачэй выразна выпукляюцца так званыя калявушныя (надлапатачныя) залозы - паратыды. Сучляноўныя бугаркі пальцаў задніх канечнасцей падвойныя. Скура бугрыстая. Афарбоўка верху цела звычайна аднатонная, шэрая, карычневая, часам амаль чорная. Ніз светла-шэры або жаўтаваты, аднатонны або з дробнымі цёмнымі плямамі. Апалонікі маюць адносна невялікія ў параўнанні з лічынкамі рапух памеры, афарбоўка пераважна чорная. Прамежак паміж вачамі ў іх у 2 разы большы за прамежак паміж ноздрамі. На верхняй губе ротавага дыска 2 рады зубоў (ніжні з іх перарывісты), на ніжняй - 3.

Шэрая рапуха пашырана ў Паўночна-Заходняй Афрыцы, Эўропе, на Каўказе, на поўдні Паўночнай Азіі (на ўсход да Карэі і Японіі, на поўдзень да Ўсходняга Кітая). Ва Ўсходняй Эўропе заходзіць на поўнач да 65° паўночнай шыраты, трапляецца таксама ў Крыме, на Каўказе, у паўднёвых раёнах Сібіры і Далёкага Ўсходу. У межах арэала ўтварае 7-8 падвідаў. У Беларусі пашыраны намінальны падвід, які вядомы і ў Крыме, і ў Сібіры да Байкала. Для яго характэрны адносна невялікія памеры і гладкія бугаркі на спіне.

У шэрай рапухі, як і ў жаб, на задніх лапах паміж пальцамі добра развіты плавальныя перапонкі. У самцоў у шлюбны перыяд на першых 2 або 3 пальцах пярэдніх канечнасцей ёсць цёмныя шлюбныя мазалі для ўтрымання самак. Часам трапляюцца асобіны, якія маюць на задніх лапах 6 пальцаў замест звычайных 5.

Перамяшчаецца шэрая рапуха часцей за ўсё паўзком, амаль не скача з-за адносна кароткіх задніх канечнасцей. Плавае яна больш павольна, чым жабы. У позе пагрозы можа даволі высока (на ўсю даўжыню канечнасцей) прыўзнімаць цела над зямлёй.

Шэрая рапуха трапляецца на вочы радзей, чым наземныя бурыя жабы, таму што колькасць яе значна меншая. Толькі вясной пры міграцыях да вадаёмаў у асобных месцах можна бачыць вялікую колькасць рапух. Хоць і прынята лічыць, што рапухі вядуць больш сухапутны спосаб жыцця, чым жабы, шэрая рапуха звычайна ў прыродных ландшафтах прытрымліваецца больш вільготных месцаў. Часцей за ўсё яе можна сустрэць у вільготных алешніках і ў забалочаных лясах. Нізкая патрабавальнасць да вільгаці дазваляе ёй існаваць таксама і ў сухіх месцах - на ўзлесках хвойнікаў, але побач з забалочанымі месцамі. Яна жыве і ў садах, парках, агародах, на палях, адным словам, побач з жытламі людзей. Днём рапухі малаактыўныя. Звычайна ў гарачыя часы сутак яны знаходзяцца ў сховішчах. Калі прыпадняць які-небудзь корч, трухлявае бервяно або камень, то можна ўбачыць адну або некалькі шэрых рапух у «сонным» стане. Часта яны хаваюцца ў норах грызуноў, кратоў, у лясным подсціле. На паляванне выходзяць на змярканні. Кормяцца пераважна рознымі беспазваночнымі, але паколькі яны не могуць так добра, як жабы, скакаць, то ў іх рацыёне менш лятаючых і больш поўзаючых і бегаючых форм. Таму ў корме шэрай рапухі часцей, чым у жаб, трапляюцца розныя лічынкі насякомых, большасць з якіх - шкоднікі сельскай і лясной гаспадаркі. Таму асабліва карысныя рапухі, якія існуюць побач з чалавекам - у агародах, садах, на палях. Пры ўспышцы колькасці шкоднікаў (напрыклад, якога-небудзь вусеня) яны хутка пераключаюцца на гэты даступны і масавы корм. З іншых беспазваночных здабычай шэрай рапухі становяцца камары, павукі, двухпарнаногія, слізнякі, дажджавыя чэрві, а часам і мурашкі. Нягледзячы на ядавітыя скурныя выдзяленні, якія служаць для абароны ад драпежнікаў, шэрыя рапухі становяцца ахвярай многіх жывёл. У маладым узросце на іх часам палююць дарослыя рапухі, зялёныя жабы. Вельмі часта яны становяцца здабычай вужоў і гадзюк, якія нярэдка жывуць побач з імі ў вільготных лясных біятопах. У рацыёне птушак рапухі трапляюцца значна радзей, чым жабы, што з'яўляецца вынікам адноснай іх нешматлікасці і ядавітасці скурных выдзяленняў. Тым не менш шэрая рапуха трапляецца ў рацыёне чаек, чапляў, мышаловаў, каршуноў, малых падворлікаў, канюкоў, пугача, няясыці, грака, крумкача. Часам ёю кормяцца гарнастай, тхор, барсук.

Сярод рапух Беларусі шэрая - самая холадаўстойлівая. Яна пазней за ўсіх ідзе на зімоўку (у канцы верасня-кастрычніку) і раней за ўсіх абуджаецца (у канцы сакавіка-красавіку). Зімуе на сушы - у норах грызуноў, у гнілых пнях і іншых сховішчах. Зімой яна вельмі частая госця ў падвалах, склепах. Памятаючы пра вялікую карысць гэтых жывёл, іх не трэба выганяць адтуль, бо летам яны адплацяць дабром, знішчаючы шкоднікаў на агародах і ў садах.

Размнажэнне рапух пачынаецца рана - у красавіку. Шлюбны перыяд працягваецца звычайна не больш за 10 дзён, часцей за ўсё праходзіць непрыкметна, без харавых спеваў, як у жаб. Толькі ў некаторых месцах магчыма назіраць вялікую колькасць рапух. Самцы спяваюць дрэнна. Іх цяжкаўзнаўляльны «рохкаючы» голас саступае па прыгажосці гучання шмат якім бясхвостым амфібіям. Разам з тым шлюбны перыяд у шэрай рапухі адрозніваецца прыкметнымі, вельмі масавымі шэсцямі з зімовак да вадаёмаў размнажэння. Назіранні за вялікай колькасцю шэрай рапухі ў шлюбны перыяд у вадаёмах паказалі, што ў гэтага віду амфібій выразна акрэслена барацьба самцоў за самку. Спачатку шлюбныя пары ўтвараюцца выпадкова, але потым (пры вялікай колькасці самцоў і малой самак) больш буйныя самцы здольныя скінуць з самкі дробных. Дробныя самцы адцясняюцца ад самак на шляху да нерасцілішча. Магутны шлюбны інстынкт самцоў шэрай рапухі вядзе да таго, што яны часта ахопліваюць і трывала ўтрымліваюць самцоў і самак іншых відаў, якія размнажаюцца пазней, асабліва зялёных жаб. Вядомы выпадак, калі дробны самец шэрай рапухі ахапіў буйную азёрную жабу за сцягно і моцна трымаўся нават у час яе інтэнсіўных рухаў.

Ікру самкі адкладваюць у выглядзе доўгіх шнуроў, якія дасягаюць даўжыні 3-5 м. Яны звычайна бываюць моцна «заблытаны» сярод воднай расліннасці. Адна самка нерастуе ад 1200 да 7000 ікрынак. Лічынкі (апалонікі) рапух даволі дробныя, чорнага колеру. Яны мала прыкметныя ў вадаёме - не бываюць у такой вялікай колькасці, як апалонікі жаб. Развіццё лічынак у вадаёме працягваецца каля 50 сутак. Маленькія рапушкі даўжынёй 12-15 мм з'яўляюцца на берагах вадаёмаў у чэрвені, палаваспелымі становяцца ва ўзросце 3-4 гадоў.

Шэрая рапуха - вельмі карысная жывёла, яна спрыяе зніжэнню колькасці шкоднікаў сельскай і лясной гаспадаркі. У будучым магчыма выкарыстанне выдзяленняў скурных залоз у фармацэўтычнай прамысловасці.

Земнаводныя і паўзуны   Земнаводныя і паўзуны
Галоўная старонка   Галоўная старонка
Даслаць ліст адміністратару Заўважылі недакладнасьць?
Паведаміце нам!
    (с) Электронная Энцыкляпэдыя, 2003-2019